Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, η Αθήνα βίωνε μια πρωτοφανή υγειονομική και πληθυσμιακή ασφυξία εξαιτίας της άφιξης εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Μικρά Ασία: Το νερό της πρωτεύουσας δεν έφτανε, οι κάτοικοι συνωστίζονταν στις δημόσιες κρήνες και οι ασθένειες θέριζαν.
Η ελληνική κυβέρνηση ανέθεσε τότε στην αμερικανική εταιρεία Ulen & Co ένα τιτάνιο μηχανικό έργο στην καρδιά της Ανατολικής Αττικής. Στη συμβολή του χειμάρρου Χαράδρου και του Βαρνάβα, στην περιοχή του Μαραθώνα, άρχισε να υψώνεται το επιβλητικό φράγμα: Ήταν το πρώτο στον κόσμο που επενδύθηκε εξωτερικά με λευκό πεντελικό μάρμαρο, ακριβώς όπως ο Παρθενώνας, στέλνοντας μήνυμα αναγέννησης για ολόκληρο το ελληνικό κράτος.
Ο οικισμός που έσβησε στον πυθμένα
Για να συγκεντρωθούν όμως τα σαράντα εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, χρειάστηκε να πλημμυρίσει μια ολόκληρη εύφορη κοιλάδα. Στον τόπο όπου σήμερα απλώνεται ο υδάτινος καθρέφτης, βρισκόταν ο παλιός οικισμός του Ζαπάνι καθώς και δεκάδες αγροικίες, ελαιώνες και αμπελώνες των Μαραθωνιτών: Οι κάτοικοι αποζημιώθηκαν ελάχιστα και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, παίρνοντας μαζί μόνο ό,τι μπορούσαν να φορτώσουν σε κάρα.
Τα πέτρινα κτίσματα, τα πηγάδια και τα γεφύρια σκεπάστηκαν σταδιακά από τα νερά της νέας τεχνητής λίμνης, η οποία εγκαινιάστηκε επίσημα το 1929, μετατρέποντας την περιοχή σε στρατηγικό πνεύμονα της πρωτεύουσας.
Τα χαλάσματα που ξαναβγαίνουν στο φως
Το μυστικό του παλιού οικισμού δεν χάθηκε ποτέ εντελώς. Σε περιόδους παρατεταμένης λειψυδρίας και ακραίου καύσωνα, όταν η στάθμη του ταμιευτήρα υποχωρεί δραματικά, τα φαντάσματα του παρελθόντος επιστρέφουν: Οι κορυφές των πέτρινων τοίχων και τα ερείπια των παλιών αποθηκών ξεπροβάλλουν μέσα από τη λάσπη, προσφέροντας ένα απόκοσμο θέαμα στους επισκέπτες.
Οι παλαιότεροι κάτοικοι του Μαραθώνα θυμούνται ακόμα τις διηγήσεις των παππούδων τους για τις καμπάνες που χτυπούσαν την τελευταία ημέρα πριν την πλημμύρα. Σήμερα, η Λίμνη του Μαραθώνα αποτελεί έναν ανεκτίμητο υγροβιότοπο και ένα κορυφαίο ιστορικό μνημείο, διατηρώντας στα βάθη της την άγνωστη θυσία των ανθρώπων που άλλαξαν τη μοίρα της Αττικής.
