Ένα εντυπωσιακό «φαρμακείο» φαίνεται πως κρύβεται στα δάση της Κένυας. Αφρικανικοί ελέφαντες επιλέγουν δεκάδες διαφορετικά φυτά όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας, ενώ υπάρχουν μαρτυρίες ότι μητέρες χρησιμοποιούν συγκεκριμένα φυτικά υλικά ακόμη και για να βοηθήσουν τα μικρά τους.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, επικεντρώθηκε στους ελέφαντες της περιοχής Mount Elgon στην Κένυα. Πρόκειται για έναν πληθυσμό που έχει απασχολήσει και στο παρελθόν τους επιστήμονες εξαιτίας μιας ασυνήθιστης συμπεριφοράς: οι ελέφαντες μπαίνουν σε σπηλιές και ξύνουν τα πετρώματα με τους χαυλιόδοντές τους, προκειμένου να πάρουν τα μεταλλικά άλατα που χρειάζονται.
Αυτή τη φορά, οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν μια διαφορετική πτυχή της συμπεριφοράς τους.
35 φυτά στο φυσικό «φαρμακείο» τους
Σε συνεργασία με το Mount Elgon Foundation, η επιστημονική ομάδα πήρε συνεντεύξεις από ανθρώπους που ζουν και εργάζονται δίπλα στους ελέφαντες, μεταξύ των οποίων φύλακες άγριας ζωής και πρεσβύτεροι των τοπικών κοινοτήτων.
Από τις μαρτυρίες προέκυψε ότι τα ζώα χρησιμοποιούν 35 διαφορετικά είδη φυτών, εκ των οποίων τα 25 είναι γνωστά στις τοπικές κοινότητες για φαρμακευτικές χρήσεις.
Οι κάτοικοι περιέγραψαν περιπτώσεις κατά τις οποίες ελέφαντες επέλεγαν συγκεκριμένα φυτά όταν φαίνονταν άρρωστοι ή καταπονημένοι.
Ακόμη πιο εντυπωσιακές είναι οι παρατηρήσεις που αφορούν τα μικρά.
Ένας φύλακας άγριας ζωής ανέφερε ότι έχει δει μητέρες να χρησιμοποιούν ένα φυτό γνωστό τοπικά ως Angurweet, το οποίο χρησιμοποιείται και από ανθρώπους ως παραδοσιακό γιατρικό, μεταξύ άλλων για τον πόνο στο στομάχι.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία, οι μητέρες αφαιρούν και μασούν φύλλα του φυτού μαζί με ρίζες άλλων δέντρων, δημιουργώντας ένα μαλακό φυτικό μείγμα. Ο ίδιος υποστήριξε ότι έχει παρατηρήσει ελεφαντίνες να το αναμειγνύουν ακόμη και με το γάλα τους, προτού το δώσουν στα μικρά.
Οι επιστήμονες ζητούν περισσότερες αποδείξεις
Η εικόνα είναι συναρπαστική, όμως οι ερευνητές παραμένουν προσεκτικοί.
Ο καθηγητής Michael Huffman του Πανεπιστημίου του Ναγκασάκι χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη μαρτυρία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επισημαίνοντας ωστόσο ότι χρειάζονται περισσότερα στοιχεία για να αποδειχθεί πως οι ελέφαντες πράγματι παρέχουν στοχευμένη θεραπεία στα μικρά τους.
Αυτό ακριβώς επιχειρούν πλέον να διαπιστώσουν οι επιστήμονες. Τοπικοί παρατηρητές έχουν εφοδιαστεί με κάμερες ώστε να καταγράφουν ανάλογες συμπεριφορές, ενώ παράλληλα εξετάζονται εργαστηριακά τα φυτά που χρησιμοποιούν οι ελέφαντες.
Στόχος είναι να διαπιστωθεί εάν τα ζώα επιλέγουν συγκεκριμένα είδη φυτών ανάλογα με την κατάσταση της υγείας τους και εάν αυτά περιέχουν ουσίες με πραγματική βιολογική ή φαρμακευτική δράση.
Τα δάση ως «φυσικά φαρμακεία»
Οι ελέφαντες δεν είναι τα μοναδικά ζώα στα οποία έχουν παρατηρηθεί συμπεριφορές αυτοθεραπείας. Αντίστοιχα παραδείγματα έχουν καταγραφεί σε μεγάλους πιθήκους, έντομα και άλλα είδη, ενισχύοντας ένα σχετικά νέο πεδίο έρευνας γύρω από τη χρήση φυσικών ουσιών από τα ζώα.
Για τους επιστήμονες, όμως, η ανακάλυψη έχει και μια δεύτερη διάσταση.
Η καταστροφή των δασών μπορεί να σημαίνει ότι χάνονται όχι μόνο οι βιότοποι των ζώων, αλλά και φυτά με ιδιότητες που ακόμη δεν έχουμε ανακαλύψει. Πολλές ουσίες που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη φαρμακευτική έχουν άλλωστε τις ρίζες τους σε ενώσεις που εντοπίστηκαν στη φύση.
Τα δάση του Mount Elgon μπορεί επομένως να αποτελούν κάτι περισσότερο από το σπίτι των ελεφάντων: ένα φυσικό φαρμακείο, τις συνταγές του οποίου τα ίδια τα ζώα ίσως γνωρίζουν πολύ καλύτερα από εμάς.
