Στις γελοιογραφίες του 1940 ένα ελληνικό τσαρούχι μπορούσε να σταματήσει ιταλικά τεθωρακισμένα, ενώ ο Μουσολίνι παρουσιαζόταν απογοητευμένος μπροστά στις εξελίξεις του πολέμου. Οι εικόνες ήταν υπερβολικές επίτηδες. Σκοπός τους ήταν να κάνουν τον αντίπαλο να φαίνεται λιγότερο φοβερός και τον Έλληνα στρατιώτη πιο δυνατό.
Αφίσες, λαϊκές χρωμολιθογραφίες και καρτ ποστάλ κυκλοφορούσαν σε μια εποχή κατά την οποία η εικόνα έπρεπε να μεταφέρει το μήνυμά της με την πρώτη ματιά. Δεν απευθύνονταν μόνο σε όσους παρακολουθούσαν τις πολεμικές ανακοινώσεις. Έφταναν στα καφενεία, στους δρόμους και στα σπίτια, δίπλα σε χάρτες και παλιότερες παραστάσεις ηρώων.
Το μέτωπο μέσα στις εικόνες
Πριν από τον πόλεμο, στα καφενεία ήταν συνηθισμένα τα πορτρέτα μορφών του 1821 και οι απεικονίσεις παλιών μαχών. Με την ιταλική εισβολή και τις πρώτες ελληνικές επιτυχίες, η εικονογραφία άρχισε να ακολουθεί τα γεγονότα σχεδόν μέρα με τη μέρα. Εύζωνες, πλοία, αεροπόροι και σατιρικά πορτρέτα του Ιταλού δικτάτορα έγιναν πρωταγωνιστές.
Η γελοιογραφία μπορούσε να συμπυκνώσει πολλά σε ένα μόνο σκίτσο. Ο εισβολέας παρουσιαζόταν αδέξιος ή τρομαγμένος· ο Έλληνας στρατιώτης, δυσανάλογα μεγάλος, νικούσε με το τσαρούχι του ένα πολεμικό όχημα. Στον πραγματικό πόλεμο, βέβαια, οι δυσκολίες και οι απώλειες ήταν τεράστιες. Η σάτιρα λειτουργούσε ως απάντηση στον φόβο, όχι ως ακριβής απεικόνιση του πεδίου της μάχης.
Τα επιστολικά δελτάρια είχαν μια πιο προσωπική διαδρομή. Περνούσαν από τις οικογένειες στους στρατιώτες και επέστρεφαν από το μέτωπο, κουβαλώντας μαζί με τα λίγα γραμμένα λόγια τις εικόνες της εποχής. Σε πολλά εμφανιζόταν η Παναγία να προστατεύει τον μαχητή ή σκηνές που συνέδεαν τον πόλεμο με την ελληνική ιστορία.
Μέρος αυτής της παραγωγής διασώθηκε σε συλλογές και αρχεία. Κοιτάζοντας σήμερα τις εικόνες, διακρίνουμε πώς οι άνθρωποι προσπαθούσαν να δώσουν μορφή στις ελπίδες τους, αλλά και πώς η προπαγάνδα χρησιμοποιούσε το χιούμορ, τα σύμβολα και τη θρησκευτική πίστη για να εμψυχώσει την κοινωνία.
