Πηγή φωτογραφίας: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο
Σαν σήμερα, στις 12 Οκτωβρίου 1862, ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας εγκατέλειψε τη χώρα που κυβέρνησε επί σχεδόν 30 χρόνια, ύστερα από μια εξέγερση που ανέτρεψε τον θρόνο του.
Το πρωινό της 12ης Οκτωβρίου 1862, ο Όθωνας βρισκόταν πάνω σε ένα πολεμικό πλοίο, αγκυροβολημένο κοντά στη Σαλαμίνα. Λίγα μίλια μακριά, στην Αθήνα και στον Πειραιά, ο κόσμος πανηγύριζε για την ανατροπή του. Ο άνθρωπος που είχε φτάσει στην Ελλάδα ως νεαρός βασιλιάς, σχεδόν τρεις δεκαετίες νωρίτερα, ετοιμαζόταν πλέον να εγκαταλείψει τη χώρα.
Δεν είχε χάσει έναν πόλεμο ούτε είχε ηττηθεί σε κάποια μάχη. Είχε χάσει κάτι σημαντικότερο για έναν μονάρχη: τη στήριξη μεγάλου μέρους του λαού του.
Δίπλα του βρισκόταν η βασίλισσα Αμαλία. Οι δυο τους είχαν περάσει τη νύχτα στο ελληνικό πολεμικό «Αμαλία», ενώ η επανάσταση εξαπλωνόταν. Το πρωί, η πραγματικότητα ήταν πια ξεκάθαρη. Ο θρόνος τους είχε χαθεί.
Πώς έφτασε ο Όθωνας στην ανατροπή
Ο Όθωνας είχε έρθει στην Ελλάδα το 1833, σε ηλικία μόλις 17 ετών. Ήταν ο πρώτος βασιλιάς του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, επιλεγμένος από τις Μεγάλες Δυνάμεις, σε μια εποχή που η χώρα προσπαθούσε ακόμη να σταθεί στα πόδια της μετά την Επανάσταση του 1821.
Στα χρόνια της βασιλείας του δημιουργήθηκαν θεσμοί, οργανώθηκαν κρατικές υπηρεσίες και η Αθήνα μετατράπηκε σε πρωτεύουσα. Όμως η διακυβέρνησή του συνοδεύτηκε από έντονες συγκρούσεις, αυταρχικές πρακτικές και διαρκείς παρεμβάσεις του παλατιού στην πολιτική ζωή.
Το 1843, στρατιωτικοί και πολίτες είχαν ήδη αναγκάσει τον Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα. Παρ’ όλα αυτά, οι αντιπαραθέσεις δεν σταμάτησαν.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο, όταν η πολιτική του Όθωνα και οι ελληνικές προσδοκίες για επέκταση των συνόρων προκάλεσαν την αντίδραση της Βρετανίας και της Γαλλίας. Η κατοχή του Πειραιά από αγγλογαλλικές δυνάμεις και οι οικονομικές δυσκολίες επιβάρυναν ακόμη περισσότερο το κλίμα.
Σταδιακά, ο βασιλιάς βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα όλο και ισχυρότερο αντιδυναστικό κίνημα.
Η εξέγερση που τον βρήκε μακριά από την Αθήνα
Στις αρχές Οκτωβρίου του 1862, ο Όθωνας και η Αμαλία ταξίδευαν στην Πελοπόννησο με το πολεμικό «Αμαλία». Σκοπός της περιοδείας ήταν να ενισχύσουν τη θέση της μοναρχίας σε μια περίοδο μεγάλης αναταραχής.
Όμως, τη νύχτα της 10ης Οκτωβρίου, ξέσπασε εξέγερση στην Αθήνα και στον Πειραιά. Στρατιωτικοί, πολιτικοί και πολίτες στράφηκαν εναντίον του βασιλιά, ενώ συγκροτήθηκε προσωρινή κυβέρνηση.
Όταν τα νέα έφτασαν στο βασιλικό πλοίο, ο Όθωνας κατάλαβε ότι η επιστροφή του στην πρωτεύουσα δεν θα ήταν εύκολη.
Η Αμαλία φέρεται να υποστήριξε ότι έπρεπε να κατευθυνθούν προς την Καλαμάτα, όπου θα μπορούσαν να αναζητήσουν πιστές στρατιωτικές δυνάμεις και να οργανώσουν την αντίδρασή τους.
Ωστόσο, η εξέγερση εξαπλωνόταν γρήγορα. Ακόμη και όσοι παρέμεναν στο πλευρό του βασιλιά αντιλαμβάνονταν ότι μια τέτοια προσπάθεια θα μπορούσε να οδηγήσει σε αιματοχυσία.
Το πλοίο κατευθύνθηκε τελικά προς τη Σαλαμίνα. Εκεί το βασιλικό ζεύγος πέρασε την τελευταία του νύχτα στα ελληνικά νερά.
Η τελευταία υπόκλιση και τα δάκρυα της Αμαλίας
Στις 12 Οκτωβρίου, ο Όθωνας αποφάσισε να φύγει.
Η αναχώρηση πραγματοποιήθηκε με τις προβλεπόμενες στρατιωτικές τιμές. Η βασίλισσα Αμαλία, ντυμένη με απλά ταξιδιωτικά ρούχα, επιβιβάστηκε στη λέμβο που θα τη μετέφερε στη βρετανική φρεγάτα HMS Scylla.
Στις αφηγήσεις για τις τελευταίες αυτές στιγμές, η Αμαλία παρουσιάζεται συγκινημένη, να σκουπίζει τα δάκρυά της, ενώ οι αξιωματικοί την αποχαιρετούσαν.
Ο Όθωνας εμφανίστηκε φορώντας την ελληνική φουστανέλα. Χαιρέτησε τους αξιωματικούς του και ετοιμάστηκε να αφήσει πίσω του τη χώρα στην οποία είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του.
Σύμφωνα με τη γνωστή ιστορική αφήγηση, λίγο πριν από την αναχώρησή του είπε:
«Εύχομαι να ευτυχήση η Ελλάς».
Ήταν μια φράση που έμεινε συνδεδεμένη με την τελευταία ημέρα της βασιλείας του.
Έφυγε από την Ελλάδα, αλλά δεν υπέγραψε παραίτηση
Υπήρχε, ωστόσο, μια σημαντική λεπτομέρεια. Ο Όθωνας αποδέχθηκε ότι δεν μπορούσε πλέον να κυβερνήσει, αλλά δεν υπέγραψε επίσημη παραίτηση από τον θρόνο.
Αναχώρησε μαζί με την Αμαλία για την Ευρώπη και εγκαταστάθηκε αργότερα στη Βαμβέργη της Βαυαρίας.
Δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα.
Πέθανε το 1867, σε ηλικία 52 ετών, πέντε χρόνια μετά την εκθρόνισή του. Η Αμαλία έζησε μέχρι το 1875.
Με την αποχώρησή τους έκλεισε ένα μεγάλο κεφάλαιο της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ακολούθησε η αναζήτηση νέου μονάρχη και, το 1863, η άνοδος στον θρόνο του Γεωργίου Α΄.
Ο Όθωνας κυβέρνησε την Ελλάδα για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Ήρθε ως βασιλιάς που θα βοηθούσε στη συγκρότηση ενός νέου κράτους και έφυγε ως μονάρχης που είχε χάσει την εμπιστοσύνη σημαντικού μέρους της κοινωνίας.
