Βλέπεις ένα burger στο κινητό. Από κάτω έχει δεκάδες χιλιάδες likes και σχόλια που το αποθεώνουν. Θα σου φαινόταν το ίδιο νόστιμο αν κανείς δεν είχε πατήσει καρδούλα;
Μια νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Food Quality and Preference δείχνει ότι τα ψηφιακά σήματα δημοφιλίας μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τις αποφάσεις μας γύρω από το φαγητό — αλλά όχι όλα με τον ίδιο τρόπο.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν δύο πειράματα, χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις πραγματικών social media. Στο πρώτο συμμετείχαν 240 φοιτητές 18–24 ετών. Στο δεύτερο, εργαστηριακό πείραμα συμμετείχαν 52 νέοι ενήλικες που, με βάση τα όρια BMI που χρησιμοποίησε η μελέτη, κατατάσσονταν στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας.
Τα πολλά likes λειτουργούν σαν «το εγκρίνουν όλοι»
Οι συμμετέχοντες έβλεπαν εικόνες φαγητού μαζί με διαφορετικούς αριθμούς likes και θετικά ή αρνητικά σχόλια. Στο εργαστηριακό πείραμα, οι εικόνες με πολλά likes αύξησαν την πιθανότητα επιλογής του φαγητού.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα πολλά likes δεν αύξησαν αντίστοιχα το πόσο οι συμμετέχοντες δήλωναν ότι «ήθελαν» ή «τους άρεσε» το συγκεκριμένο φαγητό. Οι ερευνητές ερμηνεύουν το αποτέλεσμα ως ένα είδος κοινωνικής συντόμευσης: όταν κάτι φαίνεται δημοφιλές, το πλήθος λειτουργεί σαν σήμα ότι πρόκειται για ασφαλή ή αποδεκτή επιλογή.
Τα σχόλια έκαναν κάτι διαφορετικό
Τα θετικά σχόλια είχαν πιο άμεση σχέση με την αξιολόγηση του ίδιου του φαγητού. Αύξησαν τις βαθμολογίες «liking» και «wanting», καθώς και την πιθανότητα επιλογής. Με απλά λόγια, το «όλοι το λατρεύουν» φαίνεται ότι μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τι διαλέγουμε αλλά και το πόσο ελκυστικό δηλώνουμε ότι μας φαίνεται.
Αντίθετα, τα αρνητικά σχόλια τράβηξαν περισσότερο την προσοχή σε πρώιμα στάδια επεξεργασίας, σύμφωνα με τις ηλεκτροφυσιολογικές μετρήσεις.
Οι ερευνητές κοίταξαν και τον εγκέφαλο
Στο δεύτερο πείραμα χρησιμοποιήθηκε EEG και καταγράφηκαν event-related potentials (ERP), δηλαδή μικρές μεταβολές της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου που συνδέονται χρονικά με αυτό που βλέπει ο συμμετέχων.
Οι ερευνητές βρήκαν διαφορετικά μοτίβα ανάμεσα στα σχόλια και στα likes. Τα αρνητικά σχόλια συνδέθηκαν με ισχυρότερες αποκρίσεις που ερμηνεύονται ως αυξημένη προσοχή σε αρνητικά κοινωνικά σήματα, ενώ η επίδραση των likes εμφανίστηκε περισσότερο σε μεταγενέστερα στάδια επεξεργασίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «ένα like αλλάζει τον εγκέφαλό σου». Δείχνει ότι, στο συγκεκριμένο πείραμα, οι κοινωνικές πληροφορίες που συνόδευαν το φαγητό επηρέαζαν μετρήσιμα τόσο τη συμπεριφορά όσο και τον τρόπο επεξεργασίας των εικόνων.
Δεν αποδεικνύει ότι συμβαίνει το ίδιο σε όλους
Υπάρχει μια σημαντική υποσημείωση. Οι συμμετέχοντες ήταν νεαροί ενήλικες στην Κίνα, ενώ το EEG σκέλος επικεντρώθηκε ειδικά σε άτομα με αυξημένο BMI. Επομένως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως σε κάθε ηλικία, χώρα ή σωματότυπο.
Η μελέτη, ωστόσο, προσθέτει πειραματικά δεδομένα σε κάτι που τα social media έχουν μετατρέψει σε καθημερινότητα: πριν δοκιμάσουμε ένα πιάτο, έχουμε συχνά ήδη δει πόσοι το ενέκριναν, τι έγραψαν γι’ αυτό και πόσο viral έγινε.
Και ίσως την επόμενη φορά που θα δούμε ένα burger με 50.000 καρδούλες, αξίζει να αναρωτηθούμε: μας άνοιξε πραγματικά η όρεξη η φωτογραφία — ή και ο αριθμός ακριβώς από κάτω;
