Η παραδοσιακή βιολογία μας δίδαξε ότι η κληρονομικότητα καθορίζεται αποκλειστικά από την αλληλουχία του DNA που μεταφέρεται από τους γονείς στα παιδιά. Ωστόσο, η ραγδαία αναπτυσσόμενη επιστήμη της επιγενετικής αποκαλύπτει ότι το γενετικό υλικό δεν είναι το μοναδικό μέσο μεταφοράς πληροφοριών. Ο πατέρας φαίνεται πως μεταδίδει στους απογόνους του και ένα επιπλέον σύστημα μοριακών οδηγιών μέσω του σπέρματος.
Οι μοριακοί διακόπτες του σπέρματος
Οι επιγενετικές αλλαγές λειτουργούν σαν ένας κυτταρικός διακόπτης αυξομείωσης της έντασης, καθορίζοντας ποια γονίδια θα εκφραστούν και ποια θα παραμείνουν «σιωπηλά», χωρίς να μεταβάλλεται η ίδια η δομή του DNA. Στο πατρικό σπέρμα, οι πληροφορίες αυτές μεταφέρονται κυρίως μέσω μορίων RNA, της μεθυλίωσης του DNA και των τροποποιήσεων στις ιστόνες, τις πρωτεΐνες δηλαδή γύρω από τις οποίες τυλίγεται το γενετικό υλικό.
Αυτοί οι μοριακοί μηχανισμοί επηρεάζονται άμεσα από τον τρόπο ζωής του πατέρα πριν από τη σύλληψη. Παράγοντες όπως η κακή διατροφή, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η έκθεση σε τοξικές ουσίες αλλά και το έντονο ψυχολογικό στρες μπορούν να τροποποιήσουν το επιγενετικό αποτύπωμα των σπερματοζωαρίων.
Αντίκτυπος στην υγεία της επόμενης γενιάς
Οι εργαστηριακές έρευνες Βρετανών γενετιστών δείχνουν ότι αυτού του είδους οι βιολογικές «οδηγίες» μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του εμβρύου και τη μελλοντική υγεία του παιδιού. Για παράδειγμα, η πατρική διατροφή έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφανίσεως μεταβολικών διαταραχών ή σακχαρώδη διαβήτη στους απογόνους, ενώ το πατρικό άγχος φαίνεται πως δύναται να επηρεάσει την ανταπόκριση στο στρες και την αλληλουχία ανάπτυξης του νευρικού συστήματος της νέας γενιάς.
Η ανακάλυψη αυτή ανατρέψει την παλαιότερη αντίληψη που ήθελε την εγκυμοσύνη και την προγεννητική φροντίδα να αποτελούν αποκλειστική ευθύνη της μητέρας. Η πατρική υγεία πριν από τη σύλληψη αποκτά πλέον κομβική σημασία στη προληπτική ιατρική, αποδεικνύοντας ότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες και οι επιλογές του πατέρα αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στη βιολογική κληρονομιά των παιδιών του.
