Γράφει μια εργαζόμενη του πρώην ΚΕΘΕΑ, με πολλά χρόνια εμπειρίας με μέλη και γονείς
Η εφηβεία είναι μία από τις πιο ιδιαίτερες και καθοριστικές περιόδους της ζωής μας. Πρόκειται για μια εποχή γεμάτη αλλαγές, αναζητήσεις και έντονα συναισθήματα κατά την οποία ο νέος προσπαθεί να ανακαλύψει την ταυτότητά του και τη θέση του στον κόσμο. Όπως ένα ταξίδι σε άγνωστα νερά…. Στη διαδρομή συναντά κύματα, καταιγίδες, αλλά και όμορφες στιγμές… μόνος αλλά και με παρέα….
Η εφηβεία είναι η γέφυρα από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Συμβαίνουν πολλές αλλαγές σωματικές, ορμονικές, συναισθηματικές που χρειάζονται υποστήριξη για να βιωθούν ομαλά. Οι εθισμοί δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Συνήθως ξεκινούν σταδιακά και εξελίσσονται. Πολλοί νέοι θα δοκιμάσουν από περιέργεια, θα πειραματιστούν, θα μπουν σε παρέες συνομήλικων με ίδια ενδιαφέροντα… Κάποιοι θα «κολλήσουν» κάποιοι άλλοι όχι…
Η ανάγκη για αποδοχή, η ανάγκη να αποφύγουν το άγχος, τη μοναξιά, τις οικογενειακές συγκρούσεις, θα λειτουργήσουν ως σωσίβιο: οι ουσίες, το αλκοόλ, το gaming, θα προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά μακροπρόθεσμα θα δημιουργήσουν μεγαλύτερα προβλήματα.
Στατιστικά δεδομένα (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής – 2024)
Το 37% των εφήβων αναφέρει επεισόδιο υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, δηλαδή περισσότερα από 5 ποτά σε μια περίσταση.
To 52% έχει δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο. Η χρήση vape μετά την πανδημία αυξήθηκε σημαντικά.
To 13% των εφήβων έχει δοκιμάσει παράνομη ουσία.
Το 34% θεωρεί ότι μπορεί εύκολα να βρει κάνναβη.
Το 15% των μαθητών (ιδιαίτερα τα κορίτσια) έχει κάνει μη ιατρική χρήση αγχολυτικών, ηρεμιστικών χαπιών.
Τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται νέες ψυχοδραστικές, χημικές ουσίες, οι οποίες είναι πολύ επικίνδυνες γιατί αλλάζουν συνεχώς σύνθεση, πωλούνται συχνά στο διαδίκτυο, δεν ανιχνεύονται εύκολα. Κάποια είναι τα συνθετικά κανναβιδοειδή, τα συνθετικά διεγερτικά, τα νέα ψυχεδελικά.
Η χρήση κοκαΐνης ή άλλων διεγερτικών εμφανίζεται συνήθως μετά τα 18 κι ενώ έχει προηγηθεί η χρήση κάνναβης σε μικρότερη ηλικία.
Το 48% των εφήβων παρουσιάζει προβληματική χρήση social media. Δηλαδή έχει μειωμένες ώρες ύπνου, άγχος όταν δεν έχει πρόσβαση, πτώση της σχολικής επίδοσης, απότομες αλλαγές διάθεσης.
Αύξηση της χρήσης video gaming.
To 47% των 16χρονων αγοριών και το 26% των κοριτσιών έχουν παίξει τυχερά παιχνίδια τον τελευταίο χρόνο.
Το 72% όσων στοιχηματίζουν, το κάνουν online.
Συνολικά, οι σύγχρονες τάσεις δείχνουν ότι αυξάνεται η χρήση vape, αυξάνεται η online εξάρτηση και ο online τζόγος, εμφανίζονται νέες συνθετικές ουσίες κι η χρήση κάνναβης παραμένει η πιο συχνή παράνομη ουσία. Το σύγχρονο προφίλ κινδύνου περιλαμβάνει συνδυασμό όλων των παραπάνω.
Γιατί οι έφηβοι είναι ευάλωτοι σε αυτές τις προκλήσεις;
Αρχικά γιατί ο εγκέφαλός τους είναι αναπτυσσόμενος, ιδιαίτερα τα μέρη εκείνα που σχετίζονται με τη λήψη αποφάσεων, τον αυτοέλεγχο και την παρορμητικότητα. Αυτό σημαίνει ότι οι έφηβοι έχουν δυσκολία στο να προβλέψουν συνέπειες και να ελέγξουν τη συμπεριφορά τους, κάνοντας την εμπειρία πιο ελκυστική και ενισχύοντας τον κίνδυνο εθισμού. Επιπλέον, ας συνυπολογίσουμε και την υποτίμηση του κινδύνου που έχουν οι έφηβοι.
Επίσης, σε κάποιες περιπτώσεις η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση σε αλκοόλ ή ναρκωτικά.
Σ’ αυτό το πλαίσιο η αναζήτηση ταυτότητας, η πίεση των φίλων κι η ανάγκη να ανήκεις σε μια ομάδα, μπορούν να ασκήσουν έντονη επιρροή στον δρόμο προς τις ουσίες. Ένας δρόμος που αρχικά φαίνεται όμορφος, ακίνδυνος, αλλά έχει κρυφές παγίδες…
Ποιος μπορεί να βοηθήσει τον έφηβο που προσπαθεί να σχετιστεί και να σταθεί σε μια περίοδο γεμάτη ενέργεια, ανακαλύψεις, αλλά και ταραχή κι αβεβαιότητα; Μια περίοδος σαν άμμος που κινείται συνεχώς, διαμορφώνεται από τον άνεμο, φτιάχνει συνεχώς νέα σχήματα…
Η οικογένεια και το σχολείο. Δύο πυλώνες που έχουν και αυτοί τις δικές τους δυσκολίες κι αν δε φροντιστούν, δεν μπορούν να φροντίσουν. Γονείς και εκπαιδευτικοί εξαντλημένοι, με υψηλή πίεση για να είναι παρόντες, να είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι, να βάζουν όρια χωρίς να είναι αυταρχικοί, να ελέγχουν οθόνες σχεδιασμένες να νικούν τον έλεγχο, να αντέχουν τα άγχη των παιδιών και ταυτόχρονα τη δική τους επαγγελματική και οικονομική κόπωση, την αίσθηση υπερφόρτωσης.
Ναι, η ευθύνη είναι διαφορετική για τον καθένα, αλλά δεν είναι μόνο. Υπάρχουν οικογένειες που δυσκολεύονται να βάλουν πλαίσιο, γονείς που αδυνατούν να είναι σταθεροί και συνεπείς, να δίνουν σαφή μηνύματα, να αναθέτουν ευθύνες στα παιδιά τους, να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες και ισχυρούς δεσμούς.
Είναι αυτοί που χρειάζονται κατανόηση, εκπαίδευση και υποστήριξη. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που χρειάζονται καλύτερα εργαλεία και ουσιαστική ενδυνάμωση, θεσμική και συναισθηματική στήριξη. Το σημερινό σχολείο δεν έχει προσαρμοστεί στην πραγματικότητα της σημερινής εφηβικής ανάπτυξης.
Γονείς και εκπαιδευτικοί βρίσκονται συχνά στην ίδια πλευρά του προβλήματος που πολλές φορές τούς υπερβαίνει, αλλά αντί να το ονομάζουν έτσι, μπαίνουν εύκολα σε σχέση αμοιβαίας κατηγόριας. Εδώ χρειάζεται ένας διάλογος που να ξεκινά από παραδοχές, που να συνδιαμορφώσει ένα δίχτυ ασφαλείας με ανθρώπινες αξίες και να αναρωτηθούμε τι χρειάζεται να δούμε μαζί για να μη μείνουμε όλοι εξαντλημένοι και τα παιδιά στη μέση…
Πώς μπορούμε να είμαστε ταυτόχρονα σταθεροί, ρυθμιστικοί και υποστηρικτικοί μέσα σε ένα περιβάλλον που παράγει υπερδιέγερση, κόπωση και διάσπαση.
