Του Χρήστου Ιωακειμίδη*
Οι εικόνες της επόμενης μέρας της φωτιάς στο Μάτι έκαναν τον γύρο του κόσμου και οι πληροφορίες για τον αριθμό των νεκρών συντάραξαν την παγκόσμια κοινή γνώμη. Οι ευθύνες της Πολιτείας αυτονόητες, προφανείς και τεράστιες. Η ενστικτώδης αντίδραση αυτοπροστασίας των υπευθύνων το επόμενο πρωί, ήταν να κατηγορηθούν για την καταστροφή οι κάτοικοι και το… «άναρχα δομημένο περιβάλλον» που αυτοί δημιούργησαν.
Ως γνωστόν, όσο πιο μεγάλο είναι ένα ψέμα τόσο πιο πιστευτό γίνεται όταν το επαναλαμβάνεις. Με γκεμπελικό τρόπο αυτό έγινε το επίσημο αφήγημα της Πολιτείας και υιοθετήθηκε εν μέρει από το εθνικό ακροατήριο, μαζί με την συμπόνια για τους πυρόπληκτους. Η Δικαιοσύνη ήδη ασχολείται, η αλήθεια θα αποκαλυφθεί και θα αποδοθούν οι ευθύνες εκεί που ανήκουν.
Οι περισσότερες προσβάσεις στη θάλασσα στην Αν. Αττική
Η Πολιτεία, έχοντας το βάρος της ευθύνης και απαντώντας στο αγωνιώδες ερώτημα για το μέλλον της κατεστραμμένης περιοχής, ανακοινώνει την έναρξη της διαδικασίας για fast track πολεοδόμηση μέσω Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ), που είναι ένας τρόπος αστικής ανάπλασης για αντιμετώπιση των συνεπειών από φυσικές καταστροφές.
Με τη «γρήγορη πολεοδόμηση» η Πολιτεία έχει τη δυνατότητα να εμφανίζεται ευεργετούσα στην πληγείσα περιοχή, ενώ παράλληλα υπερτονίζει παρεμβάσεις που φαίνεται να θεραπεύουν αυτό που την ίδια βολεύει να θεωρεί αιτία του κακού. Περιφράξεις, μάντρες και προσβάσεις στη θάλασσα.
Να σημειωθεί εδώ ότι το Μάτι έχει τις περισσότερες προσβάσεις στη θάλασσα από κάθε παραλιακό οικισμό στην Ανατολική Αττική. Τα λάθη και οι παραλήψεις της Πολιτικής Προστασίας κατά τη διάρκεια της καταστροφής, για όσους την ζήσαμε από μέσα, ήταν κραυγαλέες. Αυτά, όμως, δεν είναι αντικείμενο του ΕΠΣ.
Η διαδικασία της αποκατάστασης εντάχθηκε στο πλαίσιο των φυσικών καταστροφών με κάποιες νομοθετικές ρυθμίσεις και με την επικαιροποίηση τιμολογίων που προσάρμοσαν τις εργασίες στη φωτιά και στις τιμές του 2018, αντίστοιχα. Κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών, ο ρυθμός του παραγόμενου έργου από μεριάς Πολιτείας ήταν σχετικά γρήγορος λόγω της πολιτικής πίεσης που ασκείτο.
Ανεδαφικά χρονοδιαγράμματα
Σύντομα, η γραφειοκρατία, οι παθογένειες της δημόσιας διοίκησης, το σύνθετο νομοθετικό πλαίσιο και οι επόμενες φυσικές καταστροφές που συνέβησαν, έκαναν φανερό ότι τα χρονοδιαγράμματα που κατά διαστήματα ανακοινώνονταν ήταν ανεδαφικά.
Τελικά, η αποκατάσταση των σπιτιών στο Μάτι, παρά τις όποιες φιλότιμες προσπάθειες, ακολουθεί τον ρυθμό που είχαν οι προηγούμενες αποκαταστάσεις από φυσικές καταστροφές (περίπου 7 χρόνια για να ολοκληρωθούν)… Σε περιοχές όπως ο Προβάλινθος και η Αμπελούπολη το επίπεδο αποκατάστασης βρίσκεται σχεδόν στην επόμενη μέρα της καταστροφής, λόγω της ανεπίλυτης εμπλοκής με τον δασικό χαρακτήρα.
Εκρηκτική άνοδος τιμών
Σήμερα, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η άνοδος των τιμών στα υλικά και τις εργασίες στην οικοδομή, που ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες, είναι εκρηκτική. Το ύψος της Στεγαστικής Συνδρομής είναι σημαντικά χαμηλότερο από τις τιμές της αγοράς. Υπάρχει χρηματοδοτικό κενό που θα καταλήξει σύντομα -αν δεν βρεθεί λύση- σε ημιτελείς κατασκευές και διεκδικήσεις επιστροφών Σ.Σ. από μεριάς του Δημοσίου. Οι εκπρόσωποι των Συλλόγων και Συλλογικοτήτων της πυρόπληκτης περιοχής έχουν αναδείξει το θέμα και έχει ζητηθεί συνάντηση με τον Υπουργό Υποδομών, χωρίς ανταπόκριση μέχρι στιγμής.
Στο επίπεδο των υποδομών, η υλοτόμηση των καμένων δένδρων και η αποκατάσταση του ηλεκτρικού δικτύου έγινε τους πρώτους δύο μήνες. Τέσσερα χρόνια μετά, οι μόνες επιπλέον εργασίες που έχουν γίνει, είναι η αποκατάσταση του ασφαλτοτάπητα στις οδούς της πυρόπληκτης περιοχής.
Πρότυπον και… Πρωτότυπον
Και φτάνουμε στο Προεδρικό Διάταγμα για έγκριση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου της πυρόπληκτης περιοχής (ΦΕΚ Δ’ 398./10.06.2022) που μόλις δημοσιεύτηκε και αφορά στις κατευθύνσεις πολεοδόμησης για το πολυδιαφημισμένο «Μάτι: Πρότυπος Οικισμός». Ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία που να μας βοηθούν να φανταστούμε σε τι συνίσταται το Πρότυπον, υπάρχει κάτι πραγματικά Πρωτότυπον…
Στην Ελλάδα, συνήθως η ένταξη σε σχέδιο πόλεως εφαρμόζεται σε ένα ήδη δομημένο περιβάλλον (το Μάτι είναι υπό ένταξη τις τελευταίες δεκαετίες) και προφανώς το Κράτος πρέπει να σεβαστεί τις διοικητικές πράξεις (νόμιμες άδειες) και να λάβει υπ’ όψιν του την υφιστάμενη νόμιμη κατάσταση. Επομένως είναι δύσκολο -εξ ορισμού- σε ένα ήδη δομημένο περιβάλλον να δημιουργηθεί «Πρότυπος Οικισμός».
Η δημιουργία κοινόχρηστων χώρων και προσβάσεων είναι προς όφελος της ποιότητας ζωής των κατοίκων και αποτελεί βασικό ζητούμενο κατά την πολεοδόμηση μιας περιοχής. Η μετατόπιση περιφράξεων και μαντρών στις ιδιοκτησίες μετά την έγκριση του Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής (ΡΣΕ) είναι υποχρεωτική εκ του νόμου.
Με το Προεδρικό Διάταγμα για το Μάτι, επιβάλλεται η μετατόπιση περιφράξεων και μαντρών ΠΡΙΝ εκπονηθεί το ΡΣΕ. Αυτή η μετατόπιση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση αδειών και την έναρξη, συνέχιση χρηματοδότησης ή δανειοδότησης πυρόπληκτων κατοικιών. Αυτό που απαιτεί το Π.Δ. εκτός από ανεδαφικό (δεν έχουν καθοριστεί οι οδοί) είναι όντως Πρωτότυπο.
Είναι σαφές πια ότι αυτή η εμμονή με τις μάντρες και την παραλία, που έχει την τιμητική της σε ένα έγγραφο της βαρύτητας του Προεδρικού Διατάγματος, υπηρετεί το αφήγημα της ευθύνης των κατοίκων στην καταστροφή και οδηγεί ευθέως στο αρχικό, βολικό συμπέρασμα «για τους νεκρούς φταίνε οι μάντρες».
Η συνέχεια του Κράτους στην προσπάθεια μετατόπισης της ευθύνης για την καταστροφή στο Μάτι είναι δεδομένη.
* Ο κ. Χρήστος Ιωακειμίδης είναι Πολιτικός Μηχανικός και κάτοικος Ματιού
