Η μαθηματικός της NASA Κάθριν Τζόνσον σε φωτογραφία του 1966

Το 1962 ο αστροναύτης Τζον Γκλεν ετοιμαζόταν να κάνει κάτι που κανένας Αμερικανός δεν είχε πετύχει μέχρι τότε: να τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Γη. Οι υπολογισμοί είχαν γίνει με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών, όμως ο ίδιος ήθελε να τους ελέγξει και ένας συγκεκριμένος άνθρωπος. Η Κάθριν Τζόνσον, μαθηματικός της NASA, κάθισε στο γραφείο της και επαλήθευσε τις κρίσιμες εξισώσεις με μια μηχανική αριθμομηχανή.

Το όνομά της δεν ακουγόταν στις ανακοινώσεις των αποστολών, ούτε εμφανιζόταν δίπλα σε εκείνο των αστροναυτών. Ήταν όμως ένα από τα πρόσωπα στα οποία στηριζόταν το διαστημικό πρόγραμμα. Η Τζόνσον, η Ντόροθι Βον και η Μέρι Τζάκσον έγιναν δεκαετίες αργότερα γνωστές μέσα από το βιβλίο και την ταινία «Hidden Figures», που αφηγήθηκαν την εργασία και τη ζωή τους.

Για να καταλάβει κανείς τη σημασία της ιστορίας τους, πρέπει να γυρίσει στα εργαστήρια αεροναυτικής της Βιρτζίνια των δεκαετιών του 1940 και του 1950. Εκεί, πριν οι υπολογιστές γίνουν μηχανήματα, μια ολόκληρη υπηρεσία χρησιμοποιούσε αυτή τη λέξη για ανθρώπους.

Οι γυναίκες που ονομάζονταν «human computers»

Οι «human computers» μετέτρεπαν μετρήσεις από δοκιμές αεροσκαφών και αεροσήραγγες σε πίνακες, γραφήματα και μαθηματικά αποτελέσματα. Έκαναν σύνθετους υπολογισμούς, χρησιμοποιώντας χαρτί, μολύβι και μηχανικές αριθμομηχανές. Η εργασία τους ήταν αναγκαία για τους μηχανικούς που σχεδίαζαν αεροσκάφη και, αργότερα, διαστημικές πτήσεις.

Το 1943, η NACA, η υπηρεσία που προηγήθηκε της NASA, άρχισε να προσλαμβάνει και Αφροαμερικανίδες μαθηματικούς. Η ένταξή τους δεν σήμαινε ισότιμη μεταχείριση. Στο ερευνητικό κέντρο Langley λειτουργούσε η ξεχωριστή μονάδα West Area Computing, ενώ οι νόμοι φυλετικού διαχωρισμού στη Βιρτζίνια επηρέαζαν ακόμη και την καθημερινότητα των εργαζομένων.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι γυναίκες της ομάδας ανέλαβαν έργο το οποίο απαιτούσε μεγάλη ακρίβεια, συχνά χωρίς να λαμβάνουν δημόσια αναγνώριση ανάλογη της συμβολής τους. Η ιστορία τους δεν αφορά μία μόνο εντυπωσιακή πτήση. Αφορά και το πώς άλλαζε σταδιακά η ίδια η επιστημονική εργασία.

Κάθριν Τζόνσον: Οι εξισώσεις πίσω από την τροχιά του Γκλεν

Η Τζόνσον προσλήφθηκε στη NACA το 1953. Σύντομα μετακινήθηκε από την ομάδα των υπολογιστριών σε τμήμα ερευνητών και μηχανικών, όπου δούλεψε με δεδομένα πτήσεων και αργότερα με τροχιές διαστημοπλοίων. Το 1960 συνυπέγραψε με τον μηχανικό Τεντ Σκοπίνσκι τεχνική έκθεση για την τοποθέτηση ενός δορυφόρου σε συγκεκριμένη τροχιά.

Το 1961 συνέβαλε στους υπολογισμούς για την πτήση του Άλαν Σέπαρντ, του πρώτου Αμερικανού στο Διάστημα. Έναν χρόνο αργότερα ήρθε η αποστολή Friendship 7. Ο Γκλεν ζήτησε να επαληθεύσει η ίδια τους υπολογισμούς της ηλεκτρονικής μηχανής πριν από την εκτόξευσή του, στις 20 Φεβρουαρίου 1962. Η αποστολή ολοκληρώθηκε με τρεις περιφορές γύρω από τη Γη.

Η συμβολή της δεν τελείωσε εκεί. Η Τζόνσον εργάστηκε και στο πρόγραμμα Apollo, σε υπολογισμούς για την αποστολή Apollo 11 το 1969 και σε εφεδρικούς πίνακες πλοήγησης. Παλιότερη δουλειά της χρησιμοποιήθηκε και κατά την αντιμετώπιση της κρίσης του Apollo 13 το 1970. Η NASA αναφέρει ότι υπέγραψε ή συνυπέγραψε συνολικά 13 ερευνητικές εκθέσεις.

Ντόροθι Βον: Είδε ότι οι μηχανές θα άλλαζαν τα πάντα

Η Ντόροθι Βον είχε προσληφθεί το 1943, όταν η NACA χρειαζόταν περισσότερους ανθρώπους για να επεξεργάζονται τα δεδομένα των αεροναυτικών δοκιμών. Το 1949 ανέλαβε την εποπτεία της West Area Computing και έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα που κατείχε θέση προϊσταμένης στην υπηρεσία.

Με την εμφάνιση των ηλεκτρονικών υπολογιστών δεν έμεινε προσκολλημένη στις παλιές μεθόδους. Έμαθε προγραμματισμό στη γλώσσα FORTRAN και συνέβαλε στη μετάβαση της ομάδας της στη νέα τεχνολογία. Εργάστηκε επίσης για το πρόγραμμα πυραύλων Scout. Η επαγγελματική της διαδρομή δείχνει κάτι που η κινηματογραφική αφήγηση περνά γρήγορα: οι γυναίκες αυτές δεν έκαναν απλώς πράξεις. Προσαρμόζονταν στις αλλαγές και αποκτούσαν νέες ειδικότητες.

Μέρι Τζάκσον: Η μαθηματικός που έγινε μηχανικός

Η Μέρι Τζάκσον μπήκε στην υπηρεσία το 1951. Από τις αριθμητικές εργασίες βρέθηκε κοντά σε μηχανικούς που μελετούσαν τη συμπεριφορά του αέρα σε υπερηχητικές ταχύτητες. Για να εξελιχθεί σε μηχανικό έπρεπε να παρακολουθήσει επιπλέον μαθήματα μαθηματικών και φυσικής, τα οποία διδάσκονταν σε σχολείο όπου ίσχυε ακόμη ο φυλετικός διαχωρισμός. Χρειάστηκε ειδική άδεια για να φοιτήσει.

Τα κατάφερε. Το 1958 έγινε η πρώτη μαύρη γυναίκα μηχανικός της NASA. Η έρευνά της αφορούσε την αεροδυναμική και τις δοκιμές σε αεροσήραγγες. Αργότερα στράφηκε στην ενίσχυση των επαγγελματικών ευκαιριών για άλλες γυναίκες στην υπηρεσία.

Η μηχανικός Μέρι Τζάκσον κρατά αεροδυναμικό μοντέλο μέσα σε αεροσήραγγα της NASA Langley το 1977
Η Μέρι Τζάκσον στην αεροσήραγγα της NASA Langley, το 1977.

Η πραγματική ιστορία πίσω από την ταινία «Hidden Figures»

Το 2016 η συγγραφέας Μάργκο Λι Σέτερλι (Margot Lee Shetterly) δημοσίευσε το βιβλίο Hidden Figures, φωτίζοντας τη δουλειά των Αφροαμερικανίδων μαθηματικών του Langley. Η ομώνυμη ταινία του Θίοντορ Μέλφι κυκλοφόρησε στα τέλη της ίδιας χρονιάς και έγινε ευρύτερα γνωστή το 2017. Τις τρεις γυναίκες υποδύθηκαν οι Ταράτζι Π. Χένσον, Οκτάβια Σπένσερ και Ζανέλ Μονέ.

Η ταινία στηρίζεται σε πραγματικά πρόσωπα και επιτεύγματα, αλλά ορισμένες σκηνές και διάλογοι έχουν διαμορφωθεί για τις ανάγκες του κινηματογράφου. Η αληθινή ιστορία της πτήσης του Γκλεν είναι από μόνη της συναρπαστική, χωρίς να χρειάζεται να αποδοθεί στην Τζόνσον κάθε απόφαση της αποστολής.

Η αναγνώριση ήρθε αργά για πολλές από αυτές τις γυναίκες. Η Τζόνσον τιμήθηκε με το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας το 2015. Η NASA έδωσε το όνομά της σε ερευνητική εγκατάσταση στο Langley, ενώ η έδρα της υπηρεσίας στην Ουάσιγκτον ονομάστηκε αργότερα προς τιμήν της Μέρι Τζάκσον.

Πίσω από κάθε φωτογραφία της εποχής όπου ένας πύραυλος υψώνεται στον ουρανό, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν κάθονταν μέσα στην κάψουλα. Η Τζόνσον, η Βον και η Τζάκσον ήταν ανάμεσά τους. Το ότι γνωρίζουμε σήμερα τα ονόματά τους αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε την ιστορία της εξερεύνησης του Διαστήματος.

Βίντεο: Η NASA θυμάται την Κάθριν Τζόνσον

Στο παρακάτω σύντομο αφιέρωμα, η NASA παρουσιάζει τη μαθηματικό που συνέβαλε στις πρώτες αμερικανικές επανδρωμένες διαστημικές αποστολές.

Βίντεο: «Katherine Johnson: An American Hero», επίσημο κανάλι της NASA.

Πηγές: NASA – Katherine G. Johnson, NASA – Dorothy Vaughan, NASA – Mary W. Jackson, National Park Service – Places of Hidden Figures.

Προηγούμενο άρθροΝέα Μάκρη: Σκύλος επιτέθηκε άγρια σε κοπέλα στην οδό Απόλλωνος