του Ιωάννη Πέππα

O Ιωάννης Πέππας είναι Οικονομολόγος-Διεθνολόγος, απόφοιτος του Πάντειου Πανεπιστημίου και του City University of London.


Το νομοσχέδιο «Κλεισθένης» αντικατέστησε τον «Καλλικράτη» που αφορούσε στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η βασική αλλαγή είναι στο εκλογικό σύστημα όπου υιοθετείται η απλή αναλογική. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι μέσω του νόμου «Κλεισθένη» θα υπάρχει περισσότερη δημοκρατία στους Δήμους κι αυτός είναι άλλωστε κι ο λόγος για τον οποίο επέλεξε τη συγκεκριμένη ονομασία.

Ο Κλεισθένης ήταν μια πολύ σημαντική προσωπικότητα στην Αρχαία Ελλάδα. Διαδέχθηκε τον τύραννο Πεισίστρατο και έκανε το πολίτευμα πιο δημοκρατικό. Στη σύγχρονη Ελλάδα, όμως, ο νόμος «Κλεισθένης1» δημιουργεί αμφιβολίες για το αν θα επιφέρει παρόμοια αποτελέσματα και κοινή συνισταμένη στις δηλώσεις αρκετών «ειδικών», είναι ότι θα έχει τις αντίθετες από τις επιθυμητές συνέπειες.

Πρόκειται για αλλαγή με δυσμενή αποτελέσματα και αντιφάσεις, ενώ η βάση του νόμου θέλει να καταργήσει την ενισχυμένη πλειοψηφία του πρώτου σε σταυρούς συνδυασμού (60% εδρών) στον πρώτο γύρο εκλογών, όμως την επιζητά στον δεύτερο γύρο για το πρόσωπο του Δημάρχου, στην περίπτωση που ο πρώτος συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 50% των έγκυρων ψηφοδελτίων.

Ωστόσο, ο νόμος αυτός προβλέπει ότι το Δημοτικό Συμβούλιο θα καθορίζεται από τον πρώτο γύρο των εκλογών, δηλαδή μπορεί να υπάρξει πλειοψηφία μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο από έναν συνδυασμό, αλλά εκλογή Δημάρχου από άλλον. Επίσης, αντιδήμαρχος μπορεί να διορίζεται οποιοσδήποτε από οποιαδήποτε παράταξη. Με λίγα λόγια θα υπάρξει χώρος για συναλλαγές «κάτω από το τραπέζι» που δε θα συνάδουν με τη λαϊκή βούληση και θα μπορούν να οδηγήσουν σε ακυβερνησία, ενώ κι ο εκάστοτε Δήμαρχος θα είναι έρμαιο συμφερόντων.

Πολλοί θα πουν ότι η ιδέα της απλής αναλογικής είναι θετική, ότι κάθε δημοτικός συνδυασμός θα πρέπει να έχει ακριβή αποτύπωση του ποσοστού της κάλπης χωρίς να αλλοιώνεται η λαϊκή βούληση. Όμως, οποιοδήποτε εκλογικό σύστημα θα πρέπει να υπάρχει για να βελτιώνει τη διακυβέρνηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κι όχι να υπονομεύει την αποτελεσματικότητά της. Η απλή αναλογική λειτουργεί μόνο σε κοινωνίες όπου η συναίνεση και η συνεργασία είναι χαρακτηριστικά της πολιτικής κουλτούρας, στην Ελλάδα όμως -δυστυχώς- δεν έχουμε αυτό το προνόμιο.

Η έννοια της Δημοκρατίας είναι ένα ποιοτικό χαρακτηριστικό που δεν μετριέται και δεν καθορίζεται εύκολα, αφού ο καθένας δίνει τον δικό του ορισμό, συνεπώς υπάρχουν οι νόμοι για να καθορίζεται. Ο «Κλεισθένης» διευρύνει τα όρια αυτά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση μέσω της απλής αναλογικής. Παρατάξεις με πολύ μικρά ποσοστά, ακόμα και ακραίες φωνές, θα έχουν ρόλο ρυθμιστή την επομένη των εκλογών.

Αλήθεια, πόσο δημοκρατικό θα είναι συνδυασμοί με ποσοστά μέχρι και 49% (στον πρώτο γύρο) να έχουν την ανάγκη του 3% ακόμα και για απλές αποφάσεις; Δηλαδή ο Δήμαρχος θα έχει την ανάγκη της μειοψηφίας κι όχι μόνο της πλειοψηφίας για κάθε απόφαση.

Χαρακτηριστικά για τους δέκα μεγαλύτερους Δήμους της χώρας, Αθήνα-Θεσσαλονίκη-Πάτρα-Ηράκλειο-Πειραιά-Λάρισα-Βόλο-Περιστέρι-Ρόδο-Γιάννενα, σύμφωνα με τα ποσοστά των δημοτικών εκλογών του 2014 οι Δήμαρχοι δε θα είχαν την πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο εκτός του Δήμου Περιστερίου (64% στον πρώτο γύρο). Άρα οι περισσότεροι εκλεγμένοι Δήμαρχοι δε θα είχαν συγκροτήσει πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο για να λάβουν αποφάσεις με βάση τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις, για τις οποίες ψηφίστηκαν από τους πολίτες.

Συμπερασματικά, η Δημοκρατία περνά στον καιρό μας δοκιμασία και κρίση. Δοκιμάζεται άλλοτε από την κατάχρηση της εξουσίας κι άλλοτε από την κατάχρηση της ελευθερίας. Με άλλα λόγια η Δημοκρατία κινδυνεύει από τους «σωτήρες» της.