Του Κώστα Ζοργιού
Ήταν 21 Ιανουαρίου του 2026, όταν εμβρόντητοι ακούγαμε στα δελτία ειδήσεων ότι μια γυναίκα παρασύρθηκε από τα ορμητικά νερά και έχασε τη ζωή της στο κέντρο της Γλυφάδας.
Οι πλημμύρες από την έντονη βροχόπτωση εκείνου του απογεύματος είχαν προκαλέσει τεράστια καταστροφή και γειτονιές ολόκληρες είχαν παραδοθεί σε τόνους λάσπης, πετρών και φερτών υλικών, σε έναν από τους πιο ανεπτυγμένους Δήμους της Αττικής και κατά τους ίδιους του τους δημότες, (με βάση ψηφοφορία που είχε πραγματοποιηθεί λίγους μήνες πριν) πρότυπο σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας.
Σε μια τραγική ειρωνεία και σύμπτωση, λίγες ώρες νωρίτερα και συγκεκριμένα το πρωί της ίδιας ημέρας, η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών παρουσίαζε την έκθεσή της για τα ακραία καιρικά φαινόμενα που είχαν σοβαρές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις στη χώρα την περίοδο 2020-25.
72% περισσότερες ανθρώπινες απώλειες
Σε 633 περιστατικά είχαν χαθεί 294 ανθρώπινες ζωές ενώ ειδικά τα τελευταία 13 χρόνια, δηλαδή την περίοδο 2013-2025, τα επεισόδια ήταν αυξημένα από τα προηγούμενα έτη κατά 58% και οι ανθρώπινες απώλειες αυξημένες κατά 72%. Το 60% αυτών των επεισοδίων αφορούσε πλημμύρες.
Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αυτή η αύξηση στους αριθμούς ήταν μη αναμενόμενη. Εδώ και χρόνια αποτελεί κοινό τόπο για τη διεθνή επιστημονική κοινότητα ότι η κλιματική κρίση θα συνοδεύεται από ολοένα και πιο έντονα καιρικά φαινόμενα και ένας νομός σαν την Αττική, του οποίου το αντιπλημμυρικό δίκτυο σχεδιάστηκε με βάση τα δεδομένα της 50ετίας 1932-1982 και είναι και χιλιοταλαιπωρημένο, δεν θα μπορούσε να ελπίζει σε… θαύματα. Πόσω μάλλον όταν μόνο το 20% των δρόμων της Αθήνας διαθέτει δίκτυο όμβριων υδάτων με τα διεθνή στάνταρντ να είναι πάνω από το διπλάσιο.
Ο πρώτος νεκρός από πλημμύρα στη Νέα Μάκρη
Σύμφωνα με πρόσφατο Σχέδιο Διαχείρισης Πλημμυρών του υπουργείου Περιβάλλοντος, ο Μαραθώνας και η Νέα Μάκρη βρίσκονταν στη Ζώνη Υψηλού Κίνδυνου. Για την ακρίβεια, μέσα στις εννέα περιοχές με τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Κι ήταν κοινή ανησυχία τι θα συνέβαινε σε μια πολύ έντονη βροχόπτωση με δεδομένη την καταστροφή που είχαν προκαλέσει σε δασικές εκτάσεις οι πυρκαγιές του πρόσφατου παρελθόντος.
Η ανησυχία και οι φόβοι επιβεβαιώθηκαν με τον χειρότερο τρόπο. Τα ξημερώματα της 2ας Απριλίου, η Νέα Μάκρη γινόταν η «αρνητική» πρωταγωνίστρια, καθώς ένας δικός της κάτοικος έχανε τη ζωή του στην περιοχή της Ανατολής. Μέσα σε πολύ λίγη ώρα έντονης βροχόπτωσης, η οδός Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε τεράστια συγκέντρωση νερού, από την ορμή του οποίου παρασύρθηκε και πνίγηκε ένας υπήκοος Πολωνίας που ζούσε επί σειρά ετών στη χώρα μας. Ο πρώτος νεκρός που καταγράφεται στην ιστορία του δήμου ως θύμα πλημμύρας..
Στην ευρύτερη περιοχή καταγράφηκαν σημαντικές ζημιές, καθώς πλημμύρισαν σπίτια, καταστράφηκαν καλλιέργειες, δρόμοι κατέρρευσαν ή γέμισαν με πέτρες και φερτά υλικά. Στη δε Καλλιτεχνούπολη, του όμορου δήμου Ραφήνας – Πικερμίου, ο δρόμος που οδηγεί προς την Νταού άνοιξε στα δύο και δημιουργήθηκε χαράδρα βάθους πέντε μέτρων, με τη μία πλευρά να απέχει από την άλλη 10 μέτρα.
Τι σημαίνει «κίνδυνος πλημμύρας»
«Ο τρόπος με τον οποίο η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τις βροχοπτώσεις έχει να κάνει με το γεγονός ότι σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και στην Ελλάδα γίνονται ολοένα και μικρότερης διάρκειας και μεγαλύτερης έντασης.
Η υψηλή ραγδαιότητα μειώνει τη δυνατότητα απορρόφησης του νερού με εύλογο αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος πλημμύρας», λέει στη Marathon Press η Δρ Βασιλική Κοτρώνη, Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και ιδρυτικό στέλεχος της μονάδας ΜΕΤΕΟ.
«Η πιθανότητα μεγάλης συγκέντρωσης νερού οφείλεται σε τρεις βασικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ο τοπογραφικός και η λογική είναι απλή. Σε ένα ρέμα είναι πολύ πιο εύκολο να συγκεντρωθεί μεγάλη ποσότητα, ενώ σε μια οριζόντια επιφάνεια πολύ πιο δύσκολο.
Ο δεύτερος έχει να κάνει με τις εδαφικές ιδιότητες της χρήσης γης και τη δυνατότητα να απορροφηθεί το νερό. Είναι άλλο πράγμα η απορρόφηση νερού στο χώμα που με τους πόρους του λειτουργεί ως φυσικός ταμιευτήρας και διαφορετικό να τρέχει το νερό πάνω σε μια τσιμεντένια επιφάνεια.
Στα αστικά κέντρα, βλέπουμε ξαφνικές πλημμύρες γιατί η μόνη διέξοδος για το νερό είναι τα φρεάτια, τα οποία συχνά δεν είναι επαρκώς καθαρισμένα. Και η Νέα Μάκρη, όπως και ο Μαραθώνας αλλά σε μικρότερο βαθμό, θεωρείται πλέον “κομμάτι” του αστικού ιστού.
Ο τρίτος αφορά στις βροχοπτώσεις αυτές καθεαυτές και στη συχνότητα των έντονων επεισοδίων. Είναι διαφορετικό να πληγεί μια περιοχή από μια δυνατή βροχή από το να συμβούν δύο ή και περισσότερα έντονα επεισόδια μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, υπό την έννοια ότι το έδαφος δεν μπορεί να απορροφήσει το ίδιο μεγάλες ποσότητες νερού» τονίζει περιγράφοντας τι σημαίνει «κίνδυνος πλημμύρας».
«Υψηλή διακινδύνευση ειδικά για τη Νέα Μάκρη»
Εκτός από τον κίνδυνο πλημμύρας, υπάρχει και η διακινδύνευση, η οποία με απλούστερα λόγια είναι το διακύβευμα ενός ακραίου καιρικού φαινομένου. Η διακινδύνευση συνδυάζει την επικινδυνότητα του φαινομένου με την τρωτότητα και με την έκθεση, κάτι που σημαίνει ότι σε μια περιοχή με λίγες υποδομές και κατοίκους, η διακινδύνευση είναι χαμηλή ενώ σε μια άλλη με πολλούς κατοίκους και πολλές υποδομές (ή ενδεχομένως μεγάλης πολιτιστικής ή οικολογικής αξίας όπως αρχαιολογικούς χώρους ή περιοχές Natura), είναι πολύ υψηλή.
«Σε ό,τι αφορά στον δήμο Μαραθώνος, στο παραλιακό μέτωπο και προς το εσωτερικό του καταγράφεται υψηλή διακινδύνευση στην πλημμύρα. Ειδικά στη Νέα Μάκρη που πλέον έχει και μεγαλύτερο πληθυσμό», λέει η κα Κοτρώνη και εξηγεί ότι ένας ακόμα παράγοντας που θέτει σε κίνδυνο τον δήμο είναι οι καμένες εκτάσεις.
«Τα καμένα εδάφη είναι πιο ευάλωτα στο να διαβρώνονται. Μια έντονη βροχόπτωση, λοιπόν, διαβρώνει το καμένο έδαφος και παρασύρει φερτά υλικά με τα αποτελέσματα που έχουμε δει σε αρκετές πρόσφατες κακοκαιρίες. Ό,τι ακριβώς συνέβη και στην περιοχή σας, στο τελευταίο χρονικά ακραίο καιρικό φαινόμενο».
«Συντήρηση, καθαρισμός και κορμοδέματα»
Το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι πώς προστατευόμαστε από τις φυσικές καταστροφές, γνωρίζοντας ότι η κλιματική κρίση έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων.
«Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου. Με δεδομένο ότι στον δήμο Μαραθώνος γίνονται πολλές επιχωματώσεις και υπάρχουν αυθαίρετες κατασκευές, είναι υψίστης σημασίας να γίνεται σωστή συντήρηση και καθαρισμός των υδατορεμάτων. Πρόκειται για φυσικές οδεύσεις του νερού που το οδηγούν στη θάλασσα.
Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε πως σημαντική λύση προσφέρουν τα κορμοδέματα, οι κορμοί δηλαδή καμένων δέντρων που τοποθετούνται ως ένα μέτρο ανάσχεσης του χώματος.
Εξίσου σημαντικό, βέβαια, είναι να συντηρείται σωστά το αποχετευτικό δίκτυο.
Νομίζω ότι όλοι έχουμε αντιληφθεί τα τελευταία χρόνια πόσο σημαντική είναι η συμβολή του 112. Θα πρέπει όμως να το εξελίξουμε, να ενημερώνεται το κοινό για το επίπεδο του κινδύνου και παράλληλα να παρέχονται συμβουλές στους πολίτες».
Πάντα εκ των υστέρων
Είναι απορίας άξιο το γιατί ενώ γνωρίζουμε εκ των προτέρων τους κινδύνους, ξέρουμε ποιες περιοχές είναι ευάλωτες και γιατί, καθώς και είμαστε ενήμεροι για το πόσο έχει επηρεάσει την ένταση των φαινομένων η κλιματική κρίση, αδυνατούμε να πάρουμε τα σωστά μέτρα προστασίας και λειτουργούμε πάντα πυροσβεστικά.
«Είναι επιβεβαιωμένο ότι το κόστος της αποκατάστασης είναι πάντα μεγαλύτερο από το κόστος της πρόληψης. Μια σωστά προετοιμασμένη περιοχή θα έχει κάνει μεν μια μεγάλη επένδυση, αλλά θα γλυτώσει χωρίς σημαντικές καταστροφές. Το πρόβλημα ίσως ξεκινά από το γεγονός ότι το κόστος της καταστροφής είναι διαμοιρασμένο ενώ το κόστος της πρόληψης επιβαρύνει αποκλειστικά την πολιτεία»…
Μια πολύ πικρή αλήθεια…
