συνέντευξη στον ΚΩΣΤΑ ΖΟΡΓΙΟ
Ο Ψυχολόγος των Ζώων
Οι σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και ζώων συντροφιάς βασίζονται ή πρέπει να βασίζονται στην αμοιβαία αγάπη, τον αλληλοσεβασμό και την αρμονική συμβίωση. Συνήθως, τα πράγματα κυλούν ομαλά, αφού με την πάροδο του χρόνου ζώο και κηδεμόνας μαθαίνουν ο ένας τις συνήθειες του άλλου και διαμορφώνουν έναν λειτουργικό κώδικα επικοινωνίας.
Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις κατά τις οποίες -χωρίς απαραίτητα να ευθύνεται κάποιος από τους δύο- η συμβίωση είναι προβληματική σε βαθμό που να απατείται παρέμβαση ειδικού.
Ως ειδικούς, οι περισσότεροι κηδεμόνες «βαπτίζουν» τους εκπαιδευτές, εντούτοις οι τελευταίοι μπορούν να καλύψουν ένα μέρος του προβλήματος που αφορά στην εκπαίδευση κάποιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς και όχι στην αντιμετώπιση κάποιου προβλήματος συμπεριφοράς. Η μελέτη της συμπεριφοράς και της ψυχολογίας των ζώων είναι ειδικότητα της Κτηνιατρικής και εδώ και μερικά χρόνια υπάρχει και στην Ελλάδα άνθρωπος που τη γνωρίζει και την «υπηρετεί».
Ο Δρ. Χρήστος Καραγιάννης είναι ο μοναδικός συμπεριφοριολόγος ζώων στη χώρα και ένας από τους μόλις 35 κτηνίατρους στην Ευρώπη με τη συγκεκριμένη ιδιότητα.
Τον συναντήσαμε στο Ελληνικό Ινστιτούτο Συμπεριφοράς & Εκπαίδευσης Σκύλου & Γάτας στο Μαρούσι, όπου ζωάκια κάθε ηλικίας συναντώνται για να κοινωνικοποιηθούν και να μάθουν τα βασικά εφόδια για τη ζωή τους ή κηδεμόνες επισκέπτονται με τα ζώα τους για να βρούν λύση στο πρόβλημα συμπεριφοράς του σκύλου ή της γάτας τους.
Μιλώντας για σκύλους και γάτες, το πρόσωπό του έλαμπε και ξεχνούσε την κούραση όλης της ημέρας. Ποιος καλύτερος παρτενέρ, λοιπόν, για μια ενδιαφέρουσα και πολύ περισσότερο επιμορφωτική συζήτηση για τους φίλους μας…
Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την ψυχολογία και τη συμπεριφορά των ζώων;
Σε μικρή ηλικία, ο πατέρας μου έφερε σαν δώρο για τα Χριστούγεννα, σε μένα και τον αδελφό μου και έπειτα από πολλές πιέσεις, ένα σκυλάκι, τον Λέοντα. Αρχίσαμε αμέσως να το περιποιούμαστε, να το βγάζουμε βόλτες και να προσπαθούμε να του μάθουμε τα βασικά. Όταν ξεκίνησαν και πάλι τα σχολεία, επιστρέφοντας ένα μεσημέρι σπίτι, ο Λέων έλειπε. Ήταν η πρώτη μέρα που έμεινε στο σπίτι μόνος του και κατέστρεψε ό,τι βρέθηκε μπροστά του. Ο πατέρας μου το επέστρεψε και εγώ πήρα μια απόφαση ζωής. Να διαβάσω, να μάθω, να αντιληφθώ τι μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στη συμπεριφορά ενός ζώου και πώς θα μπορούσα να το βοηθήσω να τα λύσει.
Ο σωστός όρος για να περιγράψει κάποιος την ιδιότητά σας είναι «συμπεριφοριολόγος»;
Πιστεύω πως ναι. Δεν υπάρχει δόκιμος όρος στα ελληνικά, αλλά είναι πιο σωστός από το «συμπεριφοριστής», ο οποίος είναι κλάδος της ψυχολογίας. Ο συμπεριφοριστής ασχολείται με συμπεριφορές, εγώ με τα αίτια που οδηγούν στη συμπεριφορά.
Προφανώς έπαιξε ρόλο η αγάπη σας για τα ζώα… Μπορεί να κάνει κάποιος αυτό που κάνετε αν δεν έχει ανάλογο πάθος;
Όχι, είναι προφανές. Φαντάζομαι είναι σαν να θες να γίνεις ζαχαροπλάστης και να σιχαίνεσαι τα γλυκά…
Σχετίζεται η απόφασή σας να ασχοληθείτε με αυτή την ειδικότητα με το γεγονός ότι δεν υπάρχει κανείς άλλος στην Ελλάδα που να την εξασκεί;
Το αντίθετο. Το θεωρούσα ως αρνητικό στοιχείο. Ακόμα και οι καθηγητές μου στην Κτηνιατρική αναρωτιούνταν αν μπορεί να ευδοκιμήσει κάτι τέτοιο στην Ελλάδα. Οπότε δεν ένιωθα και πολύ ασφαλής ξεκινώντας τη διαδρομή. Έζησα πολύ καιρό στην Αγγλία, όπου πήγα για μεταπτυχιακό με αρχικό πλάνο να κάτσω εννιά μήνες και τελικά έμεινα έξι χρόνια, κάνοντας ειδικότητα και δουλεύοντας σε κλινικές, πριν τελικά πάρω την απόφαση να επιστρέψω και να ξεκινήσω την προσπάθεια στην Ελλάδα.
Τελικά έχετε αρκετή δουλειά… Αυτό σημαίνει ότι είναι μεγάλος ο αριθμός των ζώων που έχουν προβλήματα συμπεριφοράς και ότι ο κόσμος ασπάζεται την επιστήμη σας…
Σε ό,τι αφορά στο δεύτερο κομμάτι, νομίζω ότι είναι μονόδρομος. Σε οποιοδήποτε σπίτι ζει ένα ζωάκι με κάποιο πρόβλημα, αυτομάτως έχει όλη η οικογένεια προβλήματα. Είναι πολλές οι περιπτώσεις που έρχονται κηδεμόνες αφού έχουν επισκεφθεί άλλους επαγγελματίες και δεν βρίσκουν λύσεις και μου λένε «κύριε Καραγιάννη είστε η τελευταία μας ελπίδα». Η αλήθεια είναι ότι αποτελεί βαριά ευθύνη να ξέρεις ότι αν δεν τα καταφέρεις κι εσύ, δεν υπάρχει κάτι άλλο που μπορεί να γίνει για να βοηθηθεί το ζώο και η οικογένεια.
Φαντάζομαι όταν δεν βρίσκετε τρόπο να βοηθήσετε ένα ζώο, οι μέρες είναι πολύ δύσκολες…
Αδιανόητα δύσκολες. Εκατό ζωάκια να βοηθήσεις και να χαμογελάς βλέποντάς τα να αλλάζουν προς το καλύτερο, η χαρά που νιώθεις δεν καλύπτει τον πόνο και τη στενοχώρια του να μην μπορείς να δώσεις λύση σε μια δύσκολη περίπτωση.
Πού εντοπίζονται αλήθεια τα προβλήματα; Είναι συγκυριακά, μπορεί να σχετίζονται με μια δυσάρεστη εμπειρία ή προκαλούνται από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες;
Ποικίλλουν. Μπορεί να εντοπιστούν σε όλα όσα αναφέρατε. Μπορεί, δηλαδή, ένα ζώο να έχει γονιδιακό πρόβλημα, μπορεί να έχει βιώσει άσχημες εμπειρίες πριν βρεθεί στο νέο σπίτι που θα εκδηλώσει την προβληματική συμπεριφορά, μπορεί πάλι να μην είναι ενδεδειγμένη η συμπεριφορά του κηδεμόνα προς το ζώο και να πυροδοτεί αρνητική συμπεριφορά. Δεν φταίει πάντα ο ένας από τους δύο. Ενδέχεται η ίδια η σχέση να είναι προβληματική κι εκεί εστιάζουμε.
Θεραπεύετε μόνο τα ζώα ή και τους ανθρώπους συγχρόνως;
Θεραπεύω ή πιο σωστά προσπαθώ να θεραπεύσω τη μεταξύ τους σχέση. Είμαι κάτι σαν μεταφραστής του ζώου προς τον άνθρωπο, για να μεταφέρω τι είναι αυτά που θέλει κι αυτά που δεν θέλει και να δώσω παράλληλα τα εφόδια στον άνθρωπο να επικοινωνήσει κι ο ίδιος στο ζώο τι ακριβώς επιθυμεί και τι όχι.
Τι είδους προβλήματα συναντάτε πιο συχνά;
Στους σκύλους το πιο συχνό πρόβλημα είναι η επιθετική συμπεριφορά και έπειτα τα προβλήματα του αποχωρισμού του σκύλου από τον κηδεμόνα του. Υπάρχουν, επίσης, αρκετές περιπτώσεις με σκύλους που είναι αγχωμένοι, αποφεύγουν τη βόλτα, δεν είναι δραστήριοι και προτιμούν να μη βγαίνουν από το σπίτι. Τα πιο σπάνια και συγχρόνως πολύ πιο περίπλοκα περιστατικά είναι αυτά κατά τα οποία ένα σκυλί κυνηγά την ουρά του ή δαγκώνει το πόδι του τόσο ώστε να αυτοτραυματίζεται. Σε ό,τι αφορά στις γάτες, η επιθετική συμπεριφορά είναι το πιο κοινό χαρακτηριστικό, ενώ εξίσου συνηθισμένες περιπτώσεις είναι αυτές κατά τις οποίες κάνουν την ανάγκη τους εκτός του δοχείου με την άμμο.
Πολλοί πιστεύουν ότι οι γάτες δεν δένονται το ίδιο με τους ανθρώπους όπως οι σκύλοι…
Όχι, δε θα το έλεγα. Οι γάτες αγαπούν τον άνθρωπο όπως οι σκύλοι, απλώς στις περισσότερες περιπτώσεις δεν εκδηλώνουν την ανάγκη της προσκόλλησης, όπως ο σκύλος. Μπορείς όμως να επικοινωνήσεις πολύ καλά μαζί τους.
Με τι σας αρέσει περισσότερο να δουλεύετε; Με σκυλιά ή γάτες;
Με κάποια συγκεκριμένα σκυλιά και με κάποιες συγκεκριμένες γάτες, γιατί, όπως και εμείς, το κάθε ζώο είναι μοναδικό.
Υπάρχουν στιγμές που σηκώνετε τα χέρια ψηλά με ιδιοκτήτες ζώων;
Προφανώς υπάρχουν. Ευτυχώς, είναι αρκετά σπάνιες και πάντα προσπαθώ να τους κάνω τη ζωή όσο γίνεται πιο εύκολη, για να μπορούν να ακολουθήσουν αυτά που τους προτείνω…
Πώς φέρνεις σε πρώτη επαφή ένα νεογέννητο παιδί, είτε με γάτα είτε με σκύλο;
Ξεκινάμε με το ότι πρέπει ο χώρος που προορίζεται για το παιδί να έχει καθοριστεί πριν τον ερχομό του στο σπίτι και να σταματήσει να είναι το δωμάτιο του σκύλου ή της γάτας αν κάτι τέτοιο συμβαίνει. 
Μία δεύτερη συμβουλή είναι να βάζουμε στα ζώα να ακούν ήχους από κλάματα βρεφών αυξάνοντας σταδιακά τη διάρκεια και την ένταση στη φωνή. Στην αρχή ξεκινάμε πολύ σιγά και για λίγα λεπτά και αυξάνουμε με τον χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο θα συνηθίσουν προκαταβολικά το ερέθισμα και δε θα αντιδρούν με δυσφορία στο αληθινό κλάμα. Πολύ σημαντικό, επίσης, είναι πριν επιστρέψει το βρέφος από το μαιευτήριο, να δώσουμε στα ζώα να μυρίσουν ρουχαλάκια του, ώστε να το «γνωρίσουν» πριν τις απαραίτητες… συστάσεις. Τέλος, για κάποιους σκύλους που ενοχλούνται πολύ από βαλίτσες, καρότσια, τρόλεϊ κτλ, καλό θα είναι να αρχίσουμε για καιρό στη βόλτα τους, να μας συνοδεύει κάποιος με ένα άδειο παιδικό καρότσι.
Ισχύει ότι στη συντριπτική πλειοψηφία γατιών με επιθετική συμπεριφορά, το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι δε διοχετεύουν σωστά την ενέργειά τους;
Δεν πιστεύω ότι ισχύει, τουλάχιστον στο 100%. Το παιχνίδι είναι όντως πολύ σημαντικό για τη γάτα, γιατί τη βοηθά να είναι πάντα εξασκημένη και σε ετοιμότητα για να κυνηγήσει, στοιχείο που είναι άρρηκτα συνεδεμένο με τη φύση της. Υπάρχουν όμως κι άλλες παράμετροι. Μπορεί, για παράδειγμα, μια γάτα να βγάζει επιθετική συμπεριφορά, γιατί αγχώνεται, φοβάται ή και πονάει.
Ζηλεύουν τα ζώα και αν ναι πώς μπορείς να το αποφύγεις; Πρέπει να δίνουμε ανάλογη προσοχή σε ένα ζώο με αυτή που δίνουμε σε ένα παιδί για να μην υπάρξει αντίδραση;
Τα ζώα δεν αποζητούν από εμάς ανάλογη προσοχή με αυτή που δίνουμε σε έναν τρίτο, θέλουν όμως να τους προσφέρουμε την προσοχή που αυτά απαιτούν. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς αν τα ζώα αισθάνονται ζήλια. Η έννοιά της για τον άνθρωπο, για παράδειγμα, εμπεριέχει και αντίδραση ή πιθανή επιθυμία του άλλου να σε βλάψει, να σε πληγώσει. Τα ζώα ζηλεύουν, ή επιθυμούν καλύτερα, κυρίως κάτι που έχει αξία για αυτά, δηλαδή αν τρώμε κάτι θα θελήσει κι αυτό να δοκιμάσει κι εκεί θα ψάξει τρόπους να στο δείξει…
Επηρεάζει την ψυχολογία των ζώων η στείρωση; Είναι απαραίτητο για ένα ζώο να τεκνοποιήσει;
Είναι μεγάλο λάθος να μιλάμε το 2018 για το ότι θα πρέπει οι γάτες και τα σκυλιά να γεννούν για να νιώσουν το αίσθημα της μητρότητας, όταν βλέπουμε έξι και εφτά γατάκια παρατημένα δίπλα σε κάδους σκουπιδιών ή αντίστοιχα σκυλάκια να αναζητούν τροφή στον δρόμο. Τα σκυλιά έρχονται σε οίστρο δύο φορές τον χρόνο, ενώ οι γάτες πολλές φορές σε μια συγκεκριμένη περίοδο του χρόνου. Όλο το υπόλοιπο διάστημα, όμως, η επαφή τους είναι αδιάφορη, καθώς πρόκειται για καθαρά ορμονοεξαρτώμενη πράξη. Τα ζώα δεν έχουν την ανάγκη να επικοινωνήσουν μέσα από τον έρωτα. Προφανώς, λοιπόν, και θα πρέπει να κάνουμε στειρώσεις.
Πλήττουν τα ζώα;
Αυτό ίσως να μην το μάθουμε ποτέ. Το σίγουρο είναι ότι τα ζώα χρειάζονται ερεθίσματα. Και το αστικό περιβάλλον στο οποίο ζούμε δεν κάνει γι αυτά. Όχι βέβαια ότι κάνει για εμάς…
Αληθεύει ότι όταν μια γάτα είναι πάνω μας και γουργουρίζει, τραβά την αρνητική ενέργεια;
Το γουργουρητό της γάτας όντως πιστεύεται ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες και η συχνότητά του μπορεί να θεραπεύσει βλάβες στους ιστούς.
Μπορούν οι σκύλοι να μυρίσουν καρκίνο;
Μπορούν αλλά πρέπει να εκπαιδευτούν για να το κάνουν.
Εκπαιδεύονται οι γάτες; Κι αν ναι, το ίδιο εύκολα με τα σκυλιά;
Εκπαιδεύονται όπως οι σκύλοι, όχι όμως το ίδιο εύκολα. Πρέπει ο εκπαιδευτής να είναι πολύ καλός, να είναι γρήγορος και η διάρκεια της εκπαίδευσης μικρότερη.
Who is who?
Ο Δρ. Χρήστος Καραγιάννης αποφοίτησε από την Κτηνιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια, αφού εργάστηκε σε κλινικές ζώων συντροφιάς, εγκαταστάθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο. Απέκτησε μάστερ στην Κλινική Αντιμετώπιση των Προβλημάτων Συμπεριφοράς (MSc in Clinical Animal Behaviour) από το Πανεπιστήμιο του Λίνκολν. Έπειτα, ξεκίνησε ειδικότητα στην «Κλινική Προβλημάτων Συμπεριφοράς Ζώων Συντροφιάς» του ίδιου πανεπιστημίου, στη Συμπεριφορά των Ζώων Συντροφιάς. Έπειτα από 4 χρόνια ειδικότητας και τις επιτυχημένες εξετάσεις της είναι ένας από τους 35 κτηνιάτρους στην Ευρώπη, ειδικούς στην αντιμετώπιση των προβλημάτων συμπεριφοράς, επίσημα αναγνωρισμένος από το European College of Animal Welfare and Behavioural Medicine.
