Όταν ακούμε για την αρχαιολογική κληρονομιά του Μαραθώνα, το μυαλό όλων πηγαίνει αυτόματα στην κλασική μάχη του 490 π.Χ. και στον περίφημο Τύμβο των Αθηναίων. Λίγα χιλιόμετρα όμως πιο βόρεια, στους πρόποδες του Κοτρωνίου στην περιοχή Τσέπι, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο: Ένα εκτεταμένο προϊστορικό νεκροταφείο της Πρωτοελλαδικής περιόδου, το οποίο χρονολογείται γύρω στο 3000 με 2500 π.Χ.: Αποδεικνύει ότι ο Μαραθώνας κατοικούνταν αδιάκοπα χιλιάδες χρόνια πριν από τη γέννηση της κλασικής αρχαιότητας, αποτελώντας ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα της πρώιμης Εποχής του Χαλκού.
Η σπουδαία ανασκαφή του Σπυρίδωνα Μαρινάτου
Ο χώρος αποκαλύφθηκε το 1970 από τον κορυφαίο Έλληνα αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο, ο οποίος εφάρμοσε πρωτοποριακές για την εποχή μεθόδους προστασίας των ευρημάτων. Στο Τσέπι ανασκάφηκαν δεκάδες οικογενειακοί τάφοι με εξαιρετικά ιδιόμορφη αρχιτεκτονική: Ήταν υπόγειοι κιβωτιόσχημοι τάφοι επενδυμένοι με όρθιες πέτρινες πλάκες, οι οποίοι περιείχαν πολλαπλές ταφές σε διαδοχικά επίπεδα.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο ήταν ο απόλυτος σεβασμός στους προγόνους: Οι κάτοικοι μετακινούσαν προσεκτικά τα παλαιότερα οστά στο πίσω μέρος του τάφου για να τοποθετήσουν τον νεότερο νεκρό μαζί με τα πολύτιμα κτερίσματά του, όπως πήλινα αγγεία, χάλκινα εργαλεία και κοσμήματα.
Η άγνωστη γέφυρα με τις Κυκλάδες
Τα ευρήματα από το Τσέπι προκάλεσαν παγκόσμιο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς αποκάλυψαν έντονες επιδράσεις από τον Πρωτοκυκλαδικό πολιτισμό. Στους τάφους βρέθηκαν μαρμάρινα κυκλαδικά ειδώλια και χαρακτηριστικά αγγεία «τηγανόσχημα», πιστοποιώντας ότι οι προϊστορικοί κάτοικοι του Μαραθώνα είχαν αναπτύξει έντονο θαλάσσιο εμπόριο με τα κοντινά νησιά των Κυκλάδων: Το Τσέπι ήταν το κύριο λιμάνι και πύλη εισόδου πρώτων υλών, όπως ο οψιανός της Μήλου, προς την ενδοχώρα της Αττικής.
Σήμερα, ο αρχαιολογικός χώρος διαθέτει ειδικό προστατευτικό στέγαστρο, ενώ τα μοναδικά κτερίσματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα, υπενθυμίζοντας ότι οι ρίζες της περιοχής χάνονται στα βάθη των χιλιετιών.
