Γράφει η Μιρέλα Χατζιδοσπυριδάκη, Κλινική Ψυχολόγος, ΜΑ

Η έξαρση του bullying, δηλαδή του σχολικού εκφοβισμού, τείνει να γίνει κομμάτι της σχολικής πραγματικότητας. Αποτέλεσμα η αύξηση κρουσμάτων σχολικής φοβίας ακόμα και στο λύκειο. Καλό θα ήταν να παρατηρήσουμε τα παιδιά μας και να αξιολογήσουμε ίχνη φόβου που μπορεί να νιώθουν για την επιστροφή τους στο σχολείο. Και επειδή η γνώση του γονέα συνιστά την αποτελεσματικότερη ασπίδα προστασίας, δεν νοείται να μη γνωρίζουμε όλα τα περί «bullying» που κάνουν και δέχονται τα παιδιά μας-και εμείς.

«Ένας μαθητής εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν εκτίθεται επανειλημμένα και για αρκετό χρονικό διάστημα σε αρνητικές πράξεις άλλου ή άλλων μαθητών, που εκδηλώνονται ως μορφές βίαιης ή επιθετικής συμπεριφοράς» (Οlweus, 1991).

Συνήθως το φαινόμενο του εκφοβισμού παραβλέπεται και εκλαμβάνεται ως μέρος της αναπτυξιακής φυσιολογικής συμπεριφοράς των παιδιών και των εφήβων. Όμως η κατάσταση αυτή προκαλεί ψυχικό τραύμα, κατάθλιψη, άγχος, μαθησιακές δυσκολίες, ψυχοσωματικά συμπτώματα και ενδέχεται να σημαδέψει τη ζωή των εμπλεκομένων.

Εκφοβισμός

Θεωρείται η συνειδητά επαναλαμβανόμενη βίαιη συμπεριφορά, μεγάλου ή/και δυνατού μαθητή ή ομάδα μαθητών προς ένα μικρότερο και αδύναμο (νοητικά, με αναπηρίες, παιδιά από μειονότητες, διαφορετικής φυλής, χρώματος, θρησκείας), ο οποίος δεν μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό του, με σκοπό να τον βλάψει.

 Άμεσες ή έμμεσες μορφές

  • Με λόγια: Βρισιές, Πειράγματα, Απειλές, Κοροϊδίες
  • Με πράξεις: Κλωτσιές, Μπουνιές, Σπρωξίματα, Χτυπήματα
  • Mε συμπεριφορές: Απομόνωσης, Αποκλεισμού από παρέες και φίλους, Αποκλεισμού από παιχνίδια και αθλητικές δραστηριότητες
  • Με τα κινητά & το internet

Κατά τη διάρκεια της επιθετικής συμπεριφοράς ή θυματοποίησης, ο θύτης που υπερτερεί σε σωματική, συναισθηματική ή και γνωστική δύναμη από το θύμα, έχει πρόθεση να πλήξει σοβαρά ή να δυσαρεστήσει το άλλο άτομο. Έτσι, αναπτύσσεται ανισορροπία δύναμης μέσα από την οποία το θύμα είναι ανήμπορο να αμυνθεί ή να αντιδράσει. Πρέπει να τονιστεί ότι δεν λέγεται «εκφοβισμός» όταν δύο μαθητές ίσης δύναμης και επιρροής (σωματικής ή ψυχολογικής) διαφωνούν ή τσακώνονται.

Αναγνωρίζονται τα παιδιά αυτά αν:

  • Έχουν μειωμένη διάθεση ή αρνούνται να έρθουν στο σχολείο με πρόσχημα κάποια αδιαθεσία.
  • Κάνουν αδικαιολόγητες απουσίες από το σχολείο.
  • Έχουν μια απροσδόκητη μαθησιακή πτώση και οι βαθμοί πέφτουν.
  • Καθυστερούν να έρθουν στο σχολείο ή αν αργούν να επιστρέψουν στο σπίτι.
  • Σχεδόν καθημερινά αλλάζουν τους δρόμους από και προς το σχολείο.
  • Τα ρούχα τους συχνά είναι σχισμένα και κατεστραμμένα.
  • Έχουν σημάδια και μελανιές στο σώμα ή άλλες ενδείξεις επίθεσης και δεν σας λένε από πού και πώς προήλθαν.
  • Συχνά χάνουν τα πράγματα τους.
  • Ζητούν συχνά χρήματα από τους γονείς τους γιατί έχασαν αυτά που τους έδωσαν.
  • Αρνούνται να συμμετέχουν σε σχολικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες.
  • Υπάρξουν ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση που επιμένουν.

Ο ρόλος των παρατηρητών

Στόχος του παιδιού που εκφοβίζει είναι να εδραιώσει το κύρος και την κυριαρχία του στην ομάδα των συνομηλίκων, τότε χρειάζεται μάρτυρες. Στα περισσότερα περιστατικά εκφοβισμού είναι παρούσα μια ομάδα συνομηλίκων με ρόλους: ενισχυτή του θύτη, βοηθού του θύτη, αμέτοχου παρατηρητή, υπερασπιστή του θύματος.

«Συνωμοσία σιωπής»

Τα παιδιά που πέφτουν θύματα εκφοβισμού ντρέπονται να μιλήσουν για ό,τι τους συμβαίνει. Φοβούνται πως η ανάμειξη κάποιου ενήλικα θα είναι αναποτελεσματική και ίσως αποτελέσει αφορμή για περισσότερη βία.

(Τηλεφωνική Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών και Εφήβων: 801 801 11 77 και 116 111)