του Θεοδόση Πελεγρίνη
Ο Θεοδόσης Πελεγρίνης είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών από το 1977 ενώ παράλληλα διετέλεσε Πρύτανης αυτού για 4 χρόνια, λίγο πριν αναλάβει καθήκοντα Υφυπουργού Παιδείας το 2014. Το 2007 βραβεύθηκε με το Α’ Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Κριτικής για το βιβλίο του «Από τον πολιτισμό στην πείνα».
Φιλελληνισμός ονομάζεται το φαινόμενο εκείνο της Ιστορίας που αναπτύχθηκε στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα κι έφτασε στην πλήρη κορύφωσή του με την επανάσταση των Ελλήνων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο φιλελληνισμός σημαίνει, όπως το λέει η λέξη, την αγάπη προς τους Έλληνες.
Η αγάπη, όμως, μπορεί να έχει διάφορα κίνητρα: την ομορφιά που εκπέμπει το αντικείμενό της, τον θαυμασμό ή τον οίκτο που αισθάνεται ο φορέας της για το αντικείμενό της, την ιδιοτελή διάθεση του φορέα της να το κατακτήσει, και ούτω καθεξής. Η αιτία της αγάπης που εκφράζει ο φιλελληνισμός είναι ο θαυμασμός προς τους Έλληνες.
Οι Έλληνες, στους οποίους αναφέρεται ο φιλελληνισμός, είναι ένας λαός με λαμπρό πολιτιστικό παρελθόν –τέτοιο, ώστε ο άλλος να μην μένει ασυγκίνητος απέναντί του. Το γεγονός, μάλιστα, ότι ο ελληνικός λαός βρέθηκε από τον 15ο αιώνα να είναι υπόδουλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία κάθε άλλο παρά για τα πνευματικά επιτεύγματά της χαρακτηριζόταν, συνιστούσε, ασφαλώς, μια αδικία εις βάρος των Ελλήνων, η οποία δε θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους ανθρώπους άλλων εθνοτήτων στην Ευρώπη.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι υπέροχοι φιλέλληνες του 19ου αιώνα θα αισθάνονταν οίκτο προς τον χειμαζόμενο ελληνικό λαό. Αν έσπευσαν, όμως, να συνδράμουν τον ελληνικό λαό με τις ιδέες των, τα χρήματά τους και την ζωή τους ενίοτε στον αγώνα του να ξεφύγει από την μακρόχρονη οδυνηρή συγκυρία που βρέθηκε, δεν το έπραξαν από οίκτο. Άλλο ήταν το κίνητρο του φιλελληνισμού των: ο θαυμασμός προς το παρελθόν των Ελλήνων.
Το να αποκαλούνται, λοιπόν, φιλέλληνες όσοι σήμερα εδώ κι εκεί ανά τον κόσμο σηκώνοντας πλακάτ διαμαρτυρίας ή φωνάζοντας συνθήματα οργής και αγανάκτησης συμπαρίστανται από οίκτο στα δεινά που υφίσταται ο ελληνικός λαός εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που τον εξαθλιώνει, συνιστά παραχάραξη του φιλελληνισμού. Υπάρχουν άλλοι τρόποι να τους χαρακτηρίσει κανείς αυτούς: «αλληλέγγυους» ή «συμπάσχοντες», ας πούμε.
Άλλο η αλληλεγγύη ή η συμπάθεια προς τους Έλληνες, και άλλο ο φιλελληνισμός. Η οργίλη δήλωση του πρώην καγκελαρίου της Γερμανίας Χέλμουτ Σμιτ το 2011, όταν είπε να «πάρει ο διάολος τους ευρωπαίους αρχηγούς κρατών, αν δεν καταφέρουν να σώσουν την Ελλάδα» και την αφήσουν να καταποντιστεί στην οικονομική κρίση της, ήταν η αντίδραση ενός φιλέλληνα, ενός θαυμαστή του ελληνικού πολιτισμού χωρίς την ύπαρξη του οποίου στους κόλπους της η Ευρώπη θα ήταν λειψή, και όχι απλώς η συμπάθεια ενός αλληλέγγυου προς την Ελλάδα Ευρωπαίου πολίτη προς την οποία εξέφραζε τον οίκτο του απέναντι στα δεινά τα οποία υφίσταται εξαιτίας οικονομικής δυσπραγίας της.
