Αναδιπλούμενη σελίδα του χειρογράφου Βόινιτς με τρία κυκλικά σχέδια και αδιάβαστα σύμβολα
Αναδιπλούμενη σελίδα f68r του χειρογράφου Βόινιτς (MS 408). Πηγή: Beinecke Library, Yale University / Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Το χειρόγραφο Βόινιτς μπορεί να κρύβει ένα λάθος που βρίσκεται μπροστά στα μάτια των ερευνητών εδώ και αιώνες: οι σελίδες του ίσως έχουν δεθεί με λανθασμένη σειρά. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 υποστηρίζει ότι το σημερινό βιβλίο δεν διατηρεί απαραίτητα την ακολουθία που είχαν σχεδιάσει οι δημιουργοί του. Και αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να εξετάσουμε το αδιάβαστο κείμενό του.

Άνοιξέ το σε μία από τις αναδιπλούμενες σελίδες του και θα δεις κυκλικά διαγράμματα, μικροσκοπικά σύμβολα, άστρα και σχέδια που μοιάζουν να έχουν βγει από έναν άγνωστο κόσμο. Αλλού υπάρχουν φυτά που δύσκολα ταυτίζονται με πραγματικά είδη, παράξενες σωληνώσεις και ανθρώπινες μορφές. Γύρω τους απλώνεται μια γραφή που κανείς δεν έχει καταφέρει να ερμηνεύσει πειστικά.

Το βιβλίο φέρει το όνομα του παλαιοβιβλιοπώλη Βίλφριντ Βόινιτς, ο οποίος το απέκτησε στην Ιταλία το 1912. Η περγαμηνή του έχει χρονολογηθεί στις αρχές του 15ου αιώνα, ενώ από το 1969 το χειρόγραφο φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Σπάνιων Βιβλίων Beinecke του Πανεπιστημίου Γέιλ, με αριθμό MS 408. Αποτελείται από περίπου 240 σωζόμενες σελίδες.

Το στοιχείο που οδήγησε στη θεωρία της λάθος βιβλιοδεσίας

Τη νέα υπόθεση παρουσίασαν ο Κόλιν Λέιφιλντ (Colin Layfield), ερευνητής πληροφοριακών συστημάτων στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας, και η παλαιογράφος Λίζα Φέιγκιν Ντέιβις (Lisa Fagin Davis). Η εργασία τους, με τίτλο Singulion Structure and the Voynich Manuscript, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Digital Medievalist.

Οι ερευνητές συνέκριναν στατιστικά τα μοτίβα του κειμένου σε διαφορετικές σελίδες. Διαπίστωσαν ότι φύλλα που ανήκουν στο ίδιο διπλωμένο κομμάτι περγαμηνής εμφανίζουν ισχυρότερες ομοιότητες από σελίδες που σήμερα βρίσκονται αντικριστά μέσα στο βιβλίο. Αυτό είναι ασυνήθιστο για τον τρόπο με τον οποίο συναρμολογούνταν πολλά μεσαιωνικά χειρόγραφα.

Η εξήγησή τους είναι ότι το υλικό ίσως είχε οργανωθεί αρχικά σε μεμονωμένα διπλωμένα φύλλα, τα λεγόμενα singulions. Κάποιος βιβλιοδέτης ενδέχεται να τα τοποθέτησε αργότερα το ένα μέσα στο άλλο, ακολουθώντας μια συνηθισμένη τεχνική της εποχής, χωρίς να γνωρίζει την αρχική σειρά ανάγνωσης.

Σελίδα από το χειρόγραφο Βόινιτς με παράξενο ζωγραφισμένο φυτό, ρίζες και αδιάβαστο κείμενο
Μία από τις βοτανικές εικονογραφήσεις του χειρογράφου. Πηγή: Beinecke Library, Yale University / Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Οι εικόνες και οι διαφορετικοί γραφείς

Δεν είναι μόνο οι στατιστικές ομοιότητες. Σε ορισμένα σημεία, σχέδια που φτάνουν μέχρι την εσωτερική άκρη μιας σελίδας μοιάζουν να συνεχίζονται αλλού, αντί να συνδέονται φυσιολογικά με την αντικριστή σελίδα. Η Ντέιβις έχει επίσης εντοπίσει ενδείξεις ότι στο χειρόγραφο εργάστηκαν έως και πέντε διαφορετικοί γραφείς. Η εναλλαγή τους από φύλλο σε φύλλο αποτελεί πρόσθετο στοιχείο προς εξέταση.

Οι Λέιφιλντ και Ντέιβις θεωρούν ότι μια διαφορετική διάταξη μπορεί να εξηγήσει κάποιες από αυτές τις ασυνέχειες. Η πρότασή τους έχει ενδιαφέρον επειδή αφορά το ίδιο το αντικείμενο: πώς φτιάχτηκε και πώς μετατράπηκε στο βιβλίο που γνωρίζουμε σήμερα.

Λεπτομέρεια αναδιπλούμενης σελίδας του χειρογράφου Βόινιτς με περίτεχνα κυκλικά διαγράμματα
Περίτεχνα διαγράμματα στη σελίδα f86v. Πηγή: Beinecke Library, Yale University / Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη επιφύλαξη. Ο ερευνητής Τόρστεν Τιμ (Torsten Timm), σε δημοσιοποιημένη μεθοδολογική κριτική, δέχεται ότι τα φύλλα που συνδέονται φυσικά έχουν ιδιαίτερα ισχυρή ομοιότητα. Αμφισβητεί, ωστόσο, ότι αυτή η ομοιότητα αποδεικνύει και τη σωστή σειρά ανάγνωσης. Είναι πιθανό να αποτυπώνει τον τρόπο παραγωγής του χειρογράφου και όχι τη διαδοχή των νοημάτων του.

Λύθηκε τελικά το μυστήριο του Βόινιτς;

Όχι. Κανείς δεν μπορεί ακόμη να πει με βεβαιότητα σε ποια γλώσσα είναι γραμμένο το κείμενο, αν χρησιμοποιεί κάποιο σύστημα κρυπτογράφησης ή ποιο ακριβώς ήταν το περιεχόμενο και η χρήση του. Ακόμη και αν επιβεβαιωθεί ότι η βιβλιοδεσία άλλαξε τη σειρά των φύλλων, αυτό δεν προσφέρει αυτομάτως το κλειδί της αποκρυπτογράφησης.

Η νέα έρευνα κάνει κάτι πιο συγκεκριμένο: προτείνει να εξεταστεί ξανά η δομή του ίδιου του βιβλίου πριν αναζητηθεί η σημασία κάθε συμβόλου. Η υπόθεση είναι ελέγξιμη, έχει ήδη προκαλέσει αντιρρήσεις και δεν αποτελεί οριστική απάντηση.

Όποιος θέλει να διαπιστώσει πόσο αλλόκοτο είναι αυτό το χειρόγραφο μπορεί να δει τις ψηφιοποιημένες σελίδες του στη συλλογή του Γέιλ. Πέντε και πλέον αιώνες μετά την κατασκευή της περγαμηνής, το Βόινιτς εξακολουθεί να μην αποκαλύπτει τι ακριβώς θέλει να μας πει.

Προηγούμενο άρθροΤα 100 χρόνια ιστορίας του 1ου Δημοτικού Νέας Μάκρης