Η Παγκόσμια ημέρα κατά του καπνίσματος αποτελεί για πολλούς καπνιστές και ατμιστές άλλη μια αφορμή για να προσπεράσουν γρήγορα τα προειδοποιητικά μηνύματα υγείας. Είτε πρόκειται για τις σημειώσεις στα πακέτα των τσιγάρων είτε για τις παροτρύνσεις των οικείων τους, η συνήθεια αυτή συχνά υπερνικά τη λογική.
Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από τη Δημόσια Υγεία διεθνώς αλλάζει ριζικά, με τους ειδικούς να στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους στη διαμόρφωση μιας «γενιάς χωρίς καπνό» μέσα από πρωτοποριακές και αυστηρές νομοθετικές πρωτοβουλίες.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα έρχεται από τη Μεγάλη Βρετανία, όπου η βουλή ψήφισε ένα νομοσχέδιο που θεωρείται απόφαση-σταθμός. Βάσει αυτού, όποιος έχει γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2009 και μετά, θα αντιμετωπίζει δια βίου απαγόρευση στην αγορά προϊόντων καπνού.
Το ηλικιακό όριο θα αυξάνεται σταδιακά κάθε χρόνο, αποκλείοντας οριστικά τις νεότερες γενιές από τη νικοτίνη. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρούς ελέγχους στη διαφήμιση και επιπλέον περιορισμούς στο κάπνισμα και το άτμισμα σε δημόσιους χώρους, ανοίγοντας τον δρόμο και για άλλα κράτη.
Οι αριθμοί που δημοσιοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αποτυπώνουν το μέγεθος της παγκόσμιας πρόκλησης. Περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι καπνίζουν σε όλο τον κόσμο, ενώ το κάπνισμα προκαλεί ετησίως περισσότερους από 7 εκατομμύρια θανάτους. Μάλιστα, περίπου 1,6 εκατομμύρια από αυτά τα θύματα είναι μη καπνιστές που χάνουν τη ζωή τους λόγω της παθητικής έκθεσης στον καπνό.
Στην Ευρώπη καταγράφεται επίσης μια ανησυχητική πρωτιά, καθώς η περιοχή σημειώνει το υψηλότερο ποσοστό χρήσης καπνού μεταξύ των έφηβων κοριτσιών.
Οι ανήλικοι στο στόχαστρο και οι νέες απειλές
Η φετινή εκστρατεία του ΠΟΥ έχει ως κεντρικό σύνθημα την αντιμετώπιση του εθισμού στη νικοτίνη, ξεσκεπάζοντας τις στρατηγικές των καπνοβιομηχανιών. Οι εταιρείες επανασυσκευάζουν συνεχώς τα προϊόντα τους για να προσελκύσουν το νεανικό κοινό. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τουλάχιστον 40 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 13-15 ετών παγκοσμίως χρησιμοποιούν κάποιο καπνικό προϊόν, ενώ 15 εκατομμύρια έφηβοι ατμίζουν. Τα παιδιά είναι, κατά μέσο όρο, εννέα φορές πιο πιθανό από τους ενήλικες να δοκιμάσουν ηλεκτρονικό τσιγάρο.
Το προφίλ του χρήστη έχει μεταβληθεί σημαντικά, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τα εξειδικευμένα ιατρεία. Πλέον, οι ειδικοί καλούνται να αντιμετωπίσουν πολλαπλούς φαινότυπους:
-
Οι παραδοσιακοί: Χρήστες του κλασικού, συμβατικού τσιγάρου.
-
Οι νεωτεριστές: Καπνιστές που επιλέγουν αποκλειστικά το ηλεκτρονικό ή το θερμαινόμενο τσιγάρο.
-
Οι διπλοί χρήστες (dual users): Εκείνοι που κάνουν παράλληλη χρήση συμβατικού και ηλεκτρονικού τσιγάρου.
-
Οι εναλλακτικοί: Χρήστες που στρέφονται σε φακελίσκους νικοτίνης, ναργιλέ ή πούρα.
Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι η καταπολέμηση αυτών των νέων μορφών δυσχεραίνεται από τα παραπλανητικά αφηγήματα περί «μειωμένης βλάβης». Η βιομηχανία επιστρατεύει ένα στοχευμένο μάρκετινγκ με περισσότερες από 16.000 γεύσεις (όπως τσιχλόφουσκα, παγωτά και φρούτα), έντονα χρώματα και hi-tech σχεδιασμούς. Επιπλέον, η προβολή των προϊόντων αυτών από δημοφιλείς influencers στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα παρουσιάζει ως ένα ελκυστικό lifestyle αξεσουάρ.
Μια νέα, αναδυόμενη απειλή αποτελούν οι νικοτινούχοι φακελίσκοι (nicotine pouches). Οι έφηβοι και οι σπουδαστές στρέφονται σε αυτούς κυρίως κατά τη διάρκεια των εξεταστικών περιόδων, επιδιώκοντας μια τεχνητή νικοτινική εγρήγορση για την αύξηση της απόδοσής τους και την αποφυγή της υπνηλίας, αντιμετωπίζοντας όμως σοβαρούς κινδύνους ανεπιθύμητων ενεργειών.
Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, η ιατρική κοινότητα ζητά τη χρηματοδότηση ανεξάρτητων ερευνών και τη δημιουργία μόνιμων, εύκολα προσβάσιμων Ιατρείων Διακοπής Καπνίσματος με επαρκή γεωγραφική κάλυψη στην Ελλάδα. Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι οι πολιτικές υγείας δεν πρέπει να εξαντλούνται σε σύντομες, επετειακές δράσεις. Αντίθετα, απαιτείται η καθολική εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας και ένα εναρμονισμένο πλαίσιο φορολόγησης όλων των καπνικών προϊόντων.
