Γράφει η Μιρέλλα Χατζιδοσπυριδάκη, Κλινική Ψυχολόγος, ΜΑ, Ψυχοθεραπεύτρια

Η διαταραχή μετατραυματικού στρες προκαλείται από ένα ψυχολογικά τραυματικό γεγονός, που περιλαμβάνει είτε έναν πραγματικό ή επαπειλούμενο θάνατο είτε έναν σοβαρό τραυματισμό του πάσχοντος ή άλλων. Αυτού του είδους τα γεγονότα καλούνται «κρίσεις» και τα βιώνει κάποιος μόνος ή σε ομάδα.

Ένα βίαιο προσωπικό συμβάν όπως ο βιασμός, η ληστεία, το τροχαίο ατύχημα, ο πόλεμος, η κακοποίηση, οι φυσικές καταστροφές όπως ένας σεισμός ή μία πυρκαγιά, αποτελούν «κρίσεις» που μπορεί να προκαλέσουν διαταραχή μετατραυματικού στρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα και το να δεις κάποιον να πληγώνεται ή να πεθαίνει ή να πληροφορείσαι ότι ένας στενός φίλος ή ένα μέλος της οικογένειας βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο μπορεί να προκαλέσει τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (ΔΜΣ).

Συμπτώματα

Η ΔΜΣ είναι μια σύνθετη διαταραχή, με πολλαπλές ομάδες συμπτωμάτων. Τραυματικές αναμνήσεις, επίμονη υπερ-διέγερση (συνεχώς ο ασθενής να ψάχνει για πιθανό κίνδυνο), και αρνητική διάθεση είναι τα βασικά χαρακτηριστικά. Το χαρακτηριστικό, ωστόσο, είναι αυτό της «επαναβίωσης του τραύματος», με τη μορφή ενοχλητικών εικόνων, αναμνήσεων και εφιαλτών.

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο (DSM-5), για να διαγνωστεί διαταραχή μετατραυματικού στρες, ένα άτομο πρέπει να έχει βιώσει ή υπάρξει μάρτυρας σε ένα τραυματικό, σωματικά απειλητικό γεγονός ή να έχει μάθει ότι συνέβη ένα τραυματικό γεγονός σε έναν στενό φίλο ή μέλος της οικογένειας και να εμφανίσει συγκεκριμένα συμπτώματα για τουλάχιστον ένα μήνα. Στο DSM-5 αναφέρονται τέσσερις τύποι συμπτωμάτων:

Συμπτώματα αποφυγής

  • Αποφυγή συγκεκριμένων περιοχών, θεαμάτων, καταστάσεων και ήχων που υπενθυμίζουν το γεγονός.
  • Άγχος, κατάθλιψη, συναισθηματικό μούδιασμα ή ενοχή.

Συμπτώματα επαναβίωσης

  • Ενοχλητικές σκέψεις, εφιάλτες ή αναδρομές στο παρελθόν.

Συμπτώματα υπερδιέγερσης

  • Θυμός, ευερεθιστότητα και υπερδιέγερση.
  • Επιθετική, απερίσκεπτη συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένων των αυτοτραυματισμών.
  • Διαταραχές ύπνου.

Συμπτώματα αρνητικής διάθεσης και σκέψης

  • Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που κάποτε θεωρούσε απολαυστικές.
  • Δυσκολία να θυμάται λεπτομέρειες του οδυνηρού περιστατικού ή αντίθετα εμμονική ανάδυση εικόνων (flash images).
  • Αλλαγή στις προνοσηρές συνήθειες ή/και συμπεριφορά μετά το τραύμα.

Τα παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών μπορεί να:

  • Εμφανίσουν σημάδια φόβου.
  • Προσκολληθούν σε γονέα ή φροντιστή.
  • Κλαίνε και να φωνάζουν.
  • Μετακινούνται χωρίς λόγο ή να μένουν ακίνητα.
  • Επιστρέφουν σε συμπεριφορές που είναι κοινές σε παιδιά μικρότερης ηλικίας (παλινδρόμηση), όπως το πιπίλισμα του αντίχειρα ή η ενούρηση.

Τα παιδιά ηλικίας 6 έως 11 ετών μπορεί να:

  • Χάσουν το ενδιαφέρον για τους φίλους, την οικογένεια και τις δραστηριότητές τους.
  • Έχουν εφιάλτες ή άλλα προβλήματα στον ύπνο.
  • Γίνονται ευερέθιστοι ή να θυμώνουν εύκολα.
  • Αγχώνονται με το σχολείο.
  • Παραπονούνται για σωματικά προβλήματα.
  • Αναπτύξουν αβάσιμους φόβους.
  • Νιώσουν αισθήματα έντονης θλίψης, συναισθηματικό μούδιασμα ή και ενοχή για ό,τι συνέβη.

Οι έφηβοι ηλικίας 12 έως 17 ετών μπορεί να:

  • Έχουν flashbacks, εφιάλτες ή άλλα προβλήματα ύπνου.
  • Αποφεύγουν ό,τι μπορεί να τους θυμίζει το συμβάν.
  • Κάνουν χρήση ναρκωτικών, αλκοόλ ή καπνού.
  • Γίνονται ενοχλητικοί ή ασεβείς.
  • Παραπονούνται για σωματικά προβλήματα.
  • Νιώθουν απομονωμένοι, ένοχοι ή καταθλιπτικοί.
  • Χάσουν το ενδιαφέρον τους για χόμπι και δραστηριότητες που είχαν μέχρι πρότινος.
  • Έχουν αυτοκτονικές σκέψεις.

Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν μέσα στον πρώτο μήνα μετά το τραύμα, αλλά μπορεί να μην εμφανιστούν μέχρι να περάσουν μήνες ή και χρόνια. Αυτά τα συμπτώματα συχνά συνεχίζονται και χρόνια μετά το τραύμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να φαίνεται ότι το τραύμα έχει ξεπεραστεί, αλλά να επιστρέψει αργότερα στη ζωή, εάν ένα άλλο γεγονός ενεργοποιήσει τις αναμνήσεις του τραύματος. Στην πραγματικότητα, οι επέτειοι του γεγονότος συχνά προκαλούν πλημμύρα συναισθημάτων και κακών αναμνήσεων.

Ενώ υπάρχει μια κοινή αντίληψη ότι ο καλύτερος τρόπος για να θεραπευτεί κανείς από το τραύμα είναι απλά να το ξεχάσει και να επικεντρωθεί στο μέλλον, η έρευνα και οι κλινικές ενδείξεις είναι σαφείς: για τους επιζώντες από τραύμα με ΔΜΣ, δεν ωφελεί αυτή η θεραπεία. Πράγματι, τα ερευνητικά στοιχεία είναι πλέον αρκετά ισχυρά, ώστε θα ήταν αμέλεια να μην προσφερθεί μία εστιασμένη στο τραύμα ψυχολογική θεραπεία σε έναν ασθενή με ΔΜΣ.