Για τους κατοίκους της Νέας Μάκρης, το όνομα της πόλης τους κρύβει μέσα του μια διαδρομή περίπου 800 χιλιομέτρων και μια ιστορία που ξεκινά στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου.
Πριν υπάρξει η Νέα Μάκρη στην ανατολική Αττική, υπήρχε η Μάκρη της Μικράς Ασίας, το σημερινό Φετιγιέ της Τουρκίας. Πολύ κοντά της βρισκόταν το Λιβίσι, μια ακμαία ελληνική κοινότητα με εκατοντάδες πέτρινα σπίτια, εκκλησίες και σχολεία.
Από αυτή την περιοχή προήλθε μέρος των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή στην περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως Νέα Μάκρη.
Και περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, ένα μεγάλο κομμάτι της παλιάς τους πατρίδας βρίσκεται ακόμη εκεί.
Από τη Μάκρη της Μικράς Ασίας στη Νέα Μάκρη
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών Ελλάδας και Τουρκίας, πρόσφυγες από τη Μάκρη και το Λιβίσι εγκαταστάθηκαν στην Αττική.
Στον νέο τόπο εγκατάστασής τους έδωσαν ένα όνομα που δεν άφηνε καμία αμφιβολία για την καταγωγή τους: Νέα Μάκρη.
Η δημιουργία της πόλης αποτελεί έτσι κομμάτι της μεγάλης προσφυγικής ιστορίας που άλλαξε την Ελλάδα μετά το 1922. Οι άνθρωποι που έφτασαν εδώ έπρεπε να δημιουργήσουν ξανά σπίτια, κοινότητες και οικονομική ζωή έχοντας αφήσει πίσω τους έναν τόπο στον οποίο οι οικογένειές τους ζούσαν επί γενιές.
Το ιδιαίτερο στην περίπτωση της Νέας Μάκρης είναι ότι σήμερα μπορεί κανείς ακόμη να δει ένα εντυπωσιακό τμήμα αυτού του χαμένου κόσμου.
Βρίσκεται κοντά στη σημερινή Φετιγιέ, απέναντι από τα Δωδεκάνησα.
Το Λιβίσι βρίσκεται ακόμη στην πλαγιά
Το σημερινό Καγιάκιοϊ ήταν το ελληνικό Λιβίσι, ένας οικισμός χτισμένος στις πλαγιές της περιοχής της αρχαίας Καρμυλησσού.
Οι επίσημες τουρκικές πηγές καταγράφουν περίπου 1.000 διώροφα πέτρινα σπίτια στον ιστορικό οικισμό.
Η αρχιτεκτονική τους είχε προσαρμοστεί στην πλαγιά: τα κτίρια ήταν τοποθετημένα ώστε το ένα να μην εμποδίζει το φως και τη θέα του άλλου. Πολλά σπίτια διέθεταν υπόγειους χώρους και στέρνες για τη συλλογή βρόχινου νερού.
Ανάμεσα στις κατοικίες υπήρχαν δύο μεγάλες ελληνορθόδοξες εκκλησίες, μικρότερα παρεκκλήσια και σχολεία.
Δεν ήταν ένας μικρός απομονωμένος οικισμός. Στις αρχές του 20ού αιώνα αποτελούσε μια οργανωμένη ελληνική κοινότητα της περιοχής της Μάκρης.
Οι άνθρωποι έφυγαν – Τα σπίτια έμειναν
Η ερήμωση του Λιβισίου δεν συνέβη μέσα σε μία ημέρα.
Οι ελληνικοί πληθυσμοί της περιοχής είχαν ήδη υποστεί διώξεις και εκτοπισμούς από τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Μικρασιατική Καταστροφή και όσα ακολούθησαν έκλεισαν οριστικά αυτό το κεφάλαιο.
Με τη Συνθήκη της Λωζάννης και την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, οι ορθόδοξοι κάτοικοι που είχαν απομείνει δεν επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Ένα μέρος αυτών των ανθρώπων και των οικογενειών της ευρύτερης περιοχής της Μάκρης βρήκε τελικά νέα πατρίδα στην Αττική.
Η παλιά Μάκρη έμεινε πίσω. Η Νέα Μάκρη άρχισε να χτίζεται εδώ.
Γιατί το Λιβίσι δεν κατοικήθηκε ξανά
Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών επιχειρήθηκε η εγκατάσταση μουσουλμάνων που είχαν μετακινηθεί από την Ελλάδα στην περιοχή.
Το ορεινό Λιβίσι, όμως, δεν αποδείχθηκε κατάλληλο για τις ανάγκες πολλών από τους νέους κατοίκους. Η νέα εγκατάσταση αναπτύχθηκε κυρίως χαμηλότερα, στην πεδιάδα.
Τα παλιά ελληνικά σπίτια της πλαγιάς εγκαταλείφθηκαν σταδιακά.
Το 1957 ένας ισχυρός σεισμός στην περιοχή της Φετιγιέ προκάλεσε επιπλέον καταστροφές. Στέγες κατέρρευσαν και πολλά κτίρια μετατράπηκαν σε πέτρινα κελύφη.
Οι τοίχοι, ωστόσο, παρέμειναν.
Και αυτό δημιούργησε την εικόνα που συναντά σήμερα ο επισκέπτης.
Μια πόλη χωρίς κατοίκους
Από μακριά το Λιβίσι μοιάζει σχεδόν κανονικό.
Στην πλαγιά διακρίνονται δρόμοι και ολόκληρες σειρές από σπίτια. Οι τοίχοι σχηματίζουν ακόμη γειτονιές και ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι μεγάλες εκκλησίες.
Όταν όμως κάποιος πλησιάσει, η εικόνα αλλάζει.
Πίσω από πολλά παράθυρα δεν υπάρχουν δωμάτια. Οι στέγες έχουν χαθεί. Εκεί όπου κάποτε ζούσαν οικογένειες υπάρχουν σήμερα άδεια πέτρινα κελύφη.
Το παλιό Λιβίσι έχει μετατραπεί σε προστατευόμενο ιστορικό χώρο και αποτελεί έναν από τους γνωστότερους εγκαταλελειμμένους οικισμούς της περιοχής.
Για έναν κάτοικο της Νέας Μάκρης, όμως, είναι κάτι περισσότερο από μια εντυπωσιακή «πόλη-φάντασμα».
Το κομμάτι της Νέας Μάκρης που βρίσκεται ακόμη στη Μικρά Ασία
Η σύνδεση των δύο τόπων επιβιώνει πρωτίστως στο ίδιο το όνομα.
Οι πρόσφυγες δεν ονόμασαν τυχαία τον νέο οικισμό τους Νέα Μάκρη. Το τοπωνύμιο λειτουργούσε ως συνέχεια της πατρίδας που είχαν χάσει.
Περισσότερα από εκατό χρόνια αργότερα, οι δύο κόσμοι ακολούθησαν εντελώς διαφορετική πορεία.
Η Νέα Μάκρη μεγάλωσε, απέκτησε νέες γενιές κατοίκων και έγινε μία από τις γνωστότερες παραθαλάσσιες πόλεις της ανατολικής Αττικής.
Στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, τα πέτρινα σπίτια του Λιβισίου παρέμειναν στην πλαγιά.
Και ίσως αυτό είναι το πιο παράξενο κομμάτι της ιστορίας.
Η Νέα Μάκρη δημιουργήθηκε επειδή άνθρωποι αναγκάστηκαν να αφήσουν εκείνον τον τόπο. Έναν αιώνα αργότερα, η νέα τους πόλη είναι γεμάτη ζωή – και ένα μεγάλο μέρος της παλιάς τους πατρίδας εξακολουθεί να στέκεται άδειο.
