Σύσκεψη Αθηναίων στρατηγών πριν από τη Μάχη του Μαραθώνα, καλλιτεχνική αναπαράσταση

Του Γιάννη Μαρκούτη

Λίγο πριν από τη Μάχη του Μαραθώνα, οι Αθηναίοι δεν είχαν ακόμη αποφασίσει αν θα συγκρουστούν με τους Πέρσες. Οι στρατηγοί ήταν διχασμένοι και, στην αφήγηση του Ηροδότου, η απόφαση κατέληξε σε έναν άνθρωπο που σήμερα βρίσκεται πολύ πιο πίσω στη συλλογική μνήμη από τον Μιλτιάδη: Tον πολέμαρχο Καλλίμαχο των Αφιδνών.

Ο Ηρόδοτος, ο οποίος και αποτελεί τη βασικότερη αρχαία πηγή μας για τη ιστορική μάχη, γράφει ότι οι δέκα Αθηναίοι στρατηγοί είχαν χωριστεί σε δύο πλευρές. Ορισμένοι θεωρούσαν ότι οι δυνάμεις τους ήταν πολύ λίγες για να αντιμετωπίσουν τον περσικό στρατό. Άλλοι, ανάμεσά τους ο Μιλτιάδης, πίεζαν να δοθεί μάχη.

Κατά τον Ηρόδοτο, οι γνώμες είχαν «μοιραστεί στα δύο». Δικαίωμα ψήφου είχε και ένας ενδέκατος: Ο πολέμαρχος Καλλίμαχος. Η ψήφος του είχε ίσο βάρος με εκείνες των στρατηγών και μπορούσε να κρίνει την απόφαση για τη σύγκρουση.

«Καλλίμαχε, τώρα στα χέρια σου είναι…»

Ο Μιλτιάδης, γράφει ο Ηρόδοτος, πήγε προσωπικά στον Καλλίμαχο για να τον πείσει. Στην αφήγηση του Ηροδότου, ο στρατηγός τού είπε: «Ἐν σοὶ νῦν, Καλλίμαχε, ἐστὶ ἢ καταδουλῶσαι Ἀθήνας ἢ ἐλευθέρας ποιήσαντα…». Σε φυσική απόδοση: Τώρα εξαρτάται από σένα αν η Αθήνα θα υποδουλωθεί ή θα παραμείνει ελεύθερη.

Στην ίδια ομιλία ο Μιλτιάδης υποστηρίζει ότι η καθυστέρηση μπορούσε να φέρει διχόνοια στην Αθήνα και να οδηγήσει κάποιους πολίτες στο να ταχθούν με τους Μήδους. Αντίθετα, μια άμεση μάχη, πριν κλονιστεί το αθηναϊκό στρατόπεδο, μπορούσε να δώσει τη νίκη.

Από την ψηφοφορία στη δεξιά πτέρυγα

Στη συνέχεια, οι στρατηγοί που είχαν ταχθεί υπέρ της σύγκρουσης παραχωρούσαν στον Μιλτιάδη την ημέρα της δικής τους διοίκησης. Εκείνος, σύμφωνα πάντα με την ηροδότεια αφήγηση, περίμενε μέχρι να φτάσει η δική του σειρά για να διατάξει την επίθεση.

Όταν οι Αθηναίοι παρατάχθηκαν στον κάμπο, ο Καλλίμαχος βρέθηκε στη δεξιά πτέρυγα. Δεν ήταν τιμητική εξαίρεση: Ο Ηρόδοτος εξηγεί ότι ο πολέμαρχος είχε τότε, από τον νόμο, αυτή τη θέση στην παράταξη. Οι Πλαταιείς στάθηκαν στην αντίθετη, αριστερή πτέρυγα.

Όμως η θεά Τύχη αποφάσισε ο Καλλίμαχος να μην επιστρέψει ποτέ από τον Μαραθώνα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι σκοτώθηκε όταν οι Αθηναίοι καταδίωξαν τους Πέρσες έως τη θάλασσα και προσπάθησαν να κυριεύσουν τα πλοία τους. Τον χαρακτηρίζει «ἀνὴρ γενόμενος ἀγαθός» — άνδρα που αποδείχθηκε γενναίος.

Η Νίκη του Καλλίμαχου σώζει ακόμη το όνομά του

Υπάρχει και ένα υλικό κατάλοιπο που συνδέει τον Καλλίμαχο με τη μνήμη του Μαραθώνα. Στο Μουσείο Ακρόπολης εκτίθεται σήμερα η αποκατεστημένη «Νίκη του Καλλίμαχου», συναρμολογημένη από 28 μαρμάρινα θραύσματα.

Η ενεπίγραφη βάση διασώζει το όνομα του Καλλίμαχου από τις Αφίδνες και αναφορά στον πολέμαρχο και στον Μαραθώνα. Το Μουσείο χρονολογεί το μνημείο μετά το 490 π.Χ. Δυστυχώς, δέκα χρόνια αργότερα, στην περσική εισβολή του 480 π.Χ., το μνημείο καταστράφηκε μαζί με άλλα αναθήματα της Ακρόπολης.

* Ο Γιάννης Μαρκούτης είναι δημοσιογράφος, με σπουδές στην Ιστορία και τη Φιλοσοφία.

→ Δείτε όλα τα άρθρα της σειράς «Μύθοι & Θρύλοι» της Marathon Press.

Προηγούμενο άρθρο14χρονος σχεδίαζε ένοπλη επίθεση σε σχολείο για να εκδικηθεί το bullying – Πώς τον εντόπισε η Αντιτρομοκρατική