Στα παράκτια νερά της Μεσογείου και της Ιαπωνίας κολυμπά ένα μικροσκοπικό, διάφανο πλάσμα με διάμετρο μόλις 4,5 χιλιοστών. Το όνομά του είναι Turritopsis dohrnii, ευρύτερα γνωστό στην επιστημονική κοινότητα ως η «αθάνατη μέδουσα». Ενώ όλοι οι γνωστοί οργανισμοί στον πλανήτη ακολουθούν μια αμετάκλητη βιολογική πορεία από τη γέννηση, στην ωρίμανση και τελικά στον θάνατο, αυτό το είδος υδρόζωου διαθέτει ένα γενετικό πλεονέκτημα που μοιάζει να καταργεί τους νόμους της φύσης.
Η αντιστροφή του βιολογικού ρολογιού
Όταν η ενήλικη μέδουσα βρεθεί υπό συνθήκες ακραίου στρες —όπως σωματικός τραυματισμός, έλλειψη τροφής, απότομη μεταβολή της θερμοκρασίας ή απλώς βαθύ γήρας— δεν πεθαίνει. Αντίθετα, απορροφά τα πλοκάμια της, μετατρέπεται σε μια άμορφη μάζα κυττάρων και προσκολλάται στον βυθό: Μέσα σε λίγες ημέρες αναγεννάται ως πολύποδας, δηλαδή επιστρέφει στο πρώιμο, προνυμφικό στάδιο της ζωής της.
Αυτή η διαδικασία ονομάζεται διαδιαφοροποίηση (transdifferentiation): Εξειδικευμένα κύτταρα, όπως εκείνα των μυών ή του νευρικού συστήματος, αποπρογραμματίζονται πλήρως και μετατρέπονται σε νέα είδη κυττάρων, δημιουργώντας έναν εντελώς νέο οργανισμό με πανομοιότυπο DNA.
Το κλειδί για την ανθρώπινη αναγέννηση
Θεωρητικά, ο κύκλος αυτός μπορεί να επαναληφθεί επ’ άπειρον, καθιστώντας το πλάσμα βιολογικά αθάνατο (αν και στη φύση μπορεί να φαγωθεί από θηρευτές ή να υποκύψει σε ασθένειες).
Ερευνητές γενετικής από το Πανεπιστήμιο του Oviedo στην Ισπανία χαρτογράφησαν το γονιδίωμα της Turritopsis dohrnii, εντοπίζοντας διπλάσιο αριθμό αντιγράφων γονιδίων που συνδέονται με την επιδιόρθωση του DNA και τη συντήρηση των τελομερών σε σύγκριση με άλλα είδη μεδουσών. Η μελέτη των κυτταρικών μηχανισμών της προσφέρει πολύτιμα δεδομένα στην αναγεννητική ιατρική, ανοίγοντας νέους δρόμους για την αντιμετώπιση του καρκίνου και των εκφυλιστικών παθήσεων που σχετίζονται με την ανθρώπινη γήρανση.
