Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια τεχνολογία του μέλλοντος. Βρίσκεται ήδη στην καθημερινότητά μας, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, ενημερωνόμαστε, επικοινωνούμε, εκπαιδευόμαστε και λαμβάνουμε αποφάσεις. Το ερώτημα, όμως, που απασχολεί ολοένα και περισσότερο τη διεθνή κοινότητα είναι αν οι κυβερνήσεις μπορούν να συμβαδίσουν με αυτή την πρωτοφανή τεχνολογική επιτάχυνση.
Η απάντηση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών είναι ξεκάθαρη: όχι, τουλάχιστον όχι ακόμη.
Κατά την έναρξη του πρώτου Global Dialogue on Artificial Intelligence Governance στη Γενεύη, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται με «ιλιγγιώδη ταχύτητα», πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο μπορούν οι κοινωνίες, οι κυβερνήσεις και οι ίδιοι οι δημιουργοί της να την κατανοήσουν και να τη ρυθμίσουν. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «διεξάγεται ένα πείραμα πάνω στις ίδιες τις κοινωνίες μας, χωρίς σχέδιο και χωρίς συναίνεση».
Η τεχνολογία προχωρά – οι νόμοι ακολουθούν με καθυστέρηση
Η ιστορία δείχνει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση προηγείται της νομοθεσίας. Το ίδιο συνέβη με το διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα και τα κρυπτονομίσματα.
Η διαφορά είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με πρωτοφανή ταχύτητα. Ο Γκουτέρες υπενθύμισε ότι το διαδίκτυο χρειάστηκε περίπου 15 χρόνια για να φτάσει το ένα δισεκατομμύριο χρήστες, ενώ η AI πέτυχε αντίστοιχη εξάπλωση μέσα σε περίπου δύο χρόνια. Παράλληλα, τα σύγχρονα συστήματα δεν περιορίζονται πλέον στην παραγωγή κειμένου ή εικόνων. Γράφουν κώδικα, αλληλεπιδρούν με ψηφιακές υπηρεσίες και λαμβάνουν αποφάσεις με ολοένα μικρότερη ανθρώπινη επίβλεψη.
Αυτό σημαίνει ότι οι θεσμοί, οι οποίοι σχεδιάστηκαν για να ελέγχουν εργαλεία που εκτελούν εντολές, καλούνται τώρα να αντιμετωπίσουν συστήματα που μπορούν να σχεδιάζουν ακολουθίες ενεργειών και να λειτουργούν με σημαντικό βαθμό αυτονομίας.
Η συγκέντρωση ισχύος σε λίγες εταιρείες
Μία από τις βασικές ανησυχίες του ΟΗΕ αφορά τη συγκέντρωση της τεχνολογικής ισχύος.
Σήμερα, τα πιο προηγμένα μοντέλα AI αναπτύσσονται από έναν μικρό αριθμό εταιρειών, ενώ η απαραίτητη υπολογιστική ισχύς βρίσκεται συγκεντρωμένη σε ελάχιστες χώρες. Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι, όσο καθυστερεί η διεθνής συνεργασία, τόσο περισσότερο παγιώνεται αυτή η ανισορροπία, με αποτέλεσμα πολλές αναπτυσσόμενες χώρες να μην έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που θα επηρεάσουν το μέλλον τους.
Η ανησυχία αυτή δεν αφορά μόνο την οικονομία. Αφορά την πρόσβαση στη γνώση, την εκπαίδευση, την υγεία, αλλά και την εθνική ασφάλεια.
Η μεγάλη απειλή της παραπληροφόρησης
Ο ΟΗΕ στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο η AI μπορεί να επηρεάσει την ίδια την έννοια της αλήθειας.
Τα σύγχρονα εργαλεία δημιουργούν πλέον deepfakes, ψεύτικες εικόνες, βίντεο και ηχητικά αποσπάσματα με τόσο υψηλή ποιότητα, ώστε συχνά είναι αδύνατο να διακριθούν από το πραγματικό υλικό. Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι όταν μια κοινωνία δεν μπορεί πλέον να συμφωνήσει για το τι είναι αληθινό, δυσκολεύεται να προστατεύσει τη δημοκρατία, τις εκλογές και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Παράλληλα, ο ΟΗΕ εκφράζει ανησυχία για τη χρήση της AI στην εξατομικευμένη χειραγώγηση πολιτών, στη δημιουργία ψευδών ειδήσεων και στην εκμετάλλευση παιδιών μέσω ψηφιακού περιεχομένου.
Οι “δολοφονικοί ρομποτικοί οπλισμοί” στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη στρατιωτική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ επανέλαβε την έκκλησή του για διεθνή απαγόρευση των πλήρως αυτόνομων φονικών οπλικών συστημάτων, τα οποία χαρακτήρισε «ηθικά αποκρουστικά». Όπως τόνισε, η απόφαση για την αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής δεν πρέπει ποτέ να λαμβάνεται από μια μηχανή χωρίς ανθρώπινη κρίση και έλεγχο.
Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ολοένα περισσότερα κράτη επενδύουν σε αυτόνομα drones, ρομποτικά οπλικά συστήματα και λογισμικό που μπορεί να υποστηρίζει στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση
Ο ΟΗΕ δεν ζητά την επιβράδυνση της καινοτομίας. Αντίθετα, αναγνωρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει την επιστημονική πρόοδο, να βελτιώσει τις υπηρεσίες υγείας, να ενισχύσει την εκπαίδευση και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Το βασικό μήνυμα είναι διαφορετικό: η καινοτομία χρειάζεται κανόνες.
Όπως η αεροπορία, η πυρηνική ενέργεια και η φαρμακευτική βιομηχανία απέκτησαν την εμπιστοσύνη των πολιτών μέσα από αυστηρά πρότυπα ασφάλειας και λογοδοσίας, έτσι και η τεχνητή νοημοσύνη θα πρέπει να αναπτυχθεί μέσα σε ένα κοινό διεθνές πλαίσιο.
Το μεγάλο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η AI θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Αυτό θεωρείται δεδομένο. Το πραγματικό δίλημμα είναι αν η ανθρωπότητα θα καταφέρει να δημιουργήσει τους απαραίτητους θεσμούς πριν η τεχνολογία καταστεί τόσο ισχυρή, ώστε οι νόμοι να τρέχουν διαρκώς πίσω από τις εξελίξεις.
