Του Κώστα Ζοργιού
Την πρώτη φορά που έγινε συζήτηση για μελέτες, σχέδια και εργασίες, ώστε να αλλάξει μορφή το εργοστάσιο Πορσελάνης στη Νέα Μάκρη και να μετατραπεί από ένα εγκαταλειμμένο κτίριο μέσα σε αναξιοποίητο οικόπεδο 39 στρεμμάτων, σε έναν Πολυχώρο Τέχνης, Πολιτισμού και Αναψυχής, ήταν το 2021.
Το πρώτο βήμα ήταν να εκδοθεί η οικοδομική άδεια (30/12/2022) και να γίνει ολοκληρωμένη μελέτη, την οποία χρηματοδότησε ο εφοπλιστής Αθανάσιος Μαρτίνος, ωστόσο μεγάλο αγκάθι αποτέλεσε στη συνέχεια η χρηματοδότηση του ίδιου του έργου.
Στις αρχές Μαρτίου, ο Στέργιος Τσίρκας ανακοίνωσε ότι ξεπεράστηκε και αυτός ο σκόπελος, καθώς εξασφαλίστηκε το απαιτούμενο ποσό των 10 εκατ. ευρώ από κονδύλι του υπουργείου Οικονομικών που αφορά σε πρόγραμμα για διατηρητέα κτήρια. Αυτό που απομένει πλέον είναι να περάσουμε στην επόμενη φάση, αυτή της υλοποίησης και βέβαια να μην προκύψουν απρόοπτα.
Με βάση τον προγραμματισμό, το έργο αναμένεται να δημοπρατηθεί μέσα στην τρέχουσα χρονιά, με στόχο στο τέλος της ή στις αρχές του 2027 να έχει βρεθεί ο ανάδοχος και μέχρι το επόμενο καλοκαίρι να έχουν πιάσει δουλειά οι μπουλντόζες. Ο χρόνος περάτωσής του είναι περίπου δύο χρόνια, οπότε ένα ρεαλιστικό σενάριο είναι ο Πολυχώρος να δοθεί στους δημότες μέσα στο 2029.
Τι προβλέπεται να γίνει
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο νέος Πολυχώρος θα περιλαμβάνει κλειστό θέατρο 200 θέσεων με όλες τις αναγκαίες θεατρικές εγκαταστάσεις, Βιομηχανικό Μουσείο Πορσελάνης με τους φούρνους και τα λουτρά ως επισκέψιμους χώρους, αίθουσες εικαστικών, μουσικής, φιλαρμονικής, χορού και κεραμικής τεχνικής με αποδυτήρια και WC, εκθεσιακό χώρο και γκαλερί, Παιδικό Εργαστήρι Τεχνολογίας, Πράσινη Γωνιά Ανακύκλωσης, κλειστούς και ανοικτούς Παιδότοπους, κατάστημα που θα πουλά τοπικά προϊόντα, εστιατόριο και καφετέρια.
Με δεδομένο ότι η χρηματοδότηση από το υπουργείο Οικονομικών αφορά αυστηρά διατηρητέα κτήρια, δεν καλύπτεται ο περιβάλλων χώρος και το πάρκινγκ. Το ζήτημα της στάθμευσης έχει ήδη τακτοποιηθεί με τον Δήμο Μαραθώνος να έρχεται σε συμφωνία με την Περιφέρεια για να καλύψει το κόστος κατασκευής. Μένει να βρεθεί χρηματοδότηση για τον περιβάλλοντα χώρο και εφόσον συμβεί αυτό, ο Πολυχώρος θα φιλοξενεί επίσης χώρο Ανοικτού Θεάτρου, Υπαίθριο Γυμναστήριο για γιόγκα, πιλάτες, αεροβική γυμναστική και Εκπαιδευτικό Λαχανόκηπο για τα παιδιά.
Γεφυρώνοντας την παράδοση με τη σύγχρονη αισθητική, η γνωστή σε όλους μας υψικάμινος, χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς του συγκεκριμένου εργοστασίου, πρόκειται να υποστηριχθεί και να αναδειχθεί αισθητικά.
Τέλος, προβλέπεται ανάπλαση του παρακείμενου κτηρίου, στο ισόγειο του οποίου θα συνεχίσει να φιλοξενείται το Μουσείο Μακρηνών – Λιβισιανών, στον δε δεύτερο όροφο, θα φτιαχτούν τα γραφεία Διοίκησης του Πολυχώρου.
Η Πορσελάνα μέσα στον χρόνο
Η ιστορία της Πορσελάνας ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του ‘50 κι εμμέσως ακολουθεί αυτή της ΔΕΗ. Τον Αύγουστο του 1950, συστήνεται η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού με στόχο να ηλεκτροδοτήσει όλη την Ελλάδα, αρχής γενομένης από την Αττικοβοιωτία.
Ο Χαρίτων Τριανταφυλλόπουλος (τα αρχικά του ονόματός του βρίσκονται χαραγμένα στη μισογκρεμισμένη καμινάδα του εργοστασίου), ιδιοκτήτης ορυχείων στη Μήλο και επιχειρηματίας με σημαντικές πολιτικές διασυνδέσεις, όπως μαρτυρά και η κουμπαριά του με τον Γεώργιο Παπανδρέου, είδε την ίδρυση της ΔΕΗ ως μια ευκαιρία και για τον ίδιο προκειμένου να αξιοποιήσει τις πρώτες ύλες που εξορύσσονταν στο νησί και να γίνει παραγωγός, αρχικά ασφαλειών και μονωτήρων υψηλής και χαμηλής τάσης και αργότερα πυρίμαχων υλικών.
Επιλέγει τη Νέα Μάκρη και αφού υποβάλει αίτημα στο υπουργείο Βιομηχανίας για ίδρυση εργοστασίου πορσελάνης για μονωτήρες, αναζητά χώρο και τον βρίσκει άμεσα.
Αγοράζει από Νεομακρηνούς οικόπεδα συνολικής έκτασης περίπου 50 στρεμμάτων και, παρότι επιθυμία του είναι να βγει μέχρι τον χωματόδρομο που τότε οδηγούσε στην περιοχή της Ραπεντώσας, την σημερινή δηλαδή περιοχή της Ανατολής, δεν τα καταφέρνει εξαιτίας της άρνησης των ιδιοκτητών στη βόρεια πλευρά να πουλήσουν τη γη τους.
Όπως γράφει σε παλιότερο χρονολόγιο στη MP ο αείμνηστος Στέλιος Πλακίτσης «στην Πλατεία Κάνιγγος συστεγάζονταν τότε δύο ξεχωριστά Υπουργεία, αυτό της Βιομηχανίας που αδειοδότησε το Εργοστάσιο και αυτό του Εμπορίου. Υπουργός Εμπορίου ήταν ο Σάββας Παπαπολίτης, συντοπίτης από τις χαμένες πατρίδες της Μάκρης και του Λιβισίου και ένθερμος υποστηρικτής της δημιουργίας αυτού του εργοστασίου για την ανάπτυξη του μικρού χωριού της Νέας Μάκρης, για το καλό των συμπολιτών του και του χωριού του».
Η συμβολή στην ανάπτυξη της Νέας Μάκρης
Την άνοιξη του 1952 ξεκινούν τα έργα, τα οποία εξελίσσονται πολύ γρήγορα και μέσα σε κάτι περισσότερο από έναν χρόνο, το εργοστάσιο είναι έτοιμο. Ξεκινά να λειτουργεί το φθινόπωρο του 1953, επανδρωμένο με εργατικό δυναμικό από Σίφνο, Κίμωλο και Σέριφο αλλά και με πολλούς και πολλές εργάτες και εργάτριες από Νέα Μάκρη, Μαραθώνα και Γραμματικό.
Στα εγκαίνια, που έχουν χαρακτήρα γιορτής για όλη τη Νέα Μάκρη, δίνουν το «παρών» ο τότε Υπουργός Βιομηχανίας της Κυβέρνησης Παπάγου, Αριστείδης Πρωτοπαπαδάκης, το ηγετικό στέλεχος της ΕΠΕΚ και Νεομακρηνός, Σάββας Παπαπολίτης και βέβαια ο τότε πρόεδρος της Κοινότητας, Αναστάσιος Ιορδάνη Λουίζος.
Το νέο εργοστάσιο παίζει καθοριστικό ρόλο στην ηλεκτροδότηση του χωριού, προσφέρει εργασία σε πολλούς ντόπιους και φέρνει στην περιοχή αρκετούς εργάτες από τα νησιά. Η Νέα Μάκρη ξαφνικά αποκτά μια διαφορετική δυναμική και γνωρίζει άνθηση, επαγγελματική, κοινωνική και εμπορική.
Όπως γράφει ο Στέλιος Πλακίτσης «ανοίγουν πολλές νέες εμπορικές επιχειρήσεις αλλά και μαγαζιά με ηλεκτρικά είδη, ενώ οι ταβέρνες, τα εστιατόρια, τα μανάβικα και τα κρεοπωλεία γνωρίζουν ασυνήθιστη κίνηση κι ο οικιστικός ιστός, γεμίζει από φωνές μικροπωλητών και “Δοσατζήδων”».
Παρότι όλα δείχνουν ότι το Εργοστάσιο Πορσελάνης έχει λαμπρό μέλλον, διάφορα οικονομικά προβλήματα που προκύπτουν στην πορεία οδηγούν σε σταδιακή παρακμή και στο οριστικό κλείσιμό του, το 1969, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής δανείων από την ΕΤΒΑ.
Περίπου δέκα χρόνια μετά από την έγκριση του ρυμοτομικού σχεδίου για την 5η Πολεοδομική Ενότητα (1989), οπότε και περιέρχεται στην κατοχή του Δήμου από την Τράπεζα Πειραιώς τον Δεκέμβριο του 1998 (όταν αυτή απορρόφησε την ΕΤΒΑ), το κτήριο χαρακτηρίζεται με Υπουργική Απόφαση διατηρητέο και καθορίζονται ειδικοί όροι και περιορισμοί στη δόμησή του.
Έκτοτε, διαδοχικές δημοτικές αρχές συνεισέφεραν στην ενοποίηση του χώρου ως δημοτικού οικοπέδου και προσπάθησαν να βρουν τρόπους αξιοποίησής του.
