Μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο στο νοσοκομείο Bács-Kiskun County, λίγο έξω από τη Βουδαπέστη, η Δρ Εύα Αμπροζάι, ακτινολόγος, με εμπειρία άνω των 20 ετών, κοίταζε μία οθόνη υπολογιστή που έδειχνε τη μαστογραφία μίας ασθενούς.
Προηγουμένως, δύο άλλοι ακτινολόγοι της είχαν πει ότι η ακτινογραφία δεν έδειχνε σημάδια ότι η ασθενής πάσχει από καρκίνο του μαστού. Αλλά η Δρ. Αμπροζάι είχε εστιάσει πολύ προσεκτικά σε διάφορες περιοχές της ακτινογραφίας που είχαν επισημανθεί με κόκκινους κύκλους, τις οποίες ένα λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης είχε επισημάνει ως δυνητικά καρκινικές.
“Εδώ ίσως υπάρχει κάτι”, είπε κι έτσι σύντομα ζήτησε να καλέσουν τη γυναίκα για βιοψία, η οποία θα έπρεπε να γίνει εντός της επόμενης εβδομάδας.
Σύμφωνα με τους New York Times, οι πρόοδοι στην τεχνητή νοημοσύνη (A.I.) αρχίζουν να προσφέρουν καινοτομίες στον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού, ανιχνεύοντας τα σημάδια που διαφεύγουν από τους γιατρούς. Μέχρι στιγμής και σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα, η τεχνολογία δείχνει μια εντυπωσιακή ικανότητα να εντοπίζει τον καρκίνο τουλάχιστον τόσο καλά όσο και οι ακτινολόγοι, σε ένα από τα πιο χειροπιαστά σημάδια μέχρι σήμερα για το πώς η A.I. μπορεί να βελτιώσει τη δημόσια υγεία.
Η Ουγγαρία, η οποία διαθέτει ένα πολύ καλό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του μαστού, είναι και μία από τις χώρες που πρωτοπορούν στις δοκιμές αυτής της τεχνολογίας πάνω σε πραγματικούς ασθενείς. Σε πέντε νοσοκομεία και κλινικές που πραγματοποιούν περισσότερες από 35.000 εξετάσεις ετησίως, τα συστήματα της A.I. βοηθούν από το 2021 στον έλεγχο για σημάδια καρκίνου που μπορεί να έχει παραβλέψει ένας ακτινολόγος. Κλινικές και νοσοκομεία στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζουν επίσης να δοκιμάζουν ή να παρέχουν δεδομένα προκειμένου να βοηθήσουν στην ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων.
Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνεται καθώς η τεχνολογία έχει γίνει το επίκεντρο του ενδιαφέροντος της Σίλικον Βάλεϊ, με την κυκλοφορία διάφορων chatbots όπως το ChatGPT, που δείχνει πώς η A.I. έχει μια αξιοσημείωτη ικανότητα να επικοινωνεί με ανθρώπινο τρόπο -μερικές φορές και με ανησυχητικά αποτελέσματα.
Βασισμένη σε ένα παρόμοιο λογισμικό με αυτό που χρησιμοποιείται από τα chatbots και το οποίο έχει σχεδιαστεί με πρότυπο τον ανθρώπινο εγκέφαλο, η τεχνολογία προσυμπτωματικού ελέγχου καρκίνου του μαστού δείχνει άλλους τρόπους με τους οποίους η A.I. εισχωρεί στην καθημερινότητα.
Σύμφωνα με τους γιατρούς αλλά και τους προγραμματιστές, η ευρεία χρήση της τεχνολογίας ανίχνευσης καρκίνου εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολλές δυσκολίες.
Καταρχάς, απαιτούνται πρόσθετες κλινικές δοκιμές προτού αυτά τα συστήματα υιοθετηθούν ευρύτερα ως αυτοματοποιημένος δεύτερος ή τρίτος αναγνώστης οθονών καρκίνου του μαστού. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αυξηθεί και ο περιορισμένος αριθμός των ιατρείων που χρησιμοποιούν μέχρι τώρα αυτήν την τεχνολογία.
Το εργαλείο πρέπει επίσης να αποδείξει ότι μπορεί να παράγει ακριβή αποτελέσματα σε γυναίκες κάθε ηλικίας, εθνικότητας και σωματότυπου. Και η τεχνολογία πρέπει να αποδείξει γενικά ότι μπορεί να αναγνωρίσει πιο περίπλοκες μορφές καρκίνου του μαστού και να μειώσει τον αριθμό των αποτελεσμάτων που μπορεί να βγαίνουν ψευδώς θετικά.
Τα εργαλεία “A.I.” έχουν επίσης προκαλέσει μια συζήτηση σχετικά με το εάν κάποτε θα αντικαταστήσουν τους “Ανθρώπους-Ακτινολόγους”. Οι δημιουργοί αυτής της τεχνολογίας αντιμετωπίζουν ρυθμιστικούς ελέγχους αλλά και τρομερές αντιστάσεις από ορισμένους γιατρούς και ιδρύματα υγείας.
Προς το παρόν όμως, αυτοί οι φόβοι φαίνονται υπερβολικοί, με πολλούς ειδικούς να λένε ότι αυτή η τεχνολογία θα είναι αποτελεσματική και θα την εμπιστεύονται οι ασθενείς, μόνο εφόσον χρησιμοποιηθεί σε συνεργασία με εκπαιδευμένους γιατρούς.
“Και μια μέρα, ίσως η τεχνητή νοημοσύνη να μπορούσε να αποδειχτεί σωτήρια”, θα πει στους NY Times, ο Δρ. Λάσλο Τάμπαρ, κορυφαίος ακτινοδιαγνώστης μαστού στην Ευρώπη. “Ονειρεύομαι τη μέρα που οι γυναίκες θα πάνε σε ένα κέντρο καρκίνου του μαστού και θα ρωτήσουν: ‘Έχετε A.I. ή όχι;’”, είπε χαρακτηριστικά.
ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ
Το 2016, ο Τζέοφ Χίντον, ένας από τους κορυφαίους ερευνητές “A.I” στον κόσμο, είχε υποστηρίξει ότι η τεχνολογία θα επισκίαζε τις δεξιότητες ενός ακτινολόγου μέσα σε πέντε χρόνια.
“Νομίζω ότι αν εργάζεσαι ως ακτινολόγος, είσαι κάτι σαν το κογιότ στο καρτούν”, είπε στον New Yorker το 2017. “Είσαι ήδη πέρα από την άκρη του γκρεμού, στον αέρα, αλλά ακόμα δεν έχεις κοιτάξει κάτω. Δεν υπάρχει έδαφος από κάτω”.
Ο Χίντον και δύο από τους φοιτητές του στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο κατασκεύασαν ένα σύστημα αναγνώρισης εικόνων που μπορούσε να αναγνωρίσει με ακρίβεια κοινά αντικείμενα όπως λουλούδια, σκύλους και αυτοκίνητα. Η τεχνολογία στην καρδιά του συστήματός τους -που ονομάζεται “νευρωνικό δίκτυο”- βασίζεται στο πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται πληροφορίες από διαφορετικές πηγές. Είναι αυτό που χρησιμοποιείται για την αναγνώριση ανθρώπων και ζώων σε εικόνες που δημοσιεύονται σε εφαρμογές όπως το Google Photos και επιτρέπει στη Siri και την Alexa να αναγνωρίζουν τις λέξεις που λένε οι άνθρωποι. Τα νευρωνικά δίκτυα οδήγησαν επίσης στο νέο κύμα chatbots όπως το ChatGPT.
Πολλοί από όσους υμνούν την τεχνητή νοημοσύνη πίστευαν ότι μια τέτοια τεχνολογία θα μπορούσε εύκολα να εφαρμοστεί για την ανίχνευση διαφόρων ασθενειών, όπως ο καρκίνος του μαστού. Αλλά δεν ένιωσαν όλοι ότι η αντικατάσταση των ακτινολόγων θα ήταν τόσο εύκολη όσο προέβλεψε ο Χίντον. Ο Πήτερ Κέκσμεθι, ο μηχανικός υπολογιστών που ίδρυσε την Kheiron Medical Technologies (μια εταιρεία λογισμικού που αναπτύσσει A.I. εργαλεία που βοηθούν τους ακτινολόγους να εντοπίσουν πρώιμα σημάδια καρκίνου) γνώριζε ότι η πραγματικότητα θα ήταν πιο περίπλοκη.
Η μητέρα του ήταν ακτινολόγος, κάτι που του έδωσε μια ματιά από πρώτο χέρι στις δυσκολίες που συναντά ένας γιατρός για να εντοπίσει πάνω σε μία διαφάνεια έναν μικρό κακοήθη όγκο. Πολύ συχνά οι ακτινολόγοι περνούν ολόκληρες ώρες καθημερινά μέσα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο κοιτάζοντας εκατοντάδες εικόνες και παίρνοντας αποφάσεις που μπορούν να αλλάξουν για πάντα τη ζωή των ασθενών.
Ο Κεκσέμεθι, μαζί με τον συνιδρυτή της εταιρείας του, τον Τόμπιας Ρίκεν, είπε στους NY Times ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να βοηθήσει τους γιατρούς. Για να εκπαιδεύσουν τα συστήματά τους, συνέλεξαν περισσότερες από πέντε εκατομμύρια μαστογραφίες ασθενών των οποίων οι διαγνώσεις ήταν ήδη γνωστές, από κλινικές στην Ουγγαρία και την Αργεντινή, καθώς και από ακαδημαϊκά ιδρύματα, όπως το Πανεπιστήμιο Emory. Η εταιρεία, η οποία βρίσκεται στο Λονδίνο, έχει επίσης 12 ακτινολόγους για να “διδάσκουν” στα συστήματα μέσω ειδικών λογισμικών πώς να εντοπίζουν την ανάπτυξη καρκίνου από το σχήμα, την πυκνότητα, τη θέση και άλλους παράγοντες.
Μέσα από τα εκατομμύρια των περιπτώσεων με τα οποία τροφοδοτείται το σύστημα, αυτή η τεχνολογία δημιουργεί μια μαθηματική αναπαράσταση των “κανονικών” μαστογραφιών και εκείνων με καρκίνο. Με την ικανότητα να βλέπει κάθε εικόνα με πιο λεπτομερή τρόπο από το ανθρώπινο μάτι, στη συνέχεια συγκρίνει αυτά τα πρότυπα που έχει για να βρει ανωμαλίες σε κάθε μαστογραφία.
Πέρσι, μετά από την εξέταση σχεδόν 275.000 περιπτώσεων καρκίνου του μαστού, η Kheiron ανακοίνωσε ότι το λογισμικό της έφτασε σε επιτυχία τις επιδόσεις των γιατρών ακτινολόγων, μόνο όμως όταν ενεργούσε ως ο δεύτερος αναγνώστης σαρώσεων των μαστογραφιών.
Επίσης, μείωσε τον φόρτο εργασίας των ακτινολόγων κατά τουλάχιστον 30%, επειδή μείωσε και τον αριθμό των ακτινογραφιών που χρειάζονταν για να μελετήσουν. Σε άλλα αποτελέσματα που ήρθαν από μια ουγγρική κλινική πέρσι, η τεχνολογία αύξησε το ποσοστό ανίχνευσης καρκίνου κατά 13%, επειδή εντοπίστηκαν περισσότεροι κακοήθεις όγκοι.
Ο Δρ Τάμπαρ, του οποίου οι τεχνικές ανάγνωσης μαστογραφίας είναι αυτές που συνήθως χρησιμοποιούνται και από τους περισσότερους ακτινολόγους, δοκίμασε το λογισμικό το 2021 πάνω σε κάποιες από τις πιο δύσκολες περιπτώσεις της καριέρας του, στις οποίες οι ακτινολόγοι δεν είχαν προσέξει τα σημάδια ενός αναπτυσσόμενου καρκίνου. Και σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η τεχνητή νοημοσύνη κατάφερε να τα εντοπίσει.
Η ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η τεχνολογία της Kheiron χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε ασθενείς το 2021 σε μια μικρή κλινική στη Βουδαπέστη που ονομάζεται MaMMa Klinika.
Και ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείται; Αφού ολοκληρωθεί μια μαστογραφία, δύο ακτινολόγοι την εξετάζουν για σημάδια καρκίνου. Στη συνέχεια η τεχνητή νοημοσύνη είτε συμφωνεί με τους γιατρούς είτε επισημαίνει περιοχές για έλεγχο ξανά.
Σε πέντε παραρτήματα της MaMMa Klinika στην Ουγγαρία, έχουν τεκμηριωθεί 22 περιπτώσεις από το 2021 στις οποίες η τεχνητή νοημοσύνη εντόπισε έναν καρκίνο που διέφυγε από τους ακτινολόγους.
“Είναι μια τεράστια ανακάλυψη”, είπε ο Δρ Αντράς Βαντάσζι, ο διευθυντής της MaMMa Klinika. “Αν αυτή η διαδικασία σώσει μία ή δύο ζωές, τότε αρκεί για να πούμε ότι θα αξίζει τον κόπο”.
Η ίδια η εταιρεία, η Kheiron, ισχυρίστηκε ότι η τεχνολογία λειτούργησε καλύτερα “δουλεύοντας” δίπλα δίπλα με τους γιατρούς, και όχι αντικαθιστώντας τους.
Τώρα, και η Εθνική Υπηρεσία Υγείας της Σκωτίας θα χρησιμοποιήσει αυτό το εργαλείο ως πρόσθετο αναγνώστη μαστογραφικών σαρώσεων σε έξι νοσοκομεία ενώ και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο “Ούλου” στη Φινλανδία σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει επίσης την ίδια τεχνολογία. Την ίδια στιγμή, και ένα λεωφορείο θα ταξιδέψει σύντομα στο Ομάν για να πραγματοποιήσει προληπτικούς ελέγχους καρκίνου του μαστού χρησιμοποιώντας αυτήν την τεχνολογία.
“Ένας γιατρός μαζί με ένα εργαλείο A.I. θα πρέπει μια μέρα να αντικαταστήσει τον απλό γιατρό. Αλλά ένα εργαλείο A.I. δεν πρέπει να αντικαταστήσει ποτέ μόνο του τον γιατρό”, είπε ο κ. Κέκσεμεθι.
Στις ΗΠΑ, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου έχει υπολογίσει ότι περίπου το 20% των καρκίνων του μαστού διαφεύγουν κατά τη διάρκεια των μαστογραφιών προσυμπτωματικού ελέγχου.
Η Δρ Κονστάνς Λέμαν, καθηγήτρια ακτινολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ειδικός στην απεικόνιση μαστού στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης, προέτρεψε τους γιατρούς να έχουν πιο ανοιχτό μυαλό.
“Δεν είμαστε ξεπερασμένοι”, είπε, “απλώς υπάρχουν εργασίες που γίνονται καλύτερα με τη βοήθεια υπολογιστών”.
ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ;
Την ίδια στιγμή, μια μελέτη του MIT διαπίστωσε ότι αυτή η τεχνολογία ήταν σε θέση να εντοπίσει αλλαγές μεταξύ των μαστογραφιών και να ανιχνεύσει σημεία που κινδύνευαν να εξελιχθούν σε καρκίνο. Σε μία συγκεκριμένη μαστογραφία, ένα ύποπτο σημείο που εντοπίστηκε εξελίχθηκε όντως σε καρκίνο του μαστού τέσσερα χρόνια αργότερα! Όπως καταλαβαίνει κανείς, μία τέτοια πρόοδος είναι πολύ σημαντική για τους γιατρούς.
Σε συνέντευξή του στο CNN, ο δρ Λάρυ Νόρτον, γιατρός ο οποίος έχει ένα από τα σημαντικότερα κέντρα υγείας εξειδικευμένα στον καρκίνο του μαστού στις ΗΠΑ, επιβεβαίωσε ότι αυτή η νέα τεχνολογία είναι σε θέση να ακόμη και να βοηθήσει στον εντοπισμό πιθανών προβλημάτων υγείας.
“Υπάρχουν πολλές δυσμορφίες τις οποίες μπορεί να δεις αλλά στην πραγματικότητα δεν σημαίνει ότι κατ’ ανάγκη είναι και καρκίνος”, θα πει ο ίδιος. “Δεν μπορείς να τα ονομάσεις όλα καρκίνο γιατί τότε όποιος πηγαίνει για μαστογραφία θα κάνει αναγκαστικά και βιοψία. Και αυτό δεν είναι πολύ πρακτικό.
Αυτό όμως που κάνει αυτή η τεχνολογία είναι ότι προσδιορίζει τον κίνδυνο. Μπορεί να πει σε μια γυναίκα ότι “διατρέχετε υψηλό κίνδυνο να αναπτύξετε καρκίνο του μαστού” πριν ακόμη αναπτύξει καρκίνο του μαστού”.
Κώστας Μανιάτης
