Με αφορμή την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, αξίζει να σταθεί κάποιος σε δύο σημεία… Το πρώτο και σημαντικότερο, είναι ότι από θαύμα δε θρηνήσαμε θύματα. Όποια κι αν αποδειχθούν τελικά τα αίτια της καταστροφής, αυτό παραμένει το μόνο πραγματικά ανακουφιστικό σε ένα πολύ σοβαρό περιστατικό που θα μπορούσε να έχει τραγική κατάληξη.
Το δεύτερο αφορά εμάς, την κοινωνία. Σε μια τέτοια αστοχία, τα αίτια είναι συνήθως πολλά και σύνθετα. Από σχεδιαστικά σφάλματα κατά την εκσκαφή και την αντιστήριξη, μέχρι διάβρωση ή ζημιά στον φέροντα οργανισμό για λόγους άσχετους με το όμορο κτίριο. Μόνο μια εμπεριστατωμένη τεχνική έρευνα μπορεί να αποσαφηνίσει την αλήθεια.
Ψιλά γράμματα… Μέσα σε λίγα λεπτά, είδαμε δεκάδες αυτόκλητους «ειδικούς» να καταλαμβάνουν τηλεοπτικά πάνελ, να μετατρέπονται αστραπιαία σε Δομοστατικούς, Γεωτεχνικούς, ακόμα και… Aνακριτές, εκδίδοντας το δικό τους «πόρισμα» πριν προλάβει καν να κάτσει η σκόνη. Και το χειρότερο; Αυτό το αυθαίρετο πόρισμα έγινε, την ίδια στιγμή, αδιαμφισβήτητη αλήθεια για μεγάλη μερίδα συμπολιτών μας.
Αυτό δεν είναι ένα περιστασιακό φαινόμενο. Αποτελεί σύμπτωμα μιας βαθύτερης μετάλλαξης στον τρόπο που εισπράττουμε την πληροφορία και στον τρόπο που τη διαχειριζόμαστε. Έχουμε πλέον μπει για τα καλά στην «εποχή της αυθεντίας», οπού η πληροφορία δεν μας έρχεται ποτέ μόνη της, αλλά πάντα «παντρεμένη» με ένα έτοιμο συμπέρασμα.
Ο μέσος άνθρωπος σήμερα δέχεται καθημερινά έναν όγκο δεδομένων που πριν από μια γενιά θα χρειαζόταν μήνες για να συσσωρευτεί. Ειδήσεις, αναρτήσεις, βίντεο, σχόλια, όλα διαθέσιμα άμεσα. Μια ασταμάτητη, ανελέητη ροή… Μέσα σε αυτή τη ροή, ο χρόνος και η διάθεση για κριτική σκέψη έχουν συρρικνωθεί δραματικά. Δεν προλαβαίνουμε ή ‒ακόμα χειρότερα‒ δε θέλουμε πια, να αναρωτηθούμε «ποιος το λέει αυτό, με ποια τεκμηρίωση, με ποια αρμοδιότητα».
Αρκεί κάποιος να μιλήσει με σιγουριά μπροστά σε μια κάμερα για να αποκτήσει αυτομάτως το κύρος της αυθεντίας κι εμείς να αφομοιώσουμε τα λόγια του σαν δικά μας…
Το ζήσαμε ήδη, οδυνηρά, οκτώ χρόνια πριν. Στη φωτιά της 23ης Ιουλίου 2018, όλη η χώρα πείστηκε γρήγορα ότι οι άνθρωποι χάθηκαν εξαιτίας της ρυμοτομίας και των δήθεν αυθαίρετων κτισμάτων. Αυτή η αφήγηση ‒που προωθήθηκε από την τότε Κυβέρνηση και κάποια ΜΜΕ για λόγους που όλοι καταλαβαίνουμε‒ έγινε αποδεκτή με την ίδια ταχύτητα και βεβαιότητα. Η αλήθεια, όταν τελικά ήρθε και δικαίωσε, είχε ήδη χάσει τη μάχη από την πρώτη, βολική για εκείνους, εκδοχή.
Γιατί, ακόμη και σήμερα με στελέχη της Πυροσβεστικής και του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη καταδικασμένα και φυλακισμένα, αν ρωτήσεις μια παρέα ανθρώπων 500 χιλιόμετρα από εδώ, κάποιοι θα σου πουν με σιγουριά ότι οι 104 συμπολίτες μας κάηκαν ζωντανοί επειδή κάποιοι χτίσανε τα σπίτια τους όπως να ‘ναι…
Ως Πολιτικός Μηχανικός, ξέρω καλά ότι η διερεύνηση μιας αστοχίας όπως στα Πετράλωνα απαιτεί χρόνο, τεκμηρίωση, επιτόπια έρευνα και επιστημονική μεθοδικότητα, όχι την ταχύτητα ενός τηλεοπτικού πάνελ.
Κι αυτό ακριβώς με κάνει να ανησυχώ περισσότερο, καθώς διαπιστώνω ξανά με πόση ευκολία έχουμε μάθει να «καταπίνουμε» την πληροφορία αμάσητη, χωρίς καν να μπαίνουμε στον κόπο να την κρίνουμε, να τη διασταυρώσουμε. Το πόσο εύκολα αφήνουμε κάποιους να μας κατευθύνουν και να μας χειραγωγήσουν…
Η κριτική σκέψη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι το μόνο αντίδοτο απέναντι σε μια εποχή που παράγει «βεβαιότητες» πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο παράγει αλήθειες!
