Στις 18 Οκτωβρίου 1963, μια μικρή γάτα που είχε βρεθεί στους δρόμους του Παρισιού έγραψε ιστορία χωρίς να το γνωρίζει. Η Félicette εκτοξεύτηκε με γαλλικό πύραυλο από τη Σαχάρα και έγινε η πρώτη γάτα που ταξίδεψε στο Διάστημα. Σε αντίθεση με πολλά από τα ζώα που χρησιμοποιήθηκαν στα πρώτα χρόνια των διαστημικών πειραμάτων, επέστρεψε ζωντανή. Όμως η επιβίωσή της δεν σήμαινε ότι θα της επιτρεπόταν να ζήσει.
Από τους δρόμους του Παρισιού σε ένα επιστημονικό πείραμα
Τη δεκαετία του 1960, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν ακόμη με βεβαιότητα πώς θα ανταποκρινόταν το νευρικό σύστημα των ζωντανών οργανισμών στις ακραίες συνθήκες μιας διαστημικής πτήσης. Η Σοβιετική Ένωση είχε ήδη στείλει τη Λάικα σε τροχιά και οι ΗΠΑ είχαν πραγματοποιήσει πειράματα με πιθήκους. Η Γαλλία επέλεξε να μελετήσει γάτες, αξιοποιώντας την εμπειρία της στη νευροφυσιολογία.
Η Félicette ήταν μία από τις γάτες που προετοιμάστηκαν για την αποστολή. Υποβλήθηκε σε εκπαίδευση και ιατρικές διαδικασίες, ενώ ηλεκτρόδια επέτρεπαν την καταγραφή της εγκεφαλικής δραστηριότητας κατά την πτήση. Οι περιγραφές της εποχής δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για εξιδανίκευση: το ζώο δεν ήταν εθελοντής σε μια περιπέτεια, αλλά μέρος ενός προγράμματος πειραματισμού.
Η πτήση της 18ης Οκτωβρίου
Ο πύραυλος Véronique AG1 απογειώθηκε από το κέντρο εκτοξεύσεων Χαμαγκίρ, στην τότε γαλλοκρατούμενη περιοχή της αλγερινής Σαχάρας. Η κάψουλα με τη Félicette έφτασε σε υποτροχιακό ύψος μεγαλύτερο των 150 χιλιομέτρων, πάνω από το συμβατικό όριο του Διαστήματος. Η αποστολή διήρκεσε περίπου ένα τέταρτο της ώρας. Η κάψουλα επέστρεψε με αλεξίπτωτο και η γάτα ανακτήθηκε ζωντανή.
Η επιτυχία ήταν σημαντική για τους ερευνητές. Η γάτα είχε επιβιώσει από την επιτάχυνση, τη σύντομη περίοδο έλλειψης βαρύτητας και την επανείσοδο, ενώ είχαν συλλεχθεί στοιχεία για τις αντιδράσεις του οργανισμού της.
Η επιστροφή που δεν έφερε σωτηρία
Η πιο σκληρή πλευρά της ιστορίας ακολούθησε μετά την επιστροφή. Περίπου δύο μήνες αργότερα, η Félicette υποβλήθηκε σε ευθανασία, ώστε οι επιστήμονες να εξετάσουν τον εγκέφαλό της και να μελετήσουν τα αποτελέσματα του πειράματος. Η γάτα που είχε επιβιώσει από το Διάστημα δεν επιβίωσε από το ίδιο το ερευνητικό πρόγραμμα.
Για πολλά χρόνια το όνομά της παρέμεινε σχετικά άγνωστο. Μάλιστα, σε μεταγενέστερες αναφορές και αναμνηστικά εμφανίστηκε λανθασμένα ως «Félix», σαν να επρόκειτο για αρσενικό ζώο. Η πραγματική της ταυτότητα επανήλθε σταδιακά στο προσκήνιο, μαζί με τη συζήτηση για το ηθικό τίμημα της πρώιμης διαστημικής έρευνας.
Η Félicette δεν έγινε διάσημη όσο η Λάικα. Η ιστορία της, όμως, συμπυκνώνει την αντίφαση μιας εποχής: η επιστήμη κατάφερνε να στείλει έναν ζωντανό οργανισμό πέρα από την ατμόσφαιρα, χωρίς να θεωρεί αυτονόητο ότι του όφειλε μια ζωή μετά την επιστροφή.
