Γράφει ο Δημήτρης Χαρδαλούμπας,

Χειρουργός Ορθοπαιδικός – Αθλητίατρος

Οστεοπόρωση -κυριολεκτικά «πορώδες οστό»- είναι μια ασθένεια που μειώνει την πυκνότητα μέσα στα οστά τόσο, ώστε ακόμη και μια μικρή πτώση ή ένα χτύπημα σε έπιπλο να μπορεί να προκαλέσει κάταγμα. Το κάταγμα μπορεί να προκληθεί σε οποιοδήποτε σημείο του σκελετού, ωστόσο τα πιο συνηθισμένα είναι αυτά στον καρπό, το ισχίο και τη σπονδυλική στήλη.

Διάγνωση

Η οστεοπόρωση είναι μια σιωπηλή ασθένεια και δεν προκαλεί συμπτώματα μέχρι κάποιος να υποστεί κάταγμα. Συνεπώς, τα σημαντικότερα βήματα για να προλάβετε την εξέλιξή της είναι ο προγραμματισμός μιας μέτρησης οστικής πυκνότητας-μάζας.

Η Ελληνική Εταιρεία Μεταβολισμού των Οστών συνιστά να γίνεται μέτρηση οστικής μάζας σε:

  • γυναίκες άνω των 65 ετών
  • άνδρες άνω των 70 ετών
  • άτομα που έχουν υποστεί κάταγμα σε ηλικία άνω των 50 ετών
  • γυναίκες σε εμμηνόπαυση με παράγοντες κινδύνου
  • μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες κάτω των 65 ετών με παράγοντες κινδύνου
  • άνδρες 50 έως 69 ετών με παράγοντες κινδύνου

Επίσης, μπορεί να απαιτηθεί να γίνει μέτρηση σε μία από τις παρακάτω περιπτώσεις:

  • ακτινογραφία σπονδυλικής στήλης με εμφανές κάταγμα ή απώλεια οστικής πυκνότητας
  • εμμένον άλγος στην πλάτη ή οσφυϊκή χώρα με πιθανό κάταγμα στην σπονδυλική στήλη
  • απώλεια ύψους άνω των 1,3 εκατοστών μέσα σε χρονικό διάστημα ενός έτους
  • συνολική απώλεια ύψους άνω των 4 εκατοστών (από το αρχικό ανάστημα του ατόμου)

Παράγοντες κινδύνου

Ο κίνδυνος για οστεοπόρωση είναι υψηλότερος για τις γυναίκες, επειδή τα γυναικεία οστά είναι συνήθως μικρότερα και λιγότερο πυκνά από αυτά των αντρών. Ο κίνδυνος αυξάνεται κατά την εμμηνόπαυση, όταν μειώνονται τα επίπεδα οιστρογόνων που ενισχύουν τα οστά.
Όποιος βέβαια θεωρεί ότι οι άνδρες δεν κινδυνεύουν, δυστυχώς πέφτει έξω.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένες ιατρικές παθήσεις μπορούν να απειλήσουν την αντοχή των οστών άμεσα ή μέσω των αποτελεσμάτων των φαρμάκων και άλλων θεραπειών.
Αυτές περιλαμβάνουν υπερδραστηριότητα του θυρεοειδούς ή παραθυρεοειδών αδένων, χρόνια πνευμονική νόσο, καρκίνο, ενδομητρίωση, ανεπάρκεια βιταμίνης D και φάρμακα όπως η πρεδνιζόνη.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου  είναι οι ακόλουθοι:

  • χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου, βιταμίνης D, καλίου ή πρωτεΐνης
  • αδράνεια
  • κάπνισμα
  • υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
  • μακροχρόνια χρήση φαρμάκων, όπως η κορτιζόνη
  • διατροφικές διαταραχές που μειώνουν το σωματικό βάρος
  • χαμηλά επίπεδα οιστρογόνου (για γυναίκες) ή τεστοστερόνης  (για άνδρες)

Πρόληψη

Ασβέστιο: Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η λήψη επαρκούς ποσότητας ασβεστίου μειώνει τον κίνδυνο κατάγματος. Ωστόσο, η λήψη ασβεστίου δε θα πρέπει να υπερβαίνει τις συνιστώμενες ποσότητες.

Το ασβέστιο μπορείτε να το λάβετε από τρόφιμα ή συμπληρώματα. Πλούσια σε ασβέστιο τρόφιμα είναι:

  • γάλα ή γιαούρτι χωρίς λιπαρά ή λίπη
  • χόρτα, όπως το λάχανο
  • φασόλια
  • τρόφιμα εμπλουτισμένα με ασβέστιο, όπως δημητριακά για πρωινό και χυμό πορτοκαλιού

Τα τρόφιμα έχουν κι άλλες καλές θρεπτικές ουσίες για τα οστά, όπως πρωτεΐνες και μαγνήσιο. Για όσους αντιμετωπίζουν δυσκολία στην απορρόφηση ασβεστίου μέσω των τροφίμων, τα συμπληρώματα αποτελούν μια καλή εναλλακτική λύση.

Βιταμίνη D: Είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη, απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και την υγεία των οστών και γι’ αυτό η έλλειψή της συνδέεται άμεσα με την οστεοπόρωση. Οι ημερήσιες ανάγκες μας υπολογίζονται σε 400IU.

Η πρόσληψή της κατά ένα μόνο 10% γίνεται από τις τροφές, κυρίως λιπαρά ψάρια, ενώ το 90% συντίθεται στο δέρμα με την επίδραση του φωτός του ηλίου. Ένα τέταρτο της ώρας καθημερινής έκθεσης στον ήλιο χωρίς αντηλιακό (χέρια και πρόσωπο) έχει αποδειχθεί αρκετό για να καλύψουμε τις ημερήσιες ανάγκες μας σε βιταμίνη D. Για όσους αντιμετωπίζουν δυσκολία στη σύνθεσή της, η τρέχουσα σύσταση είναι η καθημερινή λήψη συμπληρώματος βιταμίνης D.

Άσκηση: Περπάτημα, χορός, αεροβική γυμναστική, προπόνηση με βάρη. Κάθε δραστηριότητα που θέτει τα οστά σας σε δουλειά, διεγείρει την αναδιαμόρφωση που τα κρατά ισχυρά. Δε χρειάζεται να… πληρώσετε συνδρομή σε γυμναστήριο, απλώς βγείτε έξω και περπατήστε.

Καφεΐνη και αλκοόλ: Η κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας μπορεί να μειώσει την οστική πυκνότητα.

Κόψτε το κάπνισμα: Τόσο απλά. Θα σας κάνει καλό στα… πάντα

Θεραπευτική αγωγή

Εάν έχετε οστεοπενία ή οστεοπόρωση, ο γιατρός σας θα συστήσει βήματα πρόληψης (περιγράφονται παραπάνω) για να βοηθήσει στην επιβράδυνση της πρόσθετης απώλειας οστικής μάζας και να μειώσει τον κίνδυνο κατάγματος. Επιπλέον, μπορεί να συστήσει φάρμακα οστεοπόρωσης. Η επιλογή τους θα εξαρτηθεί από την έκταση της οστικής απώλειας, την ανοχή σας στα διάφορα φάρμακα και τους στόχους που θα ορίσετε εσείς και ο γιατρός σας.

Με πληροφορίες από: Ελληνική Εταιρεία Μελέτης Μεταβολισμού των Οστών & Johns Hopkins Medicine