Γράφει ο Δημήτης Οικονόμου*
Αφορμή για αυτό το άρθρο στάθηκε η υπόθεση με τους θανάτους των τριών μικρών παιδιών στην Πάτρα, που έχει συγκλονίσει το Πανελλήνιο. Όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι πρόκειται για ένα έγκλημα με πιθανότερη φυσική αυτουργό την ίδια τη μητέρα. Το μεγάλο ερώτημα που σαφώς απασχολεί την κοινή γνώμη είναι αν πρόκειται για ψυχικά ασθενή κι αν υφίσταται ψυχική νόσος.
Κι αυτό διότι αν αποδειχθεί στις δικαστικές αίθουσες ότι υπάρχει ψυχική νόσος, η φερόμενη δράστρια θα μπορεί να διεκδικήσει το ακαταλόγιστο των πράξεών της, δηλαδή θα «κυνηγήσει» μικρότερη ποινή ή και ακόμα δικαστική εντολή για νοσηλεία και εγκλεισμό σε ψυχιατρική κλινική.
Η παιδοκτονία ως ποινικό αδίκημα
Στον ποινικό μας Κώδικα η παιδοκτονία περιγράφεται στο άρθρο 303 το οποίο ορίζει ότι «Μητέρα που με πρόθεση σκότωσε το παιδί της κατά ή μετά τον τοκετό, αλλά ενώ εξακολουθούσε ακόμη η διατάραξη του οργανισμού της από αυτόν, τιμωρείται με κάθειρξη έως δέκα έτη».
Η παιδοκτονία δύναται να διαπραχθεί μόνο από τη μητέρα και ενόσω διαρκεί η διατάραξη του οργανισμού της, γεγονός που αποδεικνύεται από ψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη που παρουσιάζεται στη δίκη και για τον λόγο αυτό προβλέπεται επιεικέστερη ποινική μεταχείριση.
Άρα φαίνεται καθαρά εδώ ότι για το ποινικό μας δίκαιο είναι συγκεκριμένες οι περιπτώσεις παιδοκτονίας που μπορεί να τύχουν ευνοϊκής ποινικής μεταχείρισης.
Εστιάζοντας στην Ψυχιατρική διάσταση, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι ασφαλής διάγνωση δεν μπορεί να γίνει με βάση τις πληροφορίες και τα στοιχεία της δικογραφίας.
Για να γίνει μια ιατρική διάγνωση απαιτείται η φυσική παρουσία του ασθενούς και η εξέταση δια ζώσης, όμως κάποια πράγματα μπορούν να ειπωθούν για να καταφέρουμε να φτάσουμε σε ορισμένα συμπεράσματα.
Το κάθε άτομο που διαπράττει ανθρωποκτονία ή ειδικά παιδοκτονία έχει δικό του ψυχοπαθολογικό προφίλ, δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ενδεχόμενα ψυχικά τραύματα και ξεχωριστά παιδικά βιώματα, άρα πρέπει να αξιολογηθεί ως μια διαφορετική και ξεχωριστή περίπτωση.
Ένα βασικό στοιχείο που καθορίζει αν υφίσταται ψυχική νόσος του δράστη σε ένα έγκλημα, μια ανθρωποκτονία ή μια παιδοκτονία είναι η επίγνωση, δηλαδή η συναίσθηση της πραγματικότητας, η σαφής γνώση ή με άλλα λόγια αν αυτός που κάνει το έγκλημα γνωρίζει ή μπορεί να αντιληφθεί τις συνέπειες των πράξεων του, τις συνέπειες των νόμων και μπορεί να διακρίνει ή όχι το κίνητρό του.
Μπορεί, όμως, ένας άνθρωπος να διαπράξει ένα έγκλημα, μια ανθρωποκτονία ή μια μητέρα να σκοτώσει το παιδί της στο πλαίσιο ενός σοβαρού ψυχωτικού επεισοδίου, μιας σοβαρής καταθλιπτικής διαταραχής ή ενός έντονου αυτοκτονικού ιδεασμού. Σε κάποιες περιπτώσεις μετά τη δολοφονία του παιδιού αυτοκτονεί και η μητέρα.
Επίσης, τέτοια εγκλήματα έχουν συμβεί αμέσως μετά τον τοκετό σε επεισόδια επιλόχειας ψύχωσης ή σοβαρής επιλόχειας κατάθλιψης.
Αυτά τα περιστατικά, όμως, είναι εξαιρετικά σπάνια και φυσικά δεν έχουν σχέση με την υπόθεση της Πάτρας.
Στην υπόθεση της Πάτρας αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε είναι ότι η φερόμενη και κατηγορούμενη δράστρια έχει σοβαρή διαταραχή προσωπικότητας ίσως αντικοινωνικής, αυτό όμως δεν είναι ψυχική νόσος. Δεν υπάρχουν φαρμακευτικές αγωγές, νοσηλείες, παρακολούθηση. Δεν υπάρχουν υποτροπές ούτε συμπτώματα.
Ένας ψυχιατρικός ασθενής δεν είναι σε θέση να οργανώσει με τόση λεπτομέρεια μια δολοφονία, να ψάξει και να προμηθευτεί δηλητήριο, όπως έκανε η συγκεκριμένη μητέρα με την κεταμίνη, δεν έχει τη δυνατότητα να κρύβεται μετά, ούτε με διάφορες δικαιολογίες να προσπαθεί να θολώσει τα νερά για να αποφύγει την ποινή. Επιπλέον, δεν είναι σε θέση να δίνει συνεντεύξεις. Ο ψυχιατρικός ασθενής παραδίδεται σχεδόν αμέσως.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ανθρωποκτονιών ανιχνεύουμε διαταραχές προσωπικότητας. Άρα πιθανώς μιλάμε για μια διαταραχή προσωπικότητας στην περίπτωση της γυναίκας στη Πάτρα.
Αυτός, λοιπόν, που σκοτώνει με διαταραχή προσωπικότητας δεν έχει συναισθήματα, δεν νιώθει ενοχές, δεν έχει δηλαδή τύψεις, δεν τον νοιάζει, δεν φοβάται.
Η προσωπικότητα αυτή φυσικά δεν προέκυψε ξαφνικά αλλά προϋπάρχει, έχει δημιουργηθεί από πολύ παλιά ίσως από μικρή ηλικία.
Αν υποθετικά πούμε ότι η γυναίκα από την Πάτρα είναι η δράστρια, θα μπορούσε να μπει η διάγνωση της αντικοινωνικής διαταραχής προσωπικότητας με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία.
Σε τέτοια άτομα συνυπάρχουν παρορμητικές συμπεριφορές, ευερεθιστότητα, ακραία βίαιες συμπεριφορές, αδυναμία κατανόησης και κατά συνέπεια παραβίασης την δικαιωμάτων των άλλων, δυσκολία σύναψης σταθερών και μακροχρόνιων προσωπικών σχέσεων.
Υπάρχει συνήθως ένας άκαμπτος χαρακτήρας και ένα άκαμπτο στυλ καθημερινής λειτουργίας. Η επικοινωνία με το περιβάλλον και την κοινωνία είναι προβληματική και διαταραγμένη. Τα άτομα αυτά έχουν έναν δικό τους, διαφορετικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τους άλλους ανθρώπους και σαφέστατα υπάρχει αστάθεια συναισθήματος. Συχνά προβαίνουν σε πράξεις εκδίκησης και καταστροφής, ενίοτε και αυτοκαταστροφής.
Γιατί μια μητέρα σκοτώνει το παιδί της
Ας δούμε στο σημείο αυτό, μέσω μιας επιστημονικής μελέτης, γιατί τελικά μια μητέρα σκοτώνει το παιδί της. Ο καταξιωμένος καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κλίβελαντ των ΗΠΑ, Δρ Φίλιπ Τζ. Ρέζνικ σε ανασκόπηση 131 παιδοκτονιών που δημοσίευσε το 2006 κατέληξε σε πέντε βασικούς λόγους που οδηγούν μια μητέρα να αφαιρέσει τη ζωή του παιδιού της:
w Αλτρουιστική αγάπη, δηλαδή το σκοτώνει για να το λυτρώσει από τα δεινά του, όπως π.χ. μια χρόνια ή ανίατη νόσο. Πρόκειται ουσιαστικά για μητέρα με διαταραγμένη προσωπικότητα.
w Ψυχωσικά επεισόδια της μητέρας, που την κάνουν να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα και του κακού που προκαλεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα Αυστραλής μητέρας που θανάτωσε τα έξι παιδιά της και τον ανιψιό της. Η γυναίκα είχε ψυχιατρικό ιστορικό, έκανε χρήση ναρκωτικών ουσιών και κατέληξε να αυτοκτονήσει.
w Δεν θέλει το παιδί. Πρόκειται κατά κύριο λόγο για νεογνοκτονίες, δηλαδή μητέρες που αφαιρούν τη ζωή του νεογέννητου τα πρώτα 24ωρα μετά τον τοκετό.
w Παραμέληση/Κακοποίηση. Πρόκειται για περιπτώσεις γυναικών που δεν μεριμνούν για την επαρκή στέγαση, σίτιση και καθαριότητα των παιδιών, θέτοντας την επιβίωση τους σε κίνδυνο.
w Εκδικείται τον σύζυγο/σύντροφο. Του προκαλεί πόνο για να αποκομίσει η ίδια ικανοποίηση.
Ο κ. Οικονόμου είναι Ιατρός – Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής και Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας στον Δήμο Νέας Σμύρνης
