Βάζεις να δεις μια παλιά δραματική ταινία στη μεγάλη οθόνη. Έρχεται μια σκηνή που όταν γυρίστηκε προοριζόταν να είναι σοβαρή – και ξαφνικά κάποιος στην αίθουσα ξεσπά σε γέλια. Λίγο αργότερα γελούν άλλοι δέκα.
Το φαινόμενο έχει γίνει τόσο αισθητό σε προβολές κλασικών ταινιών, ώστε το Prince Charles Cinema του Λονδίνου παίζει πλέον πριν από ορισμένες προβολές ένα ηχογραφημένο μήνυμα του Timothée Chalamet, ο οποίος ζητά από τους θεατές να μην γελούν επιδεικτικά σε στιγμές που δεν έχουν γραφτεί ως κωμικές.
Ο Chalamet μιλά για ένα είδος «disconnect» ανάμεσα στην εποχή που γυρίστηκε μια ταινία και στο σημερινό κοινό. Παλιές ερωτικές σκηνές, τρόποι ομιλίας, ειδικά εφέ, τεχνολογία ή κοινωνικές συμπεριφορές μπορεί σήμερα να μοιάζουν αμήχανες ή ξεπερασμένες.
Το «performative laughter»
Κάποιοι κινηματογραφόφιλοι έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν τον όρο «performative laughter» για το γέλιο που δεν προκύπτει απλώς επειδή κάτι είναι αστείο, αλλά επειδή ο θεατής θέλει να δείξει στην υπόλοιπη αίθουσα ότι αντιλήφθηκε πόσο παράξενο, κιτς ή παρωχημένο φαίνεται κάτι σήμερα.
Δεν πρόκειται για επιστημονικό όρο ούτε για μετρημένο κοινωνικό φαινόμενο. Είναι περισσότερο μια περιγραφή που έχει εμφανιστεί σε κινηματογραφικά κείμενα και συζητήσεις θεατών – και φαίνεται να αγγίζει μια πραγματική εμπειρία όσων παρακολουθούν συχνά παλιές ταινίες σε γεμάτες αίθουσες.
Από το 2001: A Space Odyssey μέχρι ταινίες του David Lynch, θεατές έχουν παραπονεθεί online ότι ορισμένα κοινά αντιμετωπίζουν κάθε παράξενη ή αργή στιγμή σαν πρόσκληση για ειρωνικό γέλιο.
Πότε το γέλιο γίνεται μέρος της ταινίας
Βέβαια, δεν είναι κάθε «λάθος» γέλιο πρόβλημα. Υπάρχουν ταινίες που απέκτησαν δεύτερη ζωή ακριβώς επειδή το κοινό άρχισε να τις απολαμβάνει διαφορετικά από ό,τι είχαν φανταστεί οι δημιουργοί τους.
Το πιο διάσημο παράδειγμα είναι το The Room του Tommy Wiseau. Η ταινία έγινε cult φαινόμενο επειδή οι θεατές άρχισαν να γελούν, να φωνάζουν ατάκες και να συμμετέχουν ενεργά στις προβολές. Ο ίδιος ο Wiseau αγκάλιασε τελικά αυτή τη νέα ζωή της ταινίας.
Η διαφορά είναι λεπτή: άλλο μια κοινή, αυθόρμητη αντίδραση σε κάτι που σήμερα λειτουργεί διαφορετικά και άλλο το γέλιο που γίνεται μια μικρή παράσταση από μόνο του.
Και κάπως έτσι, ένα από τα πιο παλιά στοιχεία της κινηματογραφικής εμπειρίας – το να βλέπεις μια ταινία μαζί με αγνώστους – αποκτά ξανά σημασία. Γιατί μερικές φορές το πραγματικό soundtrack μιας παλιάς ταινίας δεν είναι η μουσική της, αλλά οι αντιδράσεις του κοινού γύρω σου.
