Η έντονη ζέστη δεν κουράζει μόνο το σώμα. Μπορεί να περιορίσει προσωρινά την προσοχή, τη συγκέντρωση και την ικανικανότητα συγκράτησης νέων πληροφοριών, δημιουργώντας την αίσθηση ότι εμφανίζονται «κενά μνήμης».
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για πραγματική απώλεια αναμνήσεων. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να επεξεργαστεί και να καταγράψει σωστά όσα συμβαίνουν όταν ο οργανισμός προσπαθεί παράλληλα να αντιμετωπίσει την υπερβολική θερμότητα.
Τα συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθούν ως αφηρημάδα, δυσκολία στην ανάκληση μιας λέξης, μειωμένη ταχύτητα σκέψης, λάθη σε απλές εργασίες ή αδυναμία συγκέντρωσης. Η ξαφνική σύγχυση και ο αποπροσανατολισμός, όμως, απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση, καθώς μπορεί να αποτελούν ενδείξεις θερμοπληξίας.
Πώς η ζέστη επηρεάζει τον εγκέφαλο
Όταν αυξάνεται η θερμοκρασία του περιβάλλοντος, το σώμα ενεργοποιεί τους μηχανισμούς θερμορύθμισης. Η καρδιά δουλεύει εντονότερα, περισσότερο αίμα κατευθύνεται προς το δέρμα και αυξάνεται η εφίδρωση, ώστε να αποβληθεί θερμότητα.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί ενέργεια και επιβαρύνει τον οργανισμό. Όσο αυξάνεται η θερμική καταπόνηση, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθούν σταθερά η προσοχή, η εγρήγορση και η ταχύτητα λήψης αποφάσεων.
Μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες με χαμηλότερη απόδοση σε ορισμένες δοκιμασίες αντίδρασης, αναστολής παρορμητικών απαντήσεων και καθυστερημένης ανάκλησης. Τα ευρήματα δεν είναι ίδια σε όλες τις έρευνες, καθώς η επίδραση εξαρτάται από τη θερμοκρασία, τη διάρκεια της έκθεσης, τη σωματική δραστηριότητα και τον βαθμό εξοικείωσης του ατόμου με τη ζέστη.
Ο ρόλος της αφυδάτωσης
Η έντονη εφίδρωση προκαλεί απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών. Εάν αυτά δεν αναπληρωθούν, μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλος, κόπωση, ζάλη, ευερεθιστότητα και μειωμένη συγκέντρωση.
Η αφυδάτωση δεν επηρεάζει κάθε άνθρωπο με τον ίδιο τρόπο. Η ηλικία, η κατάσταση της υγείας, η σωματική προσπάθεια και η λήψη ορισμένων φαρμάκων μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν δείχνει ότι κάθε ήπια απώλεια υγρών προκαλεί υποχρεωτικά προβλήματα μνήμης. Η σοβαρότερη αφυδάτωση, όμως, ειδικά όταν συνδυάζεται με άσκηση και υψηλή θερμοκρασία, μπορεί να δυσκολέψει σύνθετες νοητικές εργασίες και τη βραχυπρόθεσμη συγκράτηση πληροφοριών.
Όταν ο εγκέφαλος δεν καταγράφει σωστά
Αυτό που περιγράφεται ως «κενό μνήμης» συχνά ξεκινά ως πρόβλημα προσοχής. Για να ανακληθεί αργότερα μια πληροφορία, πρέπει πρώτα να έχει καταγραφεί επαρκώς.
Ένας άνθρωπος που αισθάνεται εξαντλημένος, διψά, ζαλίζεται ή προσπαθεί να λειτουργήσει μέσα σε έναν υπερθερμασμένο χώρο μπορεί να μην προσέξει πλήρως μια συζήτηση ή μια ενέργεια. Αργότερα δυσκολεύεται να τη θυμηθεί, επειδή η πληροφορία δεν αποθηκεύτηκε σωστά εξαρχής.
Η ζέστη μπορεί επίσης να αυξήσει τον εκνευρισμό και να επιβραδύνει τις αντιδράσεις. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά την οδήγηση, την εργασία με μηχανήματα και οποιαδήποτε δραστηριότητα απαιτεί γρήγορες και ακριβείς αποφάσεις.
Καύσωνας χωρίς air condition: Οι τρόποι για να κρατήσετε το σπίτι πιο δροσερό
Ο κακός ύπνος επιβαρύνει τη μνήμη
Οι υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες δυσκολεύουν τον ύπνο και προκαλούν συχνότερες αφυπνίσεις. Ακόμη και όταν κάποιος θεωρεί ότι κοιμήθηκε αρκετές ώρες, η ποιότητα του ύπνου μπορεί να έχει μειωθεί.
Η ανεπαρκής ξεκούραση επηρεάζει την προσοχή, την ταχύτητα επεξεργασίας και τη λειτουργία της μνήμης την επόμενη ημέρα. Κατά τη διάρκεια ενός πολυήμερου καύσωνα, η συσσωρευμένη κόπωση μπορεί να κάνει την αφηρημάδα περισσότερο αισθητή.
Η επίδραση, επομένως, δεν οφείλεται πάντοτε αποκλειστικά στη θερμοκρασία της συγκεκριμένης στιγμής. Μπορεί να αποτελεί το συνδυασμένο αποτέλεσμα θερμικής καταπόνησης, αφυδάτωσης και συνεχόμενων νυχτών κακού ύπνου.
Πότε η σύγχυση δείχνει θερμοπληξία
Η απλή αφηρημάδα δεν πρέπει να συγχέεται με την αιφνίδια μεταβολή της νοητικής κατάστασης. Η σύγχυση, ο αποπροσανατολισμός, η δυσκολία στην ομιλία, η παράξενη συμπεριφορά, η λιποθυμία ή οι σπασμοί σε συνθήκες μεγάλης ζέστης μπορεί να υποδεικνύουν θερμοπληξία.
Ο ΕΟΔΥ περιλαμβάνει τη σύγχυση στα συμπτώματα της θερμοπληξίας, μαζί με την υψηλή θερμοκρασία σώματος, τον γρήγορο και δυνατό σφυγμό, τον πονοκέφαλο, τη ζάλη, τη ναυτία και τη λιποθυμία.
Η θερμοπληξία αποτελεί επείγον ιατρικό περιστατικό. Πρέπει να κληθεί άμεσα ασθενοφόρο και το άτομο να μεταφερθεί σε δροσερό χώρο, ενώ ξεκινά η ψύξη του σώματος μέχρι να φτάσει ιατρική βοήθεια. Σε άνθρωπο που βρίσκεται σε σύγχυση ή έχει χάσει τις αισθήσεις του δεν χορηγούνται υγρά από το στόμα.
Πώς προστατεύουμε μνήμη και συγκέντρωση
Κατά τις ημέρες του καύσωνα χρειάζεται τακτική λήψη υγρών, χωρίς να περιμένουμε να εμφανιστεί έντονη δίψα. Η κατανάλωση αλκοόλ καλό είναι να περιορίζεται, καθώς μπορεί να εντείνει την αφυδάτωση.
Οι απαιτητικές εργασίες και οι μεγάλες διαδρομές πρέπει, όπου είναι εφικτό, να μεταφέρονται στις δροσερότερες ώρες. Τα συχνά διαλείμματα, η παραμονή σε σκιερό ή κλιματιζόμενο χώρο και τα ελαφριά ρούχα βοηθούν τον οργανισμό να ελέγξει τη θερμοκρασία του.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη, οι έγκυες, οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους και όσοι πάσχουν από χρόνια νοσήματα ή λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν την εφίδρωση, την αρτηριακή πίεση ή την ισορροπία των υγρών.
Η περιστασιακή αφηρημάδα μπορεί να αποτελεί αποτέλεσμα της θερμικής κόπωσης. Επαναλαμβανόμενα ή έντονα κενά μνήμης, όμως, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από σύγχυση, αδυναμία, λιποθυμία, δυνατό πονοκέφαλο ή δυσκολία στην ομιλία, χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
