Συνέντευξη στον ΚΩΣΤΑ ΖΟΡΓΙΟ

Η σχέση του Έλληνα με το τσιγάρο είναι τόσο έντονη που δεν γνωρίζει από απαγορεύσεις, περιορισμούς και νουθεσίες. Αρκετές κυβερνήσεις προσπάθησαν κατά το παρελθόν να περάσουν νόμους που θα κάνουν αυτό που σε άλλες χώρες είναι αυτονόητο, να προστατεύσουν δηλαδή τους παθητικούς καπνιστές, αλλά σκόνταψαν είτε στο «πολιτικό κόστος», είτε στην απροθυμία επαγγελματιών να περιορίσουν το κάπνισμα στα καταστήματά τους για να μη χάσουν πελάτες.

Είναι τόσο εμμονικός ο Έλληνας καπνιστής που θα αλλάξει ακόμα και κόμμα αν χρειαστεί να υπερασπιστεί τα δικαιώματά του. Άλλωστε και οι αριθμοί αποδεικνύουν του λόγου το αληθές, καθώς σύμφωνα με έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (2018), είμαστε η τρίτη χώρα παγκοσμίως σε ποσοστό καπνιστών (42,4%), πίσω από τα πολύ μικρά και άρα όχι αριθμητικά αξιόπιστα με βάση τα ποσοστά, Κιριμπάτι (52,2%) και Ναούρου (47,5%).
Την ίδια ώρα, η σχέση του Έλληνα με την καθαριότητα και τον σεβασμό στο περιβάλλον διακατέχεται από αντιστρόφως ανάλογες αξίες. Σε καμία περίπτωση δεν χαρακτηρίζεται από εμμονή κι αρκεί μια βόλτα στην Αθήνα για να διαπιστώσει κανείς ότι το μόνο που δεδομένα δε θα σκεφτεί ένας τουρίστας είναι «μωρέ μπράβο αυτοί οι Έλληνες. Γυαλίζουν οι δρόμοι, ούτε γόπα δε βλέπεις κάτω».

Το ερώτημα που εύλογα πλανάται στην ατμόσφαιρα εδώ και δεκαετίες είναι «αφού καπνίζουμε τόσο ως λαός, γιατί δεν υπάρχουν σταχτοδοχεία στους δρόμους, ώστε να μην πετάμε τα τσιγάρα μας στο… μεγάλο τασάκι;».

Τη λύση που για περίεργο λόγο αδυνατούσε να δώσει η πολιτεία, την έδωσε μια παρέα πέντε νέων ανθρώπων που κατόρθωσε να μετατρέψει το ξεφόρτωμα ενός τελειωμένου τσιγάρου σε διασκεδαστική διαδικασία. Όσοι κυκλοφορείτε στο κέντρο της Αθήνας θα έχετε παρατηρήσει τις κίτρινες κάλπες, που σε καλούν να πάρεις θέση σε διάφορα διλήμματα, τοποθετώντας τη γόπα σου στην απάντηση που σε καλύπτει.

«Διακοπές με εκείνον/η ή φίλους/ες», «σανδάλια με κάλτσες ή χωρίς κάλτσες» και άλλα παρόμοια διλήμματα ήρθαν να αλλάξουν τη συμπεριφορά μεγάλης μερίδας καπνιστών.
Βρήκαμε τους εμπνευστές του «Γόπα Project», μιλήσαμε με τον επικεφαλής του προγράμματος, Αλέκο Λιαπή και σας παρουσιάζουμε την ευφυέστατη ιδέα που υπό προϋποθέσεις μπορεί να αλλάξει την εικόνα των ελληνικών πόλεων.

Μακάρι δε, να μην «πεθάνει» στο κέντρο της Αθήνας, αλλά να εξαπλωθεί και να φτάσει ακόμη και στα μέρη μας. Θα ήταν πολύ χρήσιμες οι κάλπες στο λιμάνι της Ραφήνας, στο λιμάνι της Αγ. Μαρίνας, στις παραλίες του Σχινιά, του Ζούμπερι και ούτω καθ’ εξής, όπου την καλοκαιρινή περίοδο παρατηρείται συνωστισμός κόσμου άρα και καπνιστών. Τροφή για σκέψη για τον Δήμο και τον Οργανισμό Λιμένος…

Κατ’ αρχάς να μας συστηθείτε: Ποιοι είστε τι έχετε κάνει μέχρι σήμερα;

Η ομάδα του «Γόπα Project» απαρτίζεται από πέντε άτομα, με ειδικότητες το Marketing και Branding Tόπου, την Πολεοδομία, την Κοινωνιολογία, το Social Media Marketing και τον Προγραμματισμό. Ως ομάδα έχουμε συμμετάσχει στο παρελθόν σε διάφορα πρότζεκτ, κυρίως σε επίπεδο σχεδιασμού, μελετών, εργασιών.

Τι είναι το «Γόπα Project»;

To «Γόπα Project» είναι ένα περιβαλλοντικό πρόγραμμα το οποίο ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2019 στον Δήμο της Αθήνας και αφορά στη δημιουργία ενός αστικού σταχτοδοχείου. Σκοπός του είναι αφενός να καλύψει την απουσία αστικών/δημόσιων σταχτοδοχείων στις πόλεις, αφετέρου να κινητοποιήσει, μέσω της ιδέας της ψηφοφορίας στους καπνιστές, έτσι ώστε να μειωθούν τα απορρίμματα τσιγάρου σε δημόσιους χώρους.

Ουσιαστικά, αυτό που φιλοδοξούμε είναι να καλύψουμε όλες τις πτυχές του προβλήματος (απουσία αστικών σταχτοδοχείων, έλλειψη ενημέρωσης για τις επιπτώσεις των αποτσίγαρων στο περιβάλλον, «κακή νοοτροπία») μέσα από μια διαδικασία η οποία ενθαρρύνει και προωθεί τη συμμετοχή των καπνιστών.

Το «Γόπα Project» λειτουργεί ως μια διαρκής καμπάνια που σκοπό έχει να ενημερώσει, ευαισθητοποιήσει και κινητοποιήσει τόσο τους καπνιστές όσο και τους Δήμους. Πέρα λοιπόν από το σταχτοδοχείο, η πρόταση περιλαμβάνει τη δημιουργία σελίδων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προωθητικές ενέργειες και «ειδικές καμπάνιες» με στόχο την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και την ενίσχυση της περιβαλλοντολογικής συνείδησης των πολιτών.

Θα πρέπει πάντως να πούμε ότι οι γόπες δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό πρόβλημα, αλλά αποτελούν το πιο συχνό/κοινό είδος απορρίμματος, παγκοσμίως…

Μελέτες της WWF έχουν δείξει ότι κάθε χρόνο 4,5 τρισ. γόπες καταλήγουν σε δημόσιους χώρους.

Αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόκειται για τοξικά απόβλητα με «διάρκεια ζωής» άνω των 10 ετών, για τη μεγαλύτερη πηγή μόλυνσης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και έναν καθημερινό κίνδυνο για πουλιά, ψάρια, κατοικίδια ακόμα και μικρά παιδιά, αντιλαμβάνεται πως μόνο αθώες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν.

Στην Ελλάδα τα αποτσίγαρα που καταλήγουν στον δημόσιο χώρο ετησίως, υπολογίζονται σε 2,5 χιλιάδες τόνους, αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί με τον αντικαπνιστικό νόμο, καθώς αυτό έχει συμβεί παγκοσμίως άμα τη εφαρμογή του.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα και πώς φτάσαμε στην υλοποίησή της;

Είχαμε δει παρόμοια πρότζεκτ στο εξωτερικό. Μας άρεσαν και θέλαμε να φέρουμε κάτι έξυπνο και παράλληλα ουσιαστικό και στην Ελλάδα.

Αφορμή για να πλασάρουμε και τελικά υλοποιήσουμε την ιδέα στάθηκε το πρόγραμμα “This is Athens – Polis”, μέσω του οποίου ο Δήμος Αθηναίων κάλεσε πολίτες να στείλουν προτάσεις για αστικές παρεμβάσεις -μικρής κλίμακας- με «έπαθλο» τη χρηματοδότηση της υλοποίησης τους.

Μια από τις προτάσεις που προκρίθηκαν ήταν και η δική μας.

Σε ποια σημεία στην Αθήνα βρίσκουμε τα σταχτοδοχεία και γιατί επιλέξατε τα συγκεκριμένα;

Τα σταχτοδοχεία του «Γόπα Project» μπορείτε να τα βρείτε στην Πλατεία Συντάγματος, στην Ερμού, στο Μοναστηράκι και στο Γκάζι. Σε κεντρικές πολυσύχναστες τοποθεσίες δηλαδή, οι οποίες λειτουργούν όχι μόνο ως σημεία διέλευσης, αλλά και ως σημεία συνάντησης, στάσης και ραντεβού.

Έχετε παρατηρήσει μείωση των απορριμμάτων από τσιγάρα από τότε που εγκαταστήσατε τα σταχτοδοχεία;

Στα σημεία παρέμβασης συνήθως η μείωση αγγίζει το 50%. Προς το παρόν δεν μπορούμε να μιλήσουμε με συγκεκριμένα ποσοστά για την Αθήνα, αλλά αυτό που με σιγουριά μπορώ να σας πω είναι ότι αν δεν υπήρχαν εγκατεστημένες «κάλπες» ένας πολύ μεγάλος αριθμός από γόπες θα κατέληγε στον δρόμο.

Υπάρχει κάποιο σταχτοδοχείο που έχει περισσότερη κίνηση;

Νομίζω αυτό στο Μοναστηράκι.

Ποιος επιλέγει τις ερωτήσεις των διλημμάτων;

Τα ερωτήματα μπορεί να αφορούν στην ίδια την πόλη και την τοπική κοινότητα, τον αθλητισμό, τις προτιμήσεις στη μουσική, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, τις προτιμήσεις στο φαγητό, να έχουν κοινωνικό ή πολιτικό περιεχόμενο, να εμπνέονται από την επικαιρότητα, να είναι χιουμοριστικά. Ό,τι λειτουργεί για το εκάστοτε ακροατήριο με κοινό βασικό χαρακτηριστικό να εξυπηρετούν τον στόχο τους. Να παρακινούν τον περαστικό να χρησιμοποιήσει το σταχτοδοχείο.

Τα ερωτήματα του «συστήματος ψηφοφορίας» παράγονται από την ομάδα του «Γόπα Project», φιλοδοξία μας, όμως, είναι το σταχτοδοχείο να λειτουργήσει ως ένα ανοιχτό βήμα για όλους τους πολίτες, καθιστώντας τους έτσι συμμέτοχους στην προσπάθεια αυτή.

Αν σκεφτεί κάποιος ερώτημα μπορεί να το προτείνει και πώς;

Βεβαίως και μπορεί να μας το στείλει στα social media του προγράμματος σε Facebook και Instagram. Έχεις σκεφτεί κάποιο;

Αν και αλλάζεις τους ρόλους, μου έρχεται ένα γρήγορο στο μυαλό. Αναστόπουλος ή Σαραβάκος;

Και που θα το έριχνες;

Θα βαριόσασταν να μαζεύετε γόπες από τον Σαραβάκο… Αλήθεια, γιατί δεν κάνετε και τρίλημμα;

Πέρα από το γεγονός ότι μας περιορίζουν οι διαστάσεις του σταχτοδοχείου, νομίζω ότι το δίπολο λειτουργεί καλύτερα. Θα πρέπει πάντως να πω ότι αποφεύγουμε ερωτήματα που μπορεί να ιντριγκάρουν κάποιον σε βαθμό να έχει επιθετική συμπεριφορά. Όπως για παράδειγμα να σπάσει ή να προκαλέσει φθορά σε κάποια κάλπη.

Θα επεκταθείτε και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας;

Αυτός είναι ο βασικός μας στόχος. Να επεκταθεί το πρόγραμμα ει δυνατόν σε όλη την Ελλάδα με συνεργασίες τόσο με τον δημόσιο όσο και με τον ιδιωτικό τομέα.