Γράφει η Έμυ Κροκίδη*
Πριν από περίπου έναν μήνα, στα τέλη Μαρτίου, ο ΕΔΣΝΑ (Ειδικός Διαβαθμιδικός Σύνδεσμος Νομού Αττικής), ακύρωσε τον διαγωνισμό για τη συνολική λειτουργία του ΟΕΔΑ Γραμματικού, την κατασκευή των Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων και Βιοαποβλήτων και διέλυσε τη σύμβαση με τον Τεχνικό Σύμβουλο.
Η είδηση… τάραξε ευχάριστα τα νερά της μικρής μας κοινωνίας. Κάποιοι την υποδέχθηκαν με αισιοδοξία κι ανακούφιση, κάποιοι με επιφύλαξη!
Το ιστορικό
Για να εξηγήσουμε τι ακριβώς σημαίνει η απόφαση της 31ης Μαρτίου θα κάνουμε μια σύντομη αναδρομή, ξεκινώντας από 23 χρόνια πριν, όταν η τότε ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος, υπό το βάρος των συνεχών αποφάσεων καταδίκης της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη διαχείριση των απορριμμάτων, αποφάσισε να «θυσιάσει» το πιο όμορφο κομμάτι της Ανατολικής Αττικής.
Παρά τις διαμαρτυρίες και τις αντιδράσεις των κατοίκων για την ύπαρξη ρέματος στο συγκεκριμένο σημείο, έφερε στη Βουλή προς ψήφιση νόμο, με τον οποίο χωροθετείτο στη θέση Μαύρο Βουνό Γραμματικού ολοκληρωμένη Εγκατάσταση Διάθεσης Απορριμμάτων. Άμεσα, συντάχθηκε Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και εγκρίθηκαν οι περιβαλλοντικοί όροι και η χρηματοδότηση από το Ταμείο Συνοχής.
Το έργο για την κατασκευή ΧΥΤΑ στην ΟΕΔΑ ΒΑ Αττικής (Γραμματικό), συνολικής δυναμικότητας 127.500 τόνων τον χρόνο, συμβασιοποιήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2007 με διάρκεια κατασκευής 21 μήνες. Έκτοτε, ξεκίνησε και σταμάτησε δεκάδες φορές λόγω των αντιδράσεων των κατοίκων, αλλά κι αστοχιών στις αρχικές μελέτες.
Οι κάτοικοι στράφηκαν προς τα Ευρωπαϊκά Όργανα και το 2011 προσέφυγαν στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωκοινοβουλίου, με αποτέλεσμα το 2013 να έρθουν στην Ελλάδα Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και να δηλώσουν «τα σκουπίδια στον ΧΥΤΑ Γραμματικού θα έχουν την ωραιότερη θέα στην Ευρώπη».
Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος των εργασιών προχώρησε την περίοδο που Περιφερειάρχης Αττικής ήταν η Ρένα Δούρου, η οποία προεκλογικά είχε αντιταχθεί στην κατασκευή ΧΥΤΑ.
Τον Ιανουάριο του 2015, η Ε.Ε. ανακοίνωσε ότι το έργο απεντάσσεται από τον προγραμματισμό του Ταμείου Συνοχής και ζητείται η επιστροφή της χρηματοδότησής του (11 εκατ. ευρώ ως τότε).
Το 2017, μάλιστα, η θαλάσσια περιοχή του Ευβοϊκού, στην οποία εκβάλλει το ρέμα που διέρχεται από τον ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ κηρύχθηκε Natura 2000 κι εκτός αυτού, στην… αυλή της χωματερής βρίσκονταν τα ιστορικά Μεταλλεία Γραμματικού, ένα σπουδαίο Μνημείο Βιομηχανικής Ιστορίας.
Το 2018, η Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενημερώνεται από τον αείμνηστο Πρόεδρο του Κέντρου Βιωσιμότητας, Δημήτρη Καζαζάκη, για την παραβίαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το «φυσικό τοπίο» σχετικά με τα Μεταλλεία Γραμματικού, αλλά και των ευρωπαϊκών Οδηγιών για την προστασία των ζωνών Natura 2000.
Τον Μάρτιο του ίδιου χρόνου, το θέμα του ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ Γραμματικού συζητείται στην Επιτροπή Αναφορών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία έναν μήνα μετά, στέλνει επιστολή στην Περιφέρεια και το Υπουργείο Περιβάλλοντος, εκφράζοντας την ανησυχία της Ε.Ε. σχετικά με τον ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ, δεδομένου ότι συνορεύει με δύο περιοχές Natura 2000 (θάλασσα Σέσι και Σχινιάς). Ζητά, μάλιστα, Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και δημόσια διαβούλευση με κατοίκους και φορείς.
Τον Ιανουάριο του 2019, η τότε Περιφερειάρχης Ρένα Δούρου αποφασίζει τις δοκιμαστικές ρίψεις απορριμμάτων στον χώρο του ΧΥΤΑ, χωρίς καν να έχει εκδοθεί άδεια λειτουργίας. Από τότε, η Περιφέρεια αιτείται και παίρνει από την Ε.Ε. εξάμηνες παρατάσεις της δοκιμαστικής λειτουργίας, λόγω «διαφωνίας των κατοίκων».
Το φθινόπωρο του 2020, ο νέος Περιφερειάρχης, Γιώργος Πατούλης, ανακοινώνει την κατασκευή δύο εργοστασίων, ΜΕΑ (Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων) και ΜΕΒΑ (Μονάδα Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων).
Η συγκρότηση του Δικτύου Φορέων από τον Βαρνάβα ως τον Βουτζά
Εντωμεταξύ, οι ενεργοί πολίτες, οι Σύλλογοι κι οι Φορείς λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 2020, ενώνουν τις δυνάμεις τους και συγκροτούν «Το Δίκτυο Πολιτών και Φορέων από τον Βαρνάβα ως τον Βουτζά». Από τότε, με πλήθος προσφυγών και αιτήσεων ακύρωσης στο ΣτΕ, αλλά και συνεχείς ενημερώσεις των πολιτών, αγωνίζονται για την ακύρωση των σχεδίων καταστροφής του ωραιότερου κομματιού της Ανατολικής Αττικής με συμπαραστάτες τον Δήμαρχο Μαραθώνος, Στέργιο Τσίρκα, τους επικεφαλής και στελέχη όλων των παρατάξεων, τον καθηγητή Χειρουργικής, Δημήτριο Λινό και επιφανείς κατοίκους της περιοχής.
Από το 2020 έως το 2022, το Δίκτυο Πολιτών καταθέτει προσφυγές κατά του διαγωνισμού για την κατασκευή των δύο εργοστασίων.
Στις 3 Μαρτίου του 2022 η Κομισιόν αποφασίζει την απένταξη του έργου από το Ταμείο Συνοχής, στερώντας πλέον τη δυνατότητα χρηματοδότησής του από ευρωπαϊκά κονδύλια κι ακυρώνοντας την έως τώρα συνδρομή. Στο σκεπτικό της απόφασης αναφέρεται ότι δεν τηρήθηκαν οι προθεσμίες και λαμβάνεται υπόψιν και το πλήθος των προσφυγών στο ΣτΕ.
Τον Μάιο του 2025 η εταιρεία κατασκευής αποχωρεί οριστικά από τον ΧΥΤΑ και η δικαιοδοσία του περνά στην Περιφέρεια Αττικής.
Η αλλαγή στη διαχείριση απορριμμάτων
Το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι της διαχείρισης των απορριμμάτων βγάζει πλέον «κόκκινη κάρτα» για την ταφή τους. Οι ΧΥΤΑ είναι καταδικασμένοι από τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Πολύ δε περισσότερο όταν φτιάχνονται δίπλα σε περιοχές Natura 2000. Τα περισσότερα κράτη στρέφονται πλέον στην ανακύκλωση και την ενεργειακή αξιοποίηση με τάση ελαχιστοποίησης της ταφής του υπολείμματος.
Η Ελλάδα με ποσοστό ταφής αστικών απορριμμάτων 78%, δεύτερη μετά τη Μάλτα του 83%, είναι υποχρεωμένη να στραφεί ταχύτατα στις σύγχρονες μεθόδους με την ανακύκλωση κατά 50% ως το 2030 και την ενεργειακή αξιοποίηση.
Το κουφάρι του ΧΥΤΑ στο Γραμματικό δεν προσφέρεται για καμία από τις δύο κι επιβάλλεται άμεσα η αλλαγή χρήσης του συγκεκριμένου χώρου.
Κι αυτή είναι μια πρώτη νίκη όλων μας…
*Υπεύθυνη Επικοινωνίας του Δικτύου Πολιτών και Φορέων από τον Βαρνάβα ως τον Βουτζά
