Ένα φυτό που καταφέρνει να πιάνει έντομα είναι ήδη παράξενο. Ακόμη πιο παράξενο είναι ότι η μυγοπαγίδα της Αφροδίτης (Dionaea muscipula) μπορεί να «μετρά» πόσες φορές διεγείρονται οι ευαίσθητες τρίχες μέσα στην παγίδα της. Όχι φυσικά όπως μετρά ένας άνθρωπος, αλλά με έναν βιολογικό μηχανισμό που της επιτρέπει να ξεχωρίζει ένα τυχαίο άγγιγμα από ένα πιθανό γεύμα.
Η παγίδα αποτελείται από δύο λοβούς με μικρές αισθητήριες τρίχες. Όταν ένα έντομο κινηθεί ανάμεσά τους, μπορεί να προκαλέσει ηλεκτρικά σήματα στο φυτό, τα οποία ενεργοποιούν διαφορετικές λειτουργίες του.
Δύο ερεθίσματα για να κλείσει
Ένα μόνο ερέθισμα συνήθως δεν αρκεί. Το φυτό χρειάζεται δύο ερεθίσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα για να κλείσει την παγίδα. Έτσι μειώνει την πιθανότητα να σπαταλήσει ενέργεια επειδή μια σταγόνα ή ένα άσχετο αντικείμενο ακούμπησε μια τρίχα.
Αν μέσα βρίσκεται πράγματι θήραμα, οι κινήσεις του συνεχίζουν να παράγουν σήματα. Το φυτό δεν περιορίζεται πια στο κλείσιμο. Σταδιακά ενεργοποιεί διαδικασίες που σχετίζονται με την έκκριση πεπτικών ενζύμων και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
Το εντυπωσιακό εύρημα μιας μελέτης
Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Biology το 2016, οι επιστήμονες έδειξαν ότι τα διαδοχικά ερεθίσματα λειτουργούν σαν ένα είδος βιολογικής καταμέτρησης. Με πέντε ερεθίσματα ενεργοποιείται πληρέστερα το πεπτικό πρόγραμμα, ενώ ο αριθμός των ερεθισμάτων συμβάλλει στη ρύθμιση της αντίδρασης του φυτού.
Δεν πρόκειται για αριθμητική σκέψη, συνείδηση ή αποφάσεις με την ανθρώπινη έννοια. Η «μνήμη» που παρατηρείται εδώ είναι προσωρινή και αφορά χημικά και ηλεκτρικά σήματα. Παρ’ όλα αυτά, δείχνει πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η αντίδραση ενός οργανισμού χωρίς εγκέφαλο και νευρικό σύστημα.
Γιατί ένα φυτό έγινε σαρκοφάγο
Η μυγοπαγίδα ζει φυσικά σε περιοχές των ΗΠΑ όπου το έδαφος είναι φτωχό σε ορισμένα θρεπτικά συστατικά. Η φωτοσύνθεση συνεχίζει να της προσφέρει ενέργεια από το φως, ενώ τα έντομα συμβάλλουν κυρίως στην πρόσληψη ουσιών όπως το άζωτο.
Η μελέτη αυτής της συμπεριφοράς βοηθά τους βιολόγους να κατανοήσουν πώς τα φυτά επεξεργάζονται πληροφορίες χωρίς νευρώνες. Και μας υπενθυμίζει κάτι απλό: ο κόσμος των φυτών είναι πολύ πιο δραστήριος από όσο φαίνεται όταν τον κοιτάζουμε ακίνητοι.
Οι σχετικές παρατηρήσεις περιγράφονται σε επιστημονική παρουσίαση στο Nature για τον μηχανισμό της μυγοπαγίδας.
