Γράφει η Φωτεινή Οικονομοπούλου

Ένα από τα πολλά πράγματα που -δυστυχώς- έχει ρημάξει ο κορωνοϊός, εκτός από την καθημερινότητα και τις συνήθειές μας, είναι και οι πολυπληθείς συγκεντρώσεις. Ήταν, λοιπόν, αναμενόμενο ότι με την εικόνα που παρουσιάζει η χώρα σε ό,τι αφορά στα κρούσματα και τις διασωληνώσεις, οι φετινές παρελάσεις για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου θα ακυρώνονταν, προκειμένου να προφυλαχθούν οι μαθητές, οι οικογένειές τους και το σύστημα Υγείας της χώρας. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, όμως, ο κορωνοϊός κάποια στιγμή θα εξασθενήσει, θα νικηθεί, θα πάψει να μας ταλαιπωρεί σε αυτό τον βαθμό και θα αρχίσουν να εγείρονται ξανά οι προβληματισμοί γύρω από την εθνική σημασία και τον σκοπό της μαθητικής παρέλασης, βασικού στοιχείου των εορταστικών εκδηλώσεων στις δύο εθνικές επετείους.

Η Ελλάδα είναι μέσα στις δεκαπέντε χώρες -σε όλο τον κόσμο- που για δεκαετίες διατηρούν και συντηρούν τον θεσμό της μαθητικής παρέλασης. Προσοχή, όχι της στρατιωτικής που είναι ευρέως διαδεδομένη, αλλά της μαθητικής. Χρειάζεται να σημειωθεί πως οι υπόλοιπες δεκατέσσερις δεν είναι μέλη της Ε.Ε. (Τουρκία, Καζακστάν, Βόρεια Κορέα, Μαλαισία, Ρωσία, Κίνα, Αλβανία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, Κόστα Ρίκα, Ακτή Ελεφαντοστού, Ινδία και Περού).

Κάθε χρόνο, λοιπόν, ο θεσμός αυτός αποτελεί αφορμή για έντονη διχογνωμία, αντιπαράθεση και εκδηλώσεις ακραίου φανατισμού και μίσους, ειδικά σε διαδικτυακές πλατφόρμες όπως το facebook. Οι μεν τάσσονται υπέρ της συνέχειας του θεσμού, καθώς δε θεωρούν πως αποτελούν μιλιταριστικό κατάλοιπο μιας άλλης εποχής, αλλά πιστεύουν ότι με αυτό τον τρόπο τιμούμε τους αγωνιστές του παρελθόντος. Από την άλλη, οι δε υποστηρίζουν πως οι παρελάσεις αφορούν στον στρατό και όχι στους μαθητές και ότι η εθνική συνείδηση, η τιμή στους πεσόντες και ο σεβασμός στην πατρίδα είναι κάτι που εκφράζεται με πολλούς άλλους τρόπους, αλλά σε καμία περίπτωση με κάποιον μαθητή να ακολουθεί εμβατήρια.

Η πιο πρόσφατη «διαδικτυακή» διχόνοια, και μάλιστα ιδιαιτέρως έντονη, προκλήθηκε στους χρήστες των social media εξαιτίας μιας συμβολικής πράξης από μια ομάδα κοριτσιών κατά τη διάρκειας της περσινής παρέλασης στη Νέα Φιλαδέλφεια. Οι κοπέλες είχαν κάνει αναπαράσταση ενός εκ των πιο διάσημων σκετς των Monty Python, του Ministry of Silly Walks και ο φαινομενικά αστείος βηματισμός τους είχε προκαλέσει σάλο. Πολλοί ήταν αυτοί που μίλησαν για ασέβεια προς τους νεκρούς και τη σημαία, αλλά στην πραγματικότητα δεν γνώριζαν καν τι συμβόλιζε το Ministry of Silly Walks και πολύ περισσότερο τι ήθελαν να καυτηριάσουν οι τεράστιοι Monty Python όταν το παρουσίαζαν τη δεκαετία του ‘70. Γιατί, αν είχαν ψάξει έστω στο ελάχιστο, θα συμφωνούσαμε όλοι στην ουσία του, ότι δηλαδή ο πόλεμος και οι συνέπειές του, τόσο σε ό,τι αφορά στις ανθρώπινες απώλειες όσο και στις φρικτές συνέπειες που αφήνει πίσω του στους ζώντες, είναι κάτι που δεν ταιριάζει στην ανθρώπινη φύση. Όπως δεν ταιριάζουν ο μιλιταρισμός, οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί και τα διεφθαρμένα κράτη.

Έμπρακτη μάθηση της Ιστορίας

Αναρωτήθηκε κανείς αν τελικά είναι προτιμότερο αντί για παρελάσεις με στρατιωτικό βήμα και παπαγάλισμα του μαθήματος της Ιστορίας -που έχει ως κατάληξη οι μαθητές να το μισούν- καθηγητές και μαθητές να πηγαίνουν στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, στα υπόγεια της οδού Κοραή και στο Δίστομο, να μαθαίνουν τι ήταν πραγματικά ο φασισμός και ο ναζισμός… και πως η μάχη κατά τους συνεχίζεται, κάθε μέρα, κάθε στιγμή;

Αντί να γίνονται πρόβες για παρέλαση, να αξιοποιείται αυτός ο χρόνος στα σχολεία για να μάθουν τα παιδιά τι ακριβώς γιορτάζεται. Αυτές τις εθνικές επετειακές ημέρες θα μπορούσαν να προβάλλονταν ιστορικά ντοκιμαντέρ και όχι παπαγαλισμένα θεατρικά σκετσάκια…

Να μαθαίνουν πως δεν γιορτάζουμε έτσι «Τῶν Ἑλλήνων Τὰ ἱερά», αφού υπήρξαν και Έλληνες προδότες της πατρίδας και της Δημοκρατίας και πως απόγονοι αυτών τώρα το παίζουν πατριώτες και ξεστομίζουν φασιστικό δηλητήριο καλυμμένο με μπόλικη αγραμματοσύνη. Να μαθαίνουν πως δεν έχει αξία η καταγωγή σου, αλλά το να είσαι άνθρωπος.

Επίσης, μπορεί κανείς να αμφισβητήσει και την εκπαιδευτική, κατά τους ανωτέρους της Παιδείας, λογική που ο αριστούχος μαθητής θα υψώσει τη σημαία. Πόσο παιδαγωγικό είναι παιδάκια 10 χρονών να μπαίνουν σε μια λογική ανταγωνισμού με έπαθλο τη σημαία; Πόσο αυτό τιμά την ίδια τη σημαία αλήθεια; Να γίνεται τρόπαιο;

Εικόνες που τις έχουμε ανάγκη

Παρόλα αυτά, όμως, όποιος και να διαφωνεί με τον θεσμό των μαθητικών παρελάσεων -ο οποίος καθιερώθηκε στην χώρα μας επί δικτατορίας Μεταξά- δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει ότι η περσινή εικόνα της μετανάστριας σημαιοφόρου και της μητέρας της, η οποία δεν μπορούσε να συγκρατήσει τα δάκρυά της, ήταν μία εικόνα που την είχαμε ανάγκη σε μία εποχή κυνισμού και μισανθρωπιάς.

Τα δάκρυά της είναι τα δάκρυα κάθε υπερήφανου και ευτυχούς γονιού. Είναι δάκρυα χαράς για μια ζωή που άφησαν με δυσκολία πίσω και για μια ζωή που κοπιαστικά απέκτησαν εδώ. Μετανάστες ή πρόσφυγες, δεν έχει σημασία. Από πού και πότε, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει πως η μαύρη αυτή μάνα και η άριστη κόρη της ίσως διέσωσαν κάτι από τη χρεία της μνήμης των ημερών. Ίσως ο αγώνας κατά των διακρίσεων επιβραβεύτηκε εκείνη την ημέρα. Μπορεί να μην είναι η αδελφή των Αντετοκούνμπο για να την αποδεχτούμε με μεγαλύτερη ευκολία, αλλά δεν είναι λιγότερο ελληνόπουλο αυτό το κορίτσι που λαμβάνει την ελληνική Παιδεία. Εκτός κι αν κάποιοι κρατούν όσα θέλουν κι όσα τους βολεύουν απ’ αυτά που έλεγαν οι Αρχαίοι Έλληνες…

Τα «πρέπει» των παρελάσεων

Στο ερώτημα αν πρέπει ή όχι να συνεχίσουν οι παρελάσεις, δεν έχει νόημα μια μονολεκτική απάντηση.

Ο εθνικός παλμός -καλώς ή κακώς- ανασταίνεται και ανορθώνεται τέτοιες ημέρες. Ίσως εάν η εκπαίδευση συνδράμει αποφασιστικά πάνω σε θέματα εθνικής αυτογνωσίας, τότε μόνο οι μαθητικές παρελάσεις θα μπορούσαν να κριθούν περιττές. Στον βαθμό, όμως, που γίνονται, θα πρέπει να μας θυμίζουν τους αγώνες για τη Δημοκρατία, την Ελευθερία, για την Ειρήνη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Και, κυρίως, να μας ενώνουν, όχι να μας χωρίζουν…