
Από τα μαθήματα στην ύπαιθρο, στα προσφυγικά σπίτια των και στις παράγκες δίπλα στην Εκκλησία, μέχρι το σημερινό κτήριο στην Αγίας Παρασκευής με την ανοικτή αγκαλιά για όλους
Κι έρχεται μια στιγμή που όλα αλλάζουν. Από τη μία ημέρα στην άλλη, οικογένειες παίρνουν διορία 10 ημερών και εξαναγκάζονται να φύγουν. Να αφήσουν άρον άρον τα σπίτια τους όχι για μια καλύτερη ζωή, αλλά για να επιβιώσουν. Οργανωμένοι οικισμοί διαλύονται, άνθρωποι αφήνουν πίσω τους αναμνήσεις, κόπους, ολόκληρη τη ζωή τους και μπαίνουν σε βάρκες. Πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα…
Ήταν 6 Νοεμβρίου του 1923, όταν περίπου 90 οικογένειες από τη Μάκρη και το Λιβίσι έφτασαν στην Ξυλοκέριζα, κοντά στον Μαραθώνα, σε μια ακατοίκητη, ελώδη και με πυκνή βλάστηση περιοχή, χωρίς σύνδεση με την Αθήνα και τον «πολιτισμό». Και ξεκινώντας από το βασικότερο, να μην λυγίσουν και πεθάνουν είτε από τις κακουχίες είτε από ελονοσία λόγω των κουνουπιών, έπρεπε να φτιάξουν από το μηδέν μια νέα καθημερινότητα, μια καινούργια κοινωνία.
Μένοντας προσωρινά στα χαλάσματα του μοναστηριού της Αγίας Παρασκευής και σε σκηνές που παραχωρήθηκαν από τον στρατό, επέδειξαν τρομερή πνευματική ωριμότητα αντιλαμβανόμενοι ότι αφού πρώτα λυθεί το βασικό πρόβλημα της στέγης και αυτό της επιβίωσης με την καλλιέργεια της γης, θα έπρεπε να εξασφαλίσουν τη μόρφωση των παιδιών τους.
Άλλωστε, πριν εγκαταλείψουν τον τόπο τους, σε Μάκρη και Λιβίσι λειτουργούσαν Αρρεναγωγείο, Παρθεναγωγείο, Νηπιαγωγείο και Αναγνωστήριο. Σε μια εποχή που αρκούσαν η επιθυμία, το όραμα και το μεράκι για να κάνεις τη διαφορά, κατάφεραν να φτιάξουν το πρώτο σχολείο της περιοχής μέσα σε λιγότερα από δύο χρόνια. Ήταν το 1ο Δημοτικό Νέας Μάκρης, που ξεκίνησε να λειτουργεί το 1925, πριν δηλαδή από 100 χρόνια…

Μαθήματα σε παράγκες και σπίτια

Πριν τη δημιουργία του σχολείου, το κράτος είχε στείλει από το 1924 δάσκαλο για να αναλάβει τα παιδιά των προσφύγων. Όπως εξιστορεί ο Νικόλαος Καραγεωργίου, ο δάσκαλος δίδασκε σε μια παράγκα δίπλα από την Ιερό Ναό Αγίου Κωνσταντίνου και Αγίας Ελένης, ήταν όμως ασθενικός και δεν άντεξε για πολύ καιρό τις δυσκολίες. Μετά τον θάνατό του, ήρθε στην περιοχή δεύτερος δάσκαλος, ο οποίος, όμως, έφυγε πολύ γρήγορα. Σε αυτή την περίοδο, μαθήματα γίνονταν επίσης στην ύπαιθρο ή και σε σπίτια προσφύγων που παραχωρούσαν ένα δωμάτιο γι’ αυτόν τον σκοπό.
Το 1ο Δημοτικό αρχίζει το ταξίδι του τη σχολική χρονιά 1925-1926 σε δύο πλίνθινες αίθουσες στον χώρο του «σχολικού κλήρου» (είχε συμπεριληφθεί στην έκταση της αγροτικής αποκατάστασης των προσφύγων) παρουσία 59 μαθητών, όχι μόνο προσφυγόπουλων, αλλά και παιδιών από την Ανατολή, το Γεροτσακούλι, τον Μαραθώνα, το Γραμματικό ακόμα και την Παιανία.


Το 1928 έρχεται στη Νέα Μάκρη ο Γεώργιος Πολίτης, ο οποίος προηγουμένως ήταν δάσκαλος στη Μάκρη της Μικράς Ασίας. Μένει στο σχολείο έως και το 1935 και προλαβαίνει να γίνει ιδιαίτερα αγαπητός σε μαθητές, μαθήτριες και γονείς, πριν τελικά μετακομίσει στον Βύρωνα. Ακολουθούν ο Γεώργιος Φίλιππας και η σύζυγός του Άννα, οι οποίοι υπηρετούν το Δημοτικό για σχεδόν 30 χρόνια, έως και τις αρχές της δεκαετίας του ‘60, αφήνοντας πίσω τους πλούσια κληρονομιά, καθώς από τις τάξεις τους περνούν ουσιαστικά δύο γενιές.
Η κατεδάφιση, η Κατοχή και η επαναλειτουργία
Όπως γράφει ο Μιχάλης Δελησάββας στο βιβλίο «Η ιστορία της Νέας Μάκρης», οι πλίνθινες αίθουσες κατεδαφίζονται στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά και το 1938 ξεκινούν τα έργα για να φτιαχτεί το σχολείο εκεί που σήμερα βρίσκεται η παιδική χαρά επί της Αγίας Παρασκευής.
Το κτίριο ολοκληρώθηκε το 1950 και στο μεσοδιάστημα, από το 1946 όταν και ξανάρχισε η σχολική δραστηριότητα μετά την παύση λόγω πολέμου, τα μαθήματα γίνονταν είτε στο κοινοτικό κατάστημα που τότε βρισκόταν στην οδό Λιβισίου είτε σε χώρους προορισμένους για αποθήκες. Από στόμα σε στόμα, μάλιστα, έχει διαδοθεί η ιστορία ότι στα χρόνια της Κατοχής, οι Γερμανοί χρησιμοποιούσαν τις ανέτοιμες πρώτες αίθουσες του υπό κατασκευή εκπαιδευτηρίου ως στάβλους. Αυτό που είναι δεδομένο, έχει να κάνει με την εμπλοκή των μαθητών στην οικοδόμησή του, καθώς κουβαλούσαν άμμο από την παραλία της Νέας Μάκρης.

Στην πρώτη του μορφή, το νέο οίκημα είχε δύο αίθουσες με μεγάλα παράθυρα «ανατολικομεσημβρινά που έβλεπαν τον ήλιο», ενώ διέθετε και γραφείο δασκάλων.
Μετά το τέλος του πολέμου, αυξήθηκε ο αριθμός των μαθητών, εισήχθησαν νέα μαθήματα, ενώ καθιερώθηκε ως γιορτή η «Ημέρα Προσφυγιάς».
Το 1967-68, φτιάχνεται το δεύτερο κτίριο, στον προαύλιο χώρο του πρώτου με άλλες δύο αίθουσες διδασκαλίας και μία τρίτη για εκδηλώσεις στον πρώτο όροφο. Στον δε δεύτερο όροφο δημιουργήθηκαν τρεις επιπλέον αίθουσες και μάλιστα για κάποια χρόνια λειτούργησαν ως μικρά διαμερίσματα. Φιλοξένησαν ένα ζευγάρι δασκάλων, την υπεύθυνη για την καθαριότητα του σχολείου, Ευαγγελία και αργότερα τον Στέφανο, έναν Αλβανό υπήκοο ο οποίος εκτελούσε για χρόνια χρέη επιστάτη και ήταν ένα σχολείο… μόνος του καθώς γνώριζε τα πάντα καλύτερα από τον καθένα…


Η «φιλοξενία» και η γέννηση του 2ου σχολείου
Η τρίτη πτέρυγα, το κτίριο δηλαδή που φιλοξενεί το σημερινό σχολείο, κατασκευάστηκε το 1985 και δόθηκε προς χρήση το 1986. Ο αριθμός των μαθητών και μαθητριών είχε ήδη αυξηθεί πολύ ακολουθώντας την πληθυσμιακή αύξηση που γνώριζε η Νέα Μάκρη και στις αρχές της δεκαετίας του ‘90, τα δεδομένα άλλαξαν δραματικά. Το σχολείο υποδέχθηκε δεκάδες μαθητές από την Αλβανία, τα πρώτα χρόνια της μετανάστευσής τους στην Ελλάδα και την περιοχή μας και το 1ο Δημοτικό έφτασε να γίνει 18θέσιο με περίπου 360 μαθητές. Αυτά τα νέα δεδομένα έπρεπε να αντιμετωπιστούν και για να γίνει αυτό χρειάστηκαν… τεχνάσματα.

Τότε ήταν που προτάθηκε η ίδρυση 2ου Δημοτικού Σχολείου, το οποίο απέκτησε υπόσταση το 2001, με προϊστάμενο, δικό του μαθητολόγιο και δικό του προσωπικό. Πρακτικά δεν άλλαξε κάτι καθώς το 2ο Δημοτικό λειτουργούσε μέσα στο 1ο και υπήρχε μόνο στα χαρτιά. Η νέα πραγματικότητα, όμως, έκανε πιο πιεστικό το αίτημα ανέγερσης σχολικού κτιρίου κι από τη σχολική χρονιά 2009-2010, το 2ο Δημοτικό στεγάστηκε στο Πολιτιστικό και Αθλητικό Πάρκο πριν τελικά αποκτήσει νέο κτίριο, στην οδό Πυθαγόρα (Ερυθρός) τη χρονιά 2023-2024.
Το σχολείο σήμερα

Με περίπου 250 μαθητές και μαθήτριες, 32 εκπαιδευτικούς και μεγάλη ιστορία πίσω του, το πρώτο σχολείο που λειτούργησε ποτέ στη Νέα Μάκρη μπορεί να νιώθει υπερήφανο για πολλούς λόγους. Ένας από τους βασικότερους, όμως, είναι ότι ανέκαθεν στεκόταν απέναντι στους αποκλεισμούς και άνοιγε την αγκαλιά του σε όλους. Κι αν ένα πιθανό επιχείρημα είναι ότι ως εκπαιδευτικό ίδρυμα ήταν ούτως ή άλλως υποχρεωμένο να δεχθεί παιδιά οικογενειών που μετανάστευσαν στη Νέα Μάκρη από διάφορες χώρες, σημασία έχει το πώς το έκανε και το ποια ήταν ανέκαθεν η φιλοσοφία του.

Σε μια πολυπολιτισμική τοπική κοινωνία, το 1ο Δημοτικό Σχολείο έχει μαθητές από την Αλβανία, την Ινδία, το Πακιστάν, τη Βουλγαρία, την Κίνα, την Κροατία και τα τελευταία χρόνια και από την Ουκρανία. Και καταφέρνει να ενσωματώνει νέες γενιές στην τοπική κοινωνία σεβόμενο τις καταβολές τους, να παρέχει υψηλό επίπεδο μόρφωσης παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες και την ίδια ώρα να προάγει δράσεις οι οποίες συνάδουν με την προσφυγική κληρονομιά της Νέας Μάκρης.
Άξια αναφοράς είναι η προσπάθεια που καταβάλει τα τελευταία χρόνια ο Σύλλογος Γονέων δίνοντας την ευκαιρία σε παιδιά να ασχοληθούν με το σκάκι, τα εικαστικά, τη ρομποτική και το κουνγκ φου τα απογεύματα της Τετάρτης και του Σαββάτου ή φέρνοντας κοντά μαθητές και γονείς με εκδρομές και παρακολούθηση θεατρικών παραστάσεων τα Σαββατοκύριακα.
Με πρωτοβουλία του Συλλόγου και σε συνεργασία με τον Σύλλογο Μακρηνών – Λιβισιανών, τέλος, έγινε προ τριετίας επίσημο αίτημα στον Δήμο ‒το οποίο εγκρίθηκε και στη συνέχεια πέρασε και από την Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης‒ ώστε το σχολείο να μετονομαστεί σε «Γέωργιος Φίλιππας» και η Βιβλιοθήκη σε «Γεώργιος Πολίτης» για να τιμηθούν οι δύο πρώτοι μόνιμοι δάσκαλοί του.

Η ιστορία της βελανιδιάς

Αν κάτι αποτελεί ζωντανή ιστορία του σχολείου και σημείο αναφοράς του, πέρα από την ψυχή που έχουν καταθέσει σε αυτά τα 100 χρόνια οι εκπαιδευτικοί του, αυτό είναι η θρυλική βελανιδιά στην αυλή. Παραμένει άγνωστο το πότε ακριβώς φυτεύτηκε, ωστόσο υπάρχουν δύο δεδομένα για την ιστορία της.
Το πρώτο είναι ότι παραχωρήθηκε από τον Αντώνη Μόσχο, του οποίου το σπίτι και το οικόπεδο γειτόνευαν με το σχολείο (ο κάθετος στην Αγίας Παρασκευής δρόμος φέρει το όνομά του). Το δεύτερο, ότι στέκεται υπερήφανη στο ίδιο σημείο πριν από το 1955…
















































