Γράφει η Αγγελική Κυριακού, Φιλόλογος – Πολιτική Επιστήμονας, Σύμβουλος Επικοινωνίας & Μάρκετινγκ
Η εκλογική αναμέτρηση της 21ης Μαΐου έφερε πολλές εκπλήξεις και ανατροπές, οι οποίες στάθηκαν αφορμή για αναλύσεις επί αναλύσεων και σχολιασμούς… πανταχόθεν.
Τόσο η ενημερωτική δημοσιογραφία όσο και η ψυχαγωγική, έχουν προχωρήσει σε πολιτικούς σχολιασμούς για το αποτέλεσμα της εκλογικής αναμέτρησης, ενώ ταυτόχρονα, η επιστημονική κοινότητα εκπροσωπείται από εκλογικούς και πολιτικούς αναλυτές, που προσπαθούν να εξηγήσουν την δυναμική του αποτελέσματος και να προβλέψουν την επόμενη ημέρα.
Όσον αφορά στην εκλογική συμπεριφορά των ψηφοφόρων σε σχέση με το αποτέλεσμα, αυτές οι εκλογές έφεραν στην επιφάνεια φαινόμενα πρωτοφανή έως τώρα στη χώρα μας. Η δημοφιλία σε αυτές τις εκλογές δεν έκρινε το αποτέλεσμα! Και όταν λέμε δημοφιλία, μπορούμε να χωρίσουμε τους υποψήφιους σε δύο κατηγορίες, τους διάσημους που πολιτεύονται και τους δημοφιλείς πολιτικούς.
Διάσημοι στον πολιτικό στίβο
Η δημοφιλία ως πολιτικό κεφάλαιο άρχισε να μελετάται από τη δεκαετία του ‘50 στις Ηνωμένες Πολιτείες, με αφορμή τον ρόλο που έπαιζε η διασημότητα στην αμερικανική κοινωνία. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, ήταν απαραίτητο να εισέλθει κάποιος στον κόσμο των celebrities προκειμένου να αποκτήσει δύναμη και κύρος.
Το φαινόμενο της εισόδου των διασημοτήτων στον πολιτικό στίβο έχει επίσης επικριθεί ότι μετατρέπει την πολιτική σε έναν κλάδο της βιομηχανίας του θεάματος, ότι οδηγεί στην προτεραιοποίηση της εμφάνισης και της προβολής έναντι της ικανότητας διακυβέρνησης και ότι γέρνει την πολιτική ισορροπία υπέρ των πλουσίων και των ισχυρών.
Γνωστές προσωπικότητες που έχουν καταφέρει να αποκτήσουν πολιτικά αξιώματα κυρίως χάρη στη δημοφιλία τους είναι μεταξύ άλλων, ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αλλά και ο πρώην Δήμαρχος Μαραθώνος, Ηλίας Ψινάκης.
Στην Ελλάδα, έχουμε εκλέξει διάφορες διασημότητες κατά καιρούς τόσο σε θέσεις τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και ως βουλευτές ή ευρωβουλευτές. Μερικά από τα ονόματα που, χάρη στη δημοσιότητα που κατείχαν, εξελέγησαν είναι ο Θοδωρής Ζαγοράκης, ο Αλέξης Γεωργούλης αλλά και η Εύα Καϊλή ως ευρωβουλευτές, ο Απόστολος Γκλέτσος, ο οποίος από το 2002 ασχολείται ενεργά με την τοπική αυτοδιοίκηση και έχει διατελέσει και δήμαρχος Στυλίδας – αλλά και η ηθοποιός Βάσια Τριφύλλη – η οποία επίσης ασχολείται με την τοπική αυτοδιοίκηση ούσα δημοτική σύμβουλος στον Δήμο Αθηναίων. Και βέβαια ο Ηλίας Ψινάκης, με τα γνωστά αποτελέσματα…
Προβολή και βάση οπαδών
Τι είναι όμως αυτό που κάνει τους ψηφοφόρους να εμπιστεύονται τις διάσημες προσωπικότητες στην πολιτική;
Σύμφωνα με τη θεωρία των πολιτικών ελίτ, οι άνθρωποι ψηφίζουν διασημότητες λόγω του χαρίσματός τους, της αναγνωρισιμότητάς τους και της ικανότητάς τους να επικοινωνούν με το κοινό. Η ιδιότητα της διασημότητας συχνά παρέχει στους υποψηφίους ένα υψηλότερο επίπεδο προβολής και μια προϋπάρχουσα βάση οπαδών, στοιχεία που κερδίζουν την προσοχή και την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων.
Η θεωρία υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι έλκονται από τις διασημότητες, καθώς συμβολίζουν μια ρήξη με την παραδοσιακή πολιτική, προσφέροντας μια νέα και συγκρίσιμη προοπτική. Επιπλέον, η γοητεία των Μέσων Ενημέρωσης για την κουλτούρα των διασημοτήτων ενισχύει περαιτέρω την επιρροή τους.
Ως αποτέλεσμα, οι ψηφοφόροι μπορεί να επηρεαστούν από τη δύναμη των σταρ και το χάρισμα των διασημοτήτων, παραβλέποντας μερικές φορές την έλλειψη πολιτικής εμπειρίας ή την άγνοια της πολιτικής που σκοπεύουν να υπηρετήσουν.
Αλλαγή στο πολιτικό τοπίο
Η τελευταία εκλογική αναμέτρηση ανέτρεψε τα δεδομένα όσον αφορά στην πολιτική σταδιοδρομία των διασημοτήτων. Οι διάσημοι που έμειναν εκτός βουλής ήταν αρκετοί και το φαινόμενο αυτό είναι άξιο παρατήρησης. Η Νόνη Δούνια, ο Γιούρκας Σεϊταρίδης, ο Μάριος Αθανασίου, η Άννα Χατζησοφιά, η Ελένη Γερασιμίδου και ο Μιθριδάτης ήταν μερικοί από τους διάσημους που δεν κατάφεραν να εισέλθουν στο κοινοβούλιο.
Το φαινόμενο αυτό της πτωτικής τάσης εκλογής διάσημων προσώπων, θα κάνει πιο ξεκάθαρη ή μη την επικράτησή του στις δημοτικές εκλογές του ερχόμενου Οκτωβρίου, ωστόσο θα μπορούσαμε να το εξηγήσουμε ως εξής:
Η πτωτική πορεία των διάσημων πολιτικών σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στο πολιτικό τοπίο, καθώς οι ψηφοφόροι απορρίπτουν όλο και περισσότερο τη γοητεία της φήμης και δίνουν προτεραιότητα στην ουσία έναντι της δύναμης των σταρ. Η εποχή της εκλογής διασημοτήτων αποκλειστικά με βάση τη δημοτικότητά τους φαίνεται να φθίνει.
Δύο πιθανοί λόγοι πίσω από αυτή τη μεταμόρφωση είναι η απογοήτευση και η πολιτική άγνοια. Πρώτον, οι ψηφοφόροι ενδέχεται να απογοητεύονται όταν οι διάσημοι πολιτικοί αποτυγχάνουν να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους ή επιδεικνύουν έλλειψη πολιτικής οξυδέρκειας.
Δεύτερον, η αναγνώριση από το κοινό της σημασίας της τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων οδηγεί στην απόρριψη των υποψηφίων που δεν έχουν βαθιά κατανόηση των πολύπλοκων πολιτικών ζητημάτων.
Ως αποτέλεσμα έρχεται, η παρακμή των πολιτικών celebrities που θα περίμενε κανείς να μας οδηγήσει στην επιστροφή των παραδοσιακών αξιών. Ψήφος σε «πολιτικούς δεινοσαύρους». Κι εδώ έρχεται το παράδοξο των τελευταίων εκλογών. Μεγάλα πολιτικά ονόματα, θεμέλιοι του παλαιοκομματισμού και της ελληνικής πολιτικής σκηνής τα τελευταία χρόνια είτε δεν εξελέγησαν, είτε δεν κατέκτησαν τη θέση που θεωρούσαν δεδομένη αναδεικνύοντας ακόμη μία πτωτική τάση, αυτή του μονοπωλίου ή του «τσιφλικιού».
Παλαιοκομματικοί «δεινόσαυροι« και «μεγάλα ονόματα»
Εμφανέστατο παράδειγμα αυτού αποτελεί το γεγονός ότι πολιτικοί όπως ο Ανδρέας Λοβέρδος, ο Κώστας Σκανδαλίδης, o Ευάγγελος Αντώναρος, αλλά και πρώην υπουργοί του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. όπως ο Νίκος Φίλης, ο Πάνος Σκουρλέτης, ο Παναγιώτης Κουρουμπλής και ο Χριστόφορος Βερναρδάκης είναι μερικοί από τους «παλαιοκομματικούς», δεινόσαυρους, «σίγουρους» που δεν κατάφεραν να εκλεγούν.
Άξιο παρατήρησης είναι και αυτό το φαινόμενο μαζί με το γεγονός ότι ακόμα και μεγάλα ονόματα που κατάφεραν να εκλεγούν, βρέθηκαν στη δεύτερη ή και τρίτη θέση με διαφορά πραγματικά πολλών ψήφων από τους πρώτους.
Συγκεκριμένα, ο Μάκης Βορίδης στην Ανατολική Αττική, βρέθηκε στη δεύτερη θέση με τη νεοεκλεγείσα Σοφία Ζαχαράκη να προηγείται με διαφορά σχεδόν 10.000 ψήφων. (Σημειώνεται ότι στις εκλογές του 2019, ο κύριος Βορίδης είχε βρεθεί και πάλι στη δεύτερη θέση, με την Αθανασία Μαρτίνου τότε να προηγείται με περίπου 3.000 ψήφους, ενώ από το 2012, όταν και εντάχθηκε στη Νέα Δημοκρατία είχε δεδομένη την πρωτιά σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις.).
Εκτός βουλής μένει και ο μέχρι πρότινος κυβερνητικός εκπρόσωπος, Γιάννης Οικονόμου, του οποίου το πρόσωπο αν μη τι άλλο ήταν γνωστό σε όλους μας καθώς με την ιδιότητά του είχε «μπει» στα σαλόνια όλων των πολιτών της χώρας.
Μπορούμε να πούμε επομένως ότι οι ψηφοφόροι στρέφονται σε νέα πρόσωπα; Ότι ενδεχομένως έχουν κουραστεί, βαρεθεί και αγανακτήσει με προσωπικότητες που βλέπουν ξανά και ξανά την τελευταία 20ετία; Πού μπορεί να οφείλεται αυτή η τάση;
Η τάση αυτή επιλογής νέων υποψηφίων και απομάκρυνσης των «δεινοσαύρων» από το πολιτικό σκηνικό έχει αρκετές αιτίες με τις ακόλουθες να επικρατούν.
Πρώτον, οι νέοι πολιτικοί θεωρούνται συχνά παράγοντες αλλαγής, προσφέροντας νέες προοπτικές και καινοτόμες ιδέες που μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις τρέχουσες προκλήσεις. Δεν δεσμεύονται από την παραδοσιακή κομματική πίστη και μπορεί να είναι πιο πρόθυμοι να αμφισβητήσουν το status quo.
Δεύτερον, οι νέοι πολιτικοί τείνουν να θεωρούνται λιγότερο επηρεασμένοι από ειδικά συμφέροντα και κομματικά κατεστημένα, γεγονός που οδηγεί σε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και αξιοπιστία μεταξύ των ψηφοφόρων.
Επιπλέον, η επιθυμία για συμπερίληψη και εκπροσώπηση διαφορετικών φωνών ωθεί τους πολίτες να υποστηρίξουν νέους πολιτικούς που μπορεί να αντικατοπτρίζουν καλύτερα τις αξίες και τις ταυτότητές τους. Τέλος, -και κυριότερον- η απογοήτευση από τους καθιερωμένους πολιτικούς και η αδυναμία τους να επιφέρουν ουσιαστικές αλλαγές μπορεί να ωθήσει τους ψηφοφόρους προς νέα πρόσωπα σε αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος.
Το τέλος της πολιτικής κρίσης
Εν κατακλείδι, η αυξανόμενη τάση επιλογής νέων πολιτικών έναντι των παλαιών μπορεί να είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση της πολιτικής μας κρίσης. Αν και αυτή η μετατόπιση μπορεί να φαίνεται λεπτή ή τυχαία, μεταφέρει ένα ισχυρό μήνυμα. Αγκαλιάζοντας φρέσκες φωνές, καινοτόμες ιδέες και φτάνοντας σε μια ρήξη με τα καθιερωμένα πρότυπα, σηματοδοτούμε τη διακαή μας επιθυμία για αλλαγή και πρόοδο. Μέσω αυτής της συλλογικής δράσης υποστήριξης νέων πολιτικών, αμφισβητούμε τη στασιμότητα και τη διχαστική κατάσταση του πολιτικού μας τοπίου.
Η υιοθέτηση νέων ηγετών προσφέρει τη δυνατότητα να γεφυρωθούν οι διαιρέσεις, να προωθηθεί η συμπερίληψη και να αντιμετωπιστούν τα πιεστικά ζητήματα της εποχής μας. Σε αυτό το διακριτικό μήνυμα κρύβεται η ελπίδα για ένα αναζωογονημένο πολιτικό σύστημα που μπορεί να ξεπεράσει τον κομματισμό και να εργαστεί προς ένα φωτεινότερο μέλλον.
Ας ελπίσουμε ότι οι ανατροπές αυτές θα φέρουν καλύτερες μέρες για τον τόπο μας αλλά και ότι σηματοδοτούν μία νέα εποχή εκλογικής συμπεριφοράς, όπου οι ψηφοφόροι δε θα επιλέγουν τους εκπροσώπους τους βάσει υποχρεώσεων, ρουσφετιών και δωροδοκιών, αλλά βάσει των ικανοτήτων, των προσόντων και των γνώσεών τους και, κυρίως, βάσει μίας επιθυμίας να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο με κίνητρα αγνά και αδιάφθαρτα.
