Αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας και στις εξουσίες της Δημοτικής Αστυνομίας προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο, με τις αρμοδιότητες των δημοτικών αστυνομικών να μην περιορίζονται πλέον στις παραβάσεις στάθμευσης και στους συνήθεις ελέγχους των δήμων. Η δυνατότητα πραγματοποίησης συλλήψεων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ο ειδικός προστατευτικός εξοπλισμός και, υπό προϋποθέσεις, η λειτουργία επί 24ώρου βάσεως βρίσκονται στον πυρήνα των ρυθμίσεων που αποσαφηνίζονται με εγκύκλιο του υπουργείου Εσωτερικών.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι προβλέψεις αυτές δεν σημαίνουν πως κάθε Δημοτική Αστυνομία έχει ήδη μετατραπεί σε 24ωρη υπηρεσία ή ότι οι υπάλληλοί της αποκτούν απεριόριστες αστυνομικές εξουσίες. Ο νόμος 5003/2022, όπως έχει τροποποιηθεί, συνδέει το εύρος των αρμοδιοτήτων με τον πληθυσμό, τη στελέχωση και τις αποφάσεις που αφορούν κάθε δήμο.
Πότε μπορούν να κάνουν συλλήψεις
Η πιο χαρακτηριστική πρόβλεψη αφορά τις συλλήψεις. Το άρθρο 5 του νόμου 5003/2022 ορίζει ότι, για αξιόποινες πράξεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Δημοτικής Αστυνομίας, το προσωπικό της ασκεί καθήκοντα ειδικού ανακριτικού υπαλλήλου και μπορεί, στο πλαίσιο της αποστολής του, να προβαίνει σε συλλήψεις.
Η πρόβλεψη δεν ταυτίζει τη Δημοτική Αστυνομία με την Ελληνική Αστυνομία. Οι συγκεκριμένες ενέργειες πρέπει να συνδέονται με τις εκ του νόμου αρμοδιότητές της και να ακολουθούν τις προϋποθέσεις της ποινικής δικονομίας. Δεν σημαίνει, για παράδειγμα, ότι ένας πολίτης συλλαμβάνεται αυτομάτως επειδή του βεβαιώθηκε μια διοικητική παράβαση στάθμευσης.
Χειροπέδες, αλεξίσφαιρα γιλέκα και αστυνομική ράβδος
Στο νέο επιχειρησιακό πλαίσιο περιλαμβάνεται ειδικός εξοπλισμός που χορηγείται με δαπάνες του οικείου δήμου. Ο νόμος προβλέπει, ενδεικτικά, αλεξίσφαιρο γιλέκο, χειροπέδες και αστυνομική ράβδο. Για τη ράβδο ορίζεται ειδικά ότι μπορεί να χρησιμοποιείται σε περίπτωση άμυνας.
Πρόκειται για εξοπλισμό που ανταποκρίνεται στην αυξημένη πιθανότητα οι δημοτικοί αστυνομικοί να αντιμετωπίσουν δύσκολες ή επικίνδυνες καταστάσεις κατά τους ελέγχους. Η ύπαρξή του δεν συνεπάγεται ελεύθερη ή ανεξέλεγκτη χρήση βίας· ισχύουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και οι κανόνες αναγκαιότητας.
Ποιοι δήμοι προβλέπεται να λειτουργούν όλο το 24ωρο
Η νομοθεσία διακρίνει τις Δημοτικές Αστυνομίες ανάλογα με τον μόνιμο πληθυσμό και τη στελέχωσή τους. Για υπηρεσίες δήμων με περισσότερους από 100.000 κατοίκους, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις στελέχωσης και αρμοδιοτήτων, ορίζεται λειτουργία σε τρεις βάρδιες, πρωινή, απογευματινή και νυχτερινή, επτά ημέρες την εβδομάδα, μαζί με Κυριακές και αργίες.
Αντίστοιχη υποχρέωση μπορεί να προκύπτει και για υπηρεσίες της προηγούμενης πληθυσμιακής κατηγορίας, όταν τους ανατεθεί το σύνολο των αρμοδιοτήτων τρίτης κατηγορίας, με την προβλεπόμενη προσαύξηση προσωπικού. Σε άλλες περιπτώσεις, το 24ωρο προβλέπεται ως δυνατότητα και όχι αυτομάτως ως εφαρμοσμένη πραγματικότητα.
Επομένως, ο τίτλος «24ωρη Δημοτική Αστυνομία» περιγράφει τη νομοθετική κατεύθυνση και τις συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών, όχι ενιαίο ωράριο που έχει ήδη τεθεί σε ισχύ σε κάθε δήμο της χώρας.
Τι αλλάζει στους ελέγχους της καθημερινότητας
Η Δημοτική Αστυνομία αποκτά διευρυμένο ρόλο σε ζητήματα κυκλοφορίας και λειτουργίας του δημόσιου χώρου. Ανάλογα με την κατηγορία αρμοδιοτήτων που έχει ανατεθεί στην υπηρεσία, οι έλεγχοι μπορεί να αφορούν την παράνομη στάθμευση, παραβάσεις κανόνων κυκλοφορίας, ορισμένα ζητήματα οχημάτων, την τήρηση δημοτικών κανονισμών και άλλες ειδικά προβλεπόμενες δραστηριότητες.
Οι ελεγχόμενοι έχουν υποχρέωση να παρέχουν τις απαιτούμενες πληροφορίες και τη νόμιμη συνδρομή στο πλαίσιο ελέγχου. Ο νόμος προβλέπει επίσης ποινικές συνέπειες για πράξεις απείθειας, αντίστασης ή βίας κατά των δημοτικών αστυνομικών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Η εφαρμογή των διατάξεων εξαρτάται πάντοτε από τις πραγματικές συνθήκες και τις προϋποθέσεις του κάθε αδικήματος.
Το μεγάλο ερώτημα: Θα επαρκούν οι δημοτικοί αστυνομικοί;
Η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων δεν αρκεί από μόνη της για να αλλάξει την εικόνα στους δρόμους. Μια υπηρεσία που προβλέπεται να καλύπτει απογευματινές και νυχτερινές βάρδιες χρειάζεται αρκετούς υπαλλήλους, σωστή εκπαίδευση, υποδομές, εξοπλισμό και ουσιαστικό συντονισμό με την ΕΛ.ΑΣ.
Το πλαίσιο στελέχωσης περιλαμβάνει συγκεκριμένα πληθυσμιακά κριτήρια. Ωστόσο, η ύπαρξη οργανικών θέσεων ή η πρόβλεψη ενός αριθμού υπαλλήλων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μια δημοτική υπηρεσία διαθέτει ήδη το απαραίτητο προσωπικό για πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία.
Για τον πολίτη, το πραγματικό κριτήριο θα είναι απλό: αν οι αρμοδιότητες μεταφραστούν σε αποτελεσματικότερους ελέγχους, ασφαλέστερη μετακίνηση και πιο λειτουργικούς δημόσιους χώρους, χωρίς ασάφειες ως προς τις εξουσίες των υπαλλήλων και τα δικαιώματα των ελεγχόμενων. Αυτό θα κριθεί στην καθημερινή εφαρμογή, όχι μόνο στο κείμενο της νομοθεσίας.
