Ρωτάς μια AI μια δύσκολη ερώτηση και μέσα σε δευτερόλεπτα παίρνεις μια καθαρή, οργανωμένη εξήγηση. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο εγκέφαλος κάνει ένα μικρό άλμα: από το «έχω πρόσβαση στην εξήγηση» στο «το καταλαβαίνω».
Η ψυχολόγος και φιλόσοφος της γνωστικής επιστήμης Tania Lombrozo περιγράφει αυτή την παγίδα ως μέρος της ευρύτερης ψευδαίσθησης κατανόησης. Δεν δημιουργήθηκε από την AI. Η τεχνητή νοημοσύνη όμως μπορεί να την κάνει ευκολότερη, επειδή παρέχει πειστικές εξηγήσεις σχεδόν ακαριαία.
Άλλο να βρίσκεις μια απάντηση, άλλο να την ξέρεις
Η γνωστική επιστήμη έχει δείξει εδώ και χρόνια ότι οι άνθρωποι συχνά υπερεκτιμούν πόσο καλά κατανοούν ακόμη και καθημερινά αντικείμενα. Ένας απλός τρόπος να αποκαλυφθεί το κενό είναι να τους ζητηθεί να εξηγήσουν βήμα προς βήμα πώς λειτουργεί κάτι που θεωρούσαν ότι γνώριζαν.
Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί όταν η πληροφορία είναι εύκολα διαθέσιμη στο διαδίκτυο ή μέσω άλλων ανθρώπων. Η γνώση που βρίσκεται «έξω» από εμάς μπορεί να γίνει ψυχολογικά δύσκολο να διαχωριστεί από όσα πραγματικά μπορούμε να εξηγήσουμε μόνοι μας.
Με τα chatbots η διαφορά γίνεται ακόμη πιο λεπτή: η πληροφορία δεν εμφανίζεται απλώς ως αποτέλεσμα αναζήτησης, αλλά ως συνομιλία που προσαρμόζεται στις ερωτήσεις μας.
Ένα απλό τεστ παραμένει αποτελεσματικό: κλείσε την απάντηση και προσπάθησε να εξηγήσεις το θέμα χωρίς βοήθεια. Εκεί φαίνεται πόσο από την εξήγηση έγινε πραγματικά δική σου γνώση.
Πηγή: The Atlantic / Tania Lombrozo, έρευνα γνωστικής ψυχολογίας για την illusion of explanatory depth.
