Το έχουμε κάνει σχεδόν όλοι: λες ότι δεν θέλεις πατάτες, ο άλλος παραγγέλνει και λίγα λεπτά αργότερα το χέρι σου έχει ήδη φτάσει στο πιάτο του. Και τώρα υπάρχει μια μελέτη που υποστηρίζει ότι εκείνη η «κλεμμένη» πατάτα μπορεί πράγματι να σου φαίνεται πιο νόστιμη.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Quality and Preference εξέτασε ένα παράξενα συγκεκριμένο ερώτημα: αλλάζει η απόλαυση ενός φαγητού ανάλογα με το πώς το αποκτήσαμε;
Ο ερευνητής Valentin Skryabin έβαλε 120 ενήλικες να δοκιμάσουν ίδιες τηγανητές πατάτες σε τέσσερα διαφορετικά σενάρια. Οι πατάτες δεν άλλαζαν. Αυτό που άλλαζε ήταν η ιστορία γύρω από τη μπουκιά.
Οι ίδιες πατάτες, τέσσερις διαφορετικοί τρόποι
Στη μία περίπτωση οι συμμετέχοντες έτρωγαν από τη δική τους μερίδα. Σε άλλη, κάποιος τους πρόσφερε πατάτες. Στις άλλες δύο έπρεπε, στο πλαίσιο του πειράματος, να πάρουν κρυφά από τη μερίδα ενός συνεργού των ερευνητών, σε συνθήκες χαμηλότερου ή υψηλότερου αντιλαμβανόμενου κινδύνου να γίνουν αντιληπτοί.
Και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: κανείς δεν έκλεβε πραγματικά φαγητό από έναν ανυποψίαστο άνθρωπο. Ήταν ελεγχόμενη και δεοντολογικά εγκεκριμένη προσομοίωση. Οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν οδηγίες των ερευνητών και ενημερώθηκαν πλήρως μετά το πείραμα.
Παρόλα αυτά, η αίσθηση της μικρής «παρανομίας» φαίνεται ότι ήταν αρκετή για να αλλάξει την εμπειρία.
Όσο μεγαλύτερο το «ρίσκο», τόσο πιο νόστιμη η πατάτα
Οι πατάτες που αποκτήθηκαν κρυφά βαθμολογήθηκαν υψηλότερα τόσο ως προς την ευχαρίστηση της γεύσης όσο και ως προς τη συνολική απόλαυση. Μάλιστα, στη συνθήκη με τον μεγαλύτερο αντιλαμβανόμενο κοινωνικό κίνδυνο, η βαθμολογία της γευστικής ευχαρίστησης ήταν 39,3% υψηλότερη σε σχέση με την κανονική κατανάλωση από τη δική τους μερίδα.
Ακόμη πιο περίεργο: το πλαίσιο δεν επηρέασε μόνο το αν οι συμμετέχοντες έλεγαν «μου άρεσε περισσότερο». Μετακινήθηκαν και οι αξιολογήσεις τους για την αλμύρα, την τραγανότητα και την ένταση της γεύσης, παρότι το ίδιο το προϊόν ήταν το ίδιο.
Το «απαγορευμένο φρούτο» και η ενοχή
Οι ερευνητές εξετάζουν ως πιθανές εξηγήσεις γνωστούς ψυχολογικούς μηχανισμούς. Όταν κάτι παρουσιάζεται ως απαγορευμένο ή λιγότερο προσβάσιμο, μπορεί να αποκτά μεγαλύτερη αξία — το κλασικό φαινόμενο του «απαγορευμένου φρούτου».
Παράλληλα, η μικρή ένταση της πράξης μπορεί να ενισχύει τη διέγερση και τελικά την απόλαυση. Στις «μη εξουσιοδοτημένες» συνθήκες, τόσο η ενοχή όσο και ο ενθουσιασμός συσχετίζονταν με μεγαλύτερη απόλαυση. Ωστόσο, όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη συνολικά το πλαίσιο απόκτησης, κανένα από αυτά τα συναισθήματα δεν εξηγούσε μόνο του το αποτέλεσμα.
Δεν σημαίνει ότι η κλοπή κάνει το φαγητό καλύτερο
Υπάρχει βέβαια ένας περιορισμός που κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Οι συμμετέχοντες ήξεραν ότι βρίσκονταν σε πείραμα και ουσιαστικά εκτελούσαν οδηγίες. Δεν αντιμετώπιζαν πραγματικές συνέπειες ούτε είχαν αποφασίσει μόνοι τους να παραβιάσουν έναν κανόνα.
Άρα η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι μια πραγματική κλοπή βελτιώνει τη γεύση. Δείχνει ότι ακόμη και μια προσομοιωμένη αίσθηση απαγορευμένου και κοινωνικού ρίσκου μπορεί να μεταβάλει το πώς αντιλαμβανόμαστε το ίδιο ακριβώς φαγητό.
Και κάπως έτσι η επιστήμη έφτασε επιτέλους σε ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της παρέας: γιατί η πατάτα από το πιάτο του άλλου φαίνεται πάντα καλύτερη από τη δική σου.
