Η είσοδος στη Cova Dones δεν προδίδει εύκολα τι βρίσκεται βαθιά στο εσωτερικό της.
Περισσότερα από 200 μέτρα μέσα στη σπηλιά της Βαλένθια, οι Ρωμαίοι φαίνεται ότι δημιούργησαν έναν υπόγειο χώρο λατρείας.
Και στους τοίχους άφησαν εκατοντάδες σημάδια.
Η ανασκαφική περίοδος του 2026 ανέβασε τον αριθμό των γνωστών λατινικών επιγραφών σε τουλάχιστον 120, από μόλις περίπου 15 που ήταν γνωστές προηγουμένως. Οι περισσότερες χρονολογούνται στον 1ο και 2ο αιώνα μ.Χ.
Ποια ήταν η Domina;
Ανάμεσα στις επιγραφές εμφανίζεται επανειλημμένα μια γυναικεία θεότητα.
Οι άνθρωποι που κατέβαιναν στη σπηλιά την αποκαλούσαν με σεβασμό Domina.
«Η Κυρία».
Οι επιγραφές δεν έχουν δώσει ακόμη στους αρχαιολόγους μια απλή απάντηση για την ακριβή ταυτότητά της. Αυτό όμως που γίνεται όλο και πιο σαφές είναι ότι η γυναικεία παρουσία στη λειτουργία του ιερού ήταν πολύ ισχυρή.
Στους τοίχους υπάρχουν γυναικεία ονόματα, ενώ στην ανασκαφή έχουν εντοπιστεί αντικείμενα όπως σφονδύλια αδραχτιού, δαχτυλίδια και βραχιόλια.
Η ομάδα θεωρεί ότι οι γυναίκες δεν ήταν απλώς περιστασιακές επισκέπτριες αλλά πιθανώς βρίσκονταν στον πυρήνα των τελετουργιών.
Ένα από τα μεγαλύτερα ρωμαϊκά «αρχεία» πάνω σε τοίχους σπηλιάς
Αν επιβεβαιωθούν τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, η Cova Dones μπορεί να γίνει η ρωμαϊκή σπηλιά-ιερό με τις περισσότερες γνωστές λατινικές επιγραφές όχι μόνο στην Ιβηρική αλλά σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ιστορία της σπηλιάς δεν ξεκινά από τους Ρωμαίους.
Πολύ παλαιότερες παλαιολιθικές παραστάσεις έχουν ήδη αποδείξει ότι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τον χώρο δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν.
Οι Ρωμαίοι έφτασαν πολύ αργότερα.
Και μετέτρεψαν ένα τμήμα του σκοτεινού υπόγειου κόσμου σε τόπο όπου κάποιος χάραζε στον βράχο ένα όνομα: Domina.
