Παρατεταμένος καύσωνας στην Ελλάδα, καταστροφικός ανεμοστρόβιλος στην Τσεχία, πρωτόγνωρες δασικές πυρκαγιές στην Αρκτική. Αν διαβάζει κανείς καθημερινά τις ειδήσεις θα συμπεράνει πως κάτι δεν πάει καλά γύρω μας.
Τις περασμένες δεκαετίες υπήρχε πολύ μεγάλη κουβέντα και ανησυχία για τις μελλοντικές κλιματικές καταστροφές που έρχονται, για την ενταντικοποίηση των καιρικών φαινομένων που γίνονται όλο και πιο ακραία, για χώρες ανέτοιμες να προσαρμοστούν στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Και να που φτάσαμε στο σήμερα.
Με τον όρο κλιματική αλλαγή εννοούμε την άνοδο της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας εξαιτίας των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, την αποψίλωση των δασών και την αύξηση της κτηνοτροφίας. Ωστόσο, αντίθετα με όσα διαβάζαμε τα περασμένα χρόνια, έχουμε ξεκινήσει ήδη να ζούμε σε μια περίοδο κλιματικής κρίσης που απειλεί τόσο τα παγκόσμια οικοσυστήματα όσο και τους ανθρώπους.
Η κρίση αυτή φέρνει μια σειρά από κοινωνικές αλλαγές, οι οποίες επηρεάζουν άνισα τους μη προνομιούχους πολίτες/φτωχότερους πληθυσμούς, τόσο μέσα στη χώρα μας όσο και παγκόσμια, σε θέματα όπως η υγεία και η ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε, η επισιτιστική ασφάλεια και η πρόσβαση σε καθαρό νερό και σε σταθερές συνθήκες διαβίωσης.
Μια από τις αθέατες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι και η αναγκαστική μετανάστευση πληθυσμών. Σήμερα οι άνθρωποι είναι τρεις φορές πιθανότερο να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από κυκλώνες, πλημμύρες και πυρκαγιές, παρά από πολεμικές συρράξεις. Οι ακραίες καιρικές καταστροφές, αλλά και η βαθμιαία άνοδος της θερμοκρασίας πλήττουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, μετατρέποντας ολόκληρες περιοχές σε άγονες και οδηγούν ή συμβάλλουν σε μετακινήσεις πληθυσμών.
Σύμφωνα με έρευνα της ActionAid, κατά την τελευταία δεκαετία, περίπου 20 εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάζονται ετησίως να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, με τις μεγαλύτερες μετακινήσεις να συμβαίνουν στη Νοτιοανατολική Ασία. Η πλειονότητα των ανθρώπων αυτών μετακινείται εντός της χώρας ή σε γειτονικές χώρες, με έναν πολύ μικρό αριθμό να φτάνει και σε πιο μακρινές χώρες για να βιοποριστεί. Κι όμως, αυτές οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών δεν εμφανίζονται πουθενά.
Ευτυχώς, όμως, δεν είναι όλα δυσοίωνα γύρω μας. Σε αντίθεση με τις παλαιότερες γενιές που δεν έβλεπαν την προστασία του περιβάλλοντος ως προτεραιότητα για τις κοινωνίες μας, οι νεότερες γενιές έχουν αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης. Σε έρευνα που πραγματοποίησε η ActionAid, στο πλαίσιο της πανευρωπαϊκής εκστρατείας «Το Κλίμα της Αλλαγής (Climate of Change)», η οποία διεξήχθη σε 23.000 νέους 15-35 ετών από 23 χώρες της ΕΕ, τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά.
Συγκεκριμένα, 8 στους 10 νέους στη χώρα μας ανησυχούν για τις επιπτώσεις τις κλιματικής αλλαγής στη ζωή τους, ποσοστό ανάλογο με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Αξιοσημείωτη είναι και η προτεραιότητα που δείχνουν οι νέοι και νέες στην κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Στις δυτικές χώρες οι νέοι τοποθετούν την κλιματική αλλαγή ως το σοβαρότερο πρόβλημα παγκοσμίως, σε αντίθεση με τη χώρα μας που την τοποθετούν στην τρίτη θέση, μετά την ανεργία και τη φτώχεια, γεγονός που δείχνει τις επιπτώσεις της χρόνιας οικονομικής κρίσης στις ζωές των νέων στην Ελλάδα.
Στην Ελλάδα, όπου σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η προθυμία ανάληψης δράσης είναι υψηλή με περίπου οκτώ στους δέκα νέους και νέες να δηλώνουν ότι έχουν ψηφίσει ή θα ψήφιζαν πολιτικούς που δίνουν προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και της κλιματικής μετανάστευσης (75%), ενώ το 67% δηλώνει ότι θα συμμετείχε ή έχει συμμετάσχει σε διαδήλωση για τα συγκεκριμένα θέματα. Το γεγονός αυτό δεν έχει περάσει απαρατήρητο από τα πολιτικά κόμματα τόσο της Ελλάδας όσο και της Ευρώπης, καθώς οι δράσεις για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής παραμένουν ψηλά στην ατζέντα.
Μόλις τον Ιούλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε έναν νέο νόμο για κλιματική ουδετερότητα της ΕΕ ως το 2050, για πλήρη απεξάρτηση, δηλαδή, των ευρωπαϊκών οικονομιών από τον άνθρακα, ο οποίος θα αποτελέσει και νομικά δεσμευτικό κείμενο για τα κράτη-μέλη της.
Παράλληλα, ο στόχος για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2030 αυξήθηκε σε τουλάχιστον 55%, από 40% που ήταν πριν, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Οι στόχοι αυτοί απέχουν πολύ από τις συστάσεις της επιστημονικής κοινότητας για να περιοριστεί η άνοδος της θερμοκρασίας κατά 2 °C, ώστε να αποτραπούν οι πιο καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, αλλά δεν παύουν να αποτελούν ένα ενθαρρυντικό πρώτο βήμα.
Όσο κι αν μοιάζει περίπλοκο, οι νέοι στη χώρα μας κατανοούν την αλληλένδετη σχέση της οικονομίας με τη φύση και την κοινωνία. Το 72% θεωρεί ότι, εάν στα κυβερνητικά σχέδια δεν περιλαμβάνονται μέτρα κατά της περιβαλλοντικής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής, αυτό είναι κακό για την οικονομία. Η αποτυχία των τωρινών οικονομικών πολιτικών είναι ξεκάθαρη για αυτούς, καθώς αντιμετωπίζουν αρνητικά το τρέχον οικονομικό μοντέλο. Οκτώ στους δέκα θεωρούν ότι η οικονομία στην Ελλάδα εξυπηρετεί τα συμφέροντα των πλούσιων και ισχυρών και το 75% αισθάνεται ότι οι καταναλωτικές μας συνήθειες δεν είναι βιώσιμες.
Κι όμως, λύσεις υπάρχουν. Οι εθνικές, ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αρχές οφείλουν και μπορούν να κάνουν περισσότερα για την υιοθέτηση φιλόδοξων και βιώσιμων πολιτικών μετανάστευσης και κλιματικής αλλαγής. Χρειαζόμαστε κλιματική δικαιοσύνη, ώστε να αντιστραφεί το θεμελιώδες άδικο πως οι χώρες και τα άτομα που συμβάλλουν λιγότερο στην υπερθέρμανση του πλανήτη είναι αυτοί που τελικά υποφέρουν περισσότερο από τις συνέπειές της.
Χρειάζεται να οικοδομήσουμε μία οικονομία η οποία πραγματικά να ευνοεί την ευημερία όλων των ανθρώπων παγκόσμια και να έχει τον άνθρωπο στο κέντρο της μετάβασης σε οικονομίες κλιματικά ουδέτερες και ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή. Στην ActionAid, έχουμε ξεκινήσει μια δυναμική εκστρατεία με επίκεντρο τους νέους όπου γίνονται μέρος της αλλαγής που ήδη συντελείται, ενώνουν τις δυνάμεις τους με τις πολυάριθμες πρωτοβουλίες σε ολόκληρο τον κόσμο κι εμπνέουν κι άλλους ανθρώπους να αναλάβουν δράση. Ελάτε μαζί μας και γίνετε κι εσείς μέρος του κλίματος της αλλαγής.
Μάθετε περισσότερα εδώ
*Άρθρο της Δήμητρας Σπαθαρίδου, υπεύθυνης κινητοποίησης και επικοινωνίας προγραμμάτων ActionAid στη MarathonPress
