«Συγγνώμη που ενοχλώ». «Συγγνώμη που ρωτάω». Μερικές φορές ζητάμε συγγνώμη ακόμη κι όταν δεν έχουμε κάνει τίποτα κακό. Μπορεί να είναι μια απλή έκφραση ευγένειας, αλλά για ορισμένους ανθρώπους γίνεται σχεδόν αντανακλαστικό.
Η λέξη δεν σημαίνει πάντα παραδοχή ευθύνης. Μπορεί να εκφράζει συμπαράσταση ή την προσπάθεια να πλησιάσουμε κάποιον διακριτικά. Μάλιστα, έρευνα του 2014 έδειξε ότι απολογίες ακόμη και για γεγονότα εκτός του ελέγχου μας μπορούν, σε ορισμένα συμφραζόμενα, να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη.
Πότε αξίζει να το παρατηρήσουμε
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη συγγνώμη που λέμε επειδή νοιαζόμαστε και σε εκείνη που λέμε επειδή φοβόμαστε τη σύγκρουση ή την απόρριψη. Η ψυχολόγος Karina Schumann έχει δείξει ότι τα κίνητρα της απολογίας συνδέονται με την επιθυμία προστασίας της σχέσης και την εικόνα του εαυτού. Μελέτη του 2025 εξέτασε επιπλέον την ενοχή, το ενδιαφέρον για τη σχέση και τον φόβο τιμωρίας. Μια λεκτική συνήθεια από μόνη της δεν αρκεί για ψυχολογική διάγνωση.
Μερικές φορές μπορούμε να αλλάξουμε τη διατύπωση χωρίς να χάσουμε την ευγένεια: αντί για «συγγνώμη που άργησα», «ευχαριστώ που περίμενες»· αντί για «συγγνώμη που διαφωνώ», «το βλέπω διαφορετικά»· αντί για «συγγνώμη που ενοχλώ», «έχεις ένα λεπτό;». Όταν πράγματι έχουμε πληγώσει κάποιον, βέβαια, η ξεκάθαρη ανάληψη ευθύνης παραμένει απαραίτητη.
Το χρήσιμο δεν είναι να κόψουμε μια λέξη από το λεξιλόγιό μας, αλλά να καταλάβουμε γιατί τη λέμε. Αν η διαρκής απολογία προκύπτει από φόβο μέσα σε σχέση με εκφοβισμό ή έλεγχο, προτεραιότητα είναι η ασφάλεια και η υποστήριξη.
