Στην καρδιά της ερήμου της Μαυριτανίας, ένας γεωλογικός σχηματισμός απίστευτης κλίμακας προκαλεί το δέος όσων τον παρατηρούν από ψηλά. Πρόκειται για τη Δομή Richat, γνωστή και ως το «Μάτι της Σαχάρας», έναν γιγαντιαίο ομόκεντρο κύκλο διαμέτρου 40 χιλιομέτρων στην περιοχή Ουαντάν της Μαυριτανίας. Το μέγεθός του είναι τόσο μεγάλο ώστε από το έδαφος είναι σχεδόν αδύνατο να συλληφθεί η μορφή του, καθιστώντας το Διάστημα το μοναδικό σημείο από όπου αποκαλύπτεται η πλήρης γεωμετρία του.
Από τον κρατήρα στην ηφαιστειακή ανύψωση
Για δεκαετίες, οι επιστήμονες υπέθεταν ότι το «μάτι» αποτελούσε το αποτύπωμα μιας πρόσκρουσης μετεωρίτη. Η τελική γεωλογική έρευνα όμως κατέρριψε αυτή τη θεωρία, καθώς δεν εντοπίστηκαν τα απαραίτητα πετρώματα σοκ ή ίχνη λιωμένου υλικού που συνοδεύουν πάντα τις σφοδρές συγκρούσεις ουράνιων σωμάτων.
Η πραγματική ιστορία πίσω από τη δημιουργία του είναι ένα γεωλογικό χρονικό εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών. Η διαδικασία ξεκίνησε πριν από περίπου 100 ετών εκατομμύρια χρόνια, κατά την εποχή της διάσπασης της υπερηπείρου Πανγαίας. Μάγμα από τα έγκατα της Γης ώθησε τα στρώματα ιστορικούσιζηματογενών πετρωμάτων προς τα πάνω, δημιουργώντας έναν τεράστιο θόλο.
Στη συνέχεια, οι διαβρωτικές δυνάμεις του ανέμου και του νερού άρχισαν να απογυμνώνουν τα διαφορετικά στρώματα. Τα πιο μαλακά πετρώματα υποχώρησαν γρήγορα, ενώ τα πιο σκληρά, όπως ο κουαρτζίτης, άντεξαν στον χρόνο, σχηματίζοντας τις χαρακτηριστικές συγκεντρικές κορυφογραμμές που θυμίζουν την ίριδα ενός ανθρώπινου οφθαλμού.
Το ορόσημο των αστροναυτών
Από τις πρώτες κιόλας διαστημικές αποστολές Gemini στη δεκαετία του 1960, οι αστροναύτες χρησιμοποιούσαν τη Δομή Richat ως φυσικό σημείο προσανατολισμού. Σε ένα κατά τα άλλα μονότονο και απέραντο τοπίο κίτρινης άμμου στη Δυτική Αφρική, ο γεωμετρικός αυτός σχηματισμός ξεχωρίζει καθαρά από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, αποτελώντας έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους φυσικούς σχηματισμούς του πλανήτη.
Παράλληλα, το «Μάτι της Σαχάρας» έχει τροφοδοτήσει κατά καιρούς και διάφορες εναλλακτικές θεωρίες, όπως αυτή που υποστηρίζει ότι στην περιοχή βρισκόταν η χαμένη Ατλαντίδα, εξαιτίας των ομόκεντρων κύκλων που περιέγραψε ο Πλάτωνας. Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα παραμένει σταθερή στην αμιγώς γεωλογική ερμηνεία του φαινομένου.
