ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΛΟΥΙΖΟ

Η πανεπιστημιακή ομάδα της κας Κωνσταντίνας Σκαναβή συμμετέχει στην έρευνα για τις συνθήκες της πυρκαγιάς για να προστατευτούμε καλύτερα από μια επόμενη φυσική καταστροφή.

Τι ακριβώς κάνετε στο Μάτι;

Αυτό που γίνεται, σε συνεργασία με την ομάδα του κ. Συνολάκη, είναι να συγκεντρώνουμε στοιχεία που θα μας επιτρέψουν να σχεδιάσουμε τρόπους έγκαιρης αντίδρασης και αποτελεσματικής επικοινωνίας σε περίπτωση πιθανής κρίσης. Η ομάδα του Καθηγητή Συνολάκη εστιάζεται στο τεχνικό κομμάτι, δηλαδή ψάχνει να βρει εκείνο το χρονικό σημείο, στο οποίο αν είχε ενεργοποιηθεί ο προστατευτικός μηχανισμός, θα είχε σωθεί περισσότερος κόσμος.

Όσον αφορά στο δικό μας κομμάτι, στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου προσπαθούμε να δούμε ποιος είναι αυτός ο πληθυσμός που επλήγη τόσο τραγικά, ποια τα χαρακτηριστικά του τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, ώστε να μάθουμε τι προγράμματα πρέπει να σχεδιάσουμε για να ευαισθητοποιήσουμε και να εκπαιδεύσουμε τους πολίτες, ώστε να ενδυναμωθούν με δεξιότητες κριτικής αξιολόγησης και ορθής κατανόησης πιθανού κινδύνου και επιλογών διάδοσης.

Ουσιαστικά ασχολείστε με την ενημέρωση και την πρόληψη…

Ακριβώς. Αμφότερες οι ομάδες πιστεύουμε ότι φυσικές καταστροφές πάντα θα υπάρχουν. Δε λέμε «αν γίνει η φυσική καταστροφή», αλλά «όταν γίνει, τι κάνουμε, πώς προστατευόμαστε».

Προσπαθούμε να δούμε πώς μπορούμε να μειώσουμε κατά πρωτεύοντα ρόλο το ανθρώπινο κόστος και κατά δευτερεύοντα το υλικό.

Ζητάμε από τους ανθρώπους στο Μάτι, που βρέθηκαν μάρτυρες, στην πρώτη γραμμή, να μας βοηθήσουν. Διότι αυτή την φορά η μοίρα επέλεξε αυτούς, αύριο ο κλήρος θα πέσει σε άλλους… και η φωνή όσων υπέφεραν ή χάθηκαν πρέπει να ακουστεί ηχηρά!
Για να μην πάει μια κρίση «χαμένη», θέλουμε να συλλέξουμε στοιχεία, ώστε να αναπαράγουμε το σκηνικό. Ακριβώς όπως γίνεται σε μία ανθρωποκτονία ή σε μια συντριβή ενός αεροπλάνου.

Η ομάδα σας βρίσκεται στην περιοχή και καταγράφει δεδομένα μέσα από συγκεκριμένα ερωτηματολόγια. Τι αποτελέσματα αναμένετε να συγκεντρώσετε;

Από την πλευρά του τεχνικού κομματιού, ψάχνουν να δουν πότε έγινε εκκένωση, πώς έγινε, αν μπορούσε να γίνει νωρίτερα, για να μιλήσουν για συστήματα έγκυρης προειδοποίησης και για τρόπους, ώστε να γνωρίζουμε ότι στο σημείο «Χ» ή την ώρα «Ψ» πρέπει να γίνει εκκένωση.

Από την πλευρά μας, οι ερωτήσεις θα μας διευκολύνουν να έχουμε μια «ακτινογραφία» του κοινωνικού συστήματος που επλήγη, τόσο στο γνωστικό τους προφίλ όσο και στο επικοινωνιακό, αλλά και στον καθορισμό των αναγκών τους για εκπαιδευτική υποστήριξη.
Θέλουμε να μάθουμε τι στοιχεία υπήρχαν, τόσο στην εκπαίδευση και την ενημέρωση, αλλά και στη συμπεριφορά. Οι πολίτες στην Ελλάδα έχουν μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Αντιδρούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, γιατί έτσι έχουμε γαλουχηθεί. Οπότε προσπαθούμε να δούμε με ποιον τρόπο έδρασαν κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Επίσης, θέλουμε να μάθουμε σε ατομικό επίπεδο αν αυτοί που σώθηκαν είχαν ηγετικό χαρακτήρα, αν ήταν πιο παθητικοί στη συμπεριφορά τους, αν είναι οι άνθρωποι που θα τρέξουν σε ό,τι γίνεται στα κοινά να συμμετέχουν ή δεν ενδιαφέρονται, για να καταλάβουμε τι είδους προγράμματα πρέπει να φτιάξουμε ώστε να τους ευαισθητοποιήσουμε και να είναι έτοιμοι ή να ξέρουν από που παίρνουν πληροφορίες ή να πιέζουν, ώστε να υπάρχει ένας οργανωμένος μηχανισμός που να δίνει πληροφορίες. Ο σκοπός είναι στην επόμενη φορά να λειτουργήσουν όλα σωστά. Επιθυμούμε ο ιδανικός αριθμός θυμάτων σε μια καταστροφή να είναι μηδενικός!

Τώρα σε ό,τι αφορά στο τι περιμένουμε. Πρέπει να σας πω ότι το 2015 είχα μέσα από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ένα χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα όπου θα πηγαίναμε στα νησιά του Πανεπιστημίου, Ρόδο, Λέσβο, Σάμο, Λήμνο, Χίο και Σύρο, και θα κάναμε -εντελώς δωρεάν- σεμινάρια στους πολίτες. Παρόλο που δεν είχε καμία χρέωση στη Ρόδο είχε πέντε άτομα, στη Σάμο τρία, στη Χίο τέσσερα… Όπως καταλαβαίνετε, ο κόσμος δεν έδειχνε ενδιαφέρον γιατί δεν έχει εκπαιδευτεί κατάλληλα να επιθυμεί να συμμετέχει στην αυτοπροστασία του.

Αυτό που λέτε δείχνει μια επικίνδυνη απάθεια…

Ακριβώς. Την απάθεια αυτή την οφείλουμε στον ίδιο τον μηχανισμό, γιατί όσο πιο απαθής είσαι, όσο πιο πολύ έχεις πειστεί ότι είτε δεν θα συμβεί κάτι σε σένα είτε ο μηχανισμός δεν μπορεί να βοηθήσει, τόσο δεν θα συνεργαστείς.

Η κοινωνία παίζει πολύ μεγάλο ρόλο. Όταν, όμως, μιλάς με κοινωνίες που δεν είναι κοινωνικά εκπαιδευμένες, δεν ξέρουν από που μπορούν να πάρουν βοήθεια, πού να πιέσουν, ποια είναι τα δικαιώματά τους, ποια η υποχρέωσή τους, είναι πολύ δύσκολο να επαναφέρουμε την κανονικότητα.

Να σας παρουσιάσω και την άλλη πλευρά σε μια κοινωνία που δεν είναι εκπαιδευμένη.
Σκεφτείτε το υποθετικό σενάριο να είχαμε μια τοπική αυτοδιοίκηση η οποία πιστεύει ότι «καλύτερα να είμαστε ασφαλείς, παρά να το μετανιώσουμε», οπότε με το που βλέπει ίχνος καταστροφής αμέσως διατάσσει εκκένωση με το εξής σκεπτικό: «θα απομακρύνω με τη βία τους κατοίκους και θα πάρω και μια μπουλντόζα και θα πετάω τα αυτοκίνητα που κωλύουν τη διέλευση δεξιά και αριστερά, γιατί η φωτιά μπορεί να φτάσει στην περιοχή.» Και στο τέλος η φωτιά δεν φτάνει στην περιοχή…

Ο επικεφαλής της τοπικής αυτοδιοίκησης είχε πάρει την απόφαση να γίνει εκκένωση με αυτό τον τρόπο και είχε καταστρέψει 30 αυτοκίνητα. Το πρόβλημα που θα είχε οποιοσδήποτε είχε λάβει αυτή την απόφαση θα ήταν πολύ χειρότερο από το πρόβλημα που αντιμετωπίζει κάποιος αυτή τη στιγμή, βάσει μίας νόμιμης διαδρομής, για τις ζωές που χάθηκαν. Γιατί κανείς μας δεν μπορεί να βάλει τον εαυτό του στη θέση αν είχε την οικογένειά του αντιμέτωπη με την αγριάδα της φύσης… όπου εκεί ο αγώνας είναι άνισος!

Δεν υπάρχουν, απ’ ότι φαίνεται, αυτές οι υποδομές στη χώρα…

Ναι, γιατί δεν έχουμε πιέσει για να τις έχουμε… Γιατί στην πατρίδα μας δεν είναι κανείς υπόλογος να φέρει την τεχνολογία για να σωθούμε. Μέσα από τα ΜΜΕ μάς στέλνουν σε άλλες «διαδρομές» από αυτές που πρέπει, ακριβώς για να μην είμαστε ενεργοί πολίτες. Η ημιμάθεια βολεύει, γιατί δημιουργεί μηδενική αντίσταση. Δεν είναι πολύ καλύτερα να μη με πιέζεις, παρά να με πιέζεις;

Κάτι πρέπει να αλλάξουμε κι αυτή η τραγωδία στο Μάτι να γίνει, αν μη τι άλλο, το σπινθήρισμα για μια νέα ημέρα.

Ποια είναι η απήχηση του κόσμου προς την ομάδα σας;

Είναι πολύ ενθουσιώδης η συνεργασία των ανθρώπων. Ο κάθε πολίτης που βρέθηκε στην περιοχή, που υπέφερε είτε συναισθηματικά είτε ψυχικά, μας έχει πλαισιώσει με τρομερά υποστηρικτική διάθεση.

Σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή να πηγαίναμε για να συλλέξουμε στοιχεία για φωτιά για παράδειγμα, θα μας έλεγαν «Έλα ρε φίλε, τώρα σου ‘ρθε κι εσένα» ενώ στο Μάτι, που τους πνίγει το δίκιο, είναι πολύ εύκολο να πάρουμε την πληροφορία.

Δεν θέλουμε να τους «χρησιμοποιήσουμε». Καταλαβαίνουν ότι είμαστε μαζί τους για να κατανοήσουμε και να βοηθήσουμε να σωθεί κόσμος στο μέλλον.

Εκεί που έχουμε βρει αντίδραση είναι στο οργανωμένο σύστημα που μας μπλέκει πολλές φορές με άλλου είδους διαδικασίες. Εμείς, όμως, δεν ψάχνουμε να βρούμε τον ένοχο για όσα έγιναν… Δεν έχουμε τη δυνατότητα, τη δεξιότητα και φυσικά τη διάθεση.

Με το Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας υπάρχει συνεργασία;

Αυτή τη στιγμή όχι, γιατί δεν έχουμε ενεργοποιήσει αυτή την πλευρά. Εμείς αυτό που θα κάνουμε είναι ενημερωτικά κι εκπαιδευτικά προγράμματα για να δώσουμε στους εκπαιδευόμενους να κατανοήσουν τον σχεδιασμό της πολιτικής προστασίας στη χώρα μας και τι ακριβώς πρέπει να ξέρουν σε θεωρητικό επίπεδο.

Δεν δρούμε ως μεσολαβητές της υπάρχουσας πολιτικής, απλά εξηγούμε πως δουλεύει η προστασία σε ένα οργανωμένο κοινωνικό σύστημα, διδάσκουμε την «αλφαβήτα» της προστασίας και ποιοτικής διαβίωσης.

Όταν θα γνωρίσουν και κατανοήσουν οι εκπαιδευόμενοι ότι η δύναμη της επιλογής βρίσκεται στα χέρια τους, τότε οι ίδιοι οι πολίτες θα είναι ενδυναμωμένοι να πιέσουν εάν θεωρούν ότι κάτι δεν τους υποστηρίζει όπως θα θέλαν.

Τώρα δεν ξέρει κανείς τι είναι η Πολιτική Προστασία, ποιο είναι το νούμερο έκτακτης ανάγκης, ποιο το ευρωπαϊκό νούμερο σε περίπτωση πιθανής καταστροφής, ποια είναι τα σημεία συγκέντρωσης ανά περίπτωση κλπ. Πες ότι γίνεται σεισμός και μαθητές βρίσκονται καθοδόν για τα σπίτια τους μετά το σχολείο. Τι πρέπει να κάνουν τα παιδιά; Να πάνε προς το σχολείο ή προς το σπίτι τους; Ή να συγκεντρωθούν στην πλατεία; Δεν ξέρει κανείς…

Θα πρέπει όμως, για να υπάρξει ένα αποδοτικό σύστημα πρόληψης, να έχουμε άμεση συνεργασία μεταξύ των επιστημονικών και των κρατικών φορέων.

Για την υλοποίηση μιας στρατηγικής για τη διάσωση, ναι. Ο πανεπιστημιακός έξπερτ θα πρέπει να τροφοδοτήσει πληροφορίες, ώστε αυτός που παίρνει την απόφαση να έχει όλα τα διαθέσιμα εφόδια για να πάρει τη σωστή. Ο λήπτης αποφάσεων χρειάζεται τους ειδικούς να του πουν τι να κάνει και να μην τους ψάχνει εκείνη την ώρα.

Ο κεντρικός μηχανισμός θα πρέπει να έχει τους συμβούλους του για να τον τροφοδοτούν με πληροφορίες. Να αξιοποιηθεί η τεχνογνωσία. Όπως ο γιατρός την ώρα ενός χειρουργείου παίρνει πληροφορίες απ’ όλα τα μηχανήματα, έτσι και ο λήπτης αποφάσεων… Και φυσικά πρέπει να έχουμε τους κατάλληλους στην κατάλληλη θέση και να υπάρχει ένας αρχηγός που δίνει το σύνθημα σε περίπτωση επικινδυνότητας, αλλιώς έχουμε χάος και πανικό, στοιχεία που με ακρίβεια θα προκαλέσουν τραγωδία!

Αυτό που προσπαθούμε είναι να διαγνώσουμε που υπάρχει το πρόβλημα στην ενημέρωση και στην εκπαίδευση των πολιτών και στη δική τους ικανότητα να αντιδράσουν. Όταν δούμε τι πήγε λάθος σε μια συγκεκριμένη καταστροφή, έχουμε την τεχνογνωσία να φτιάξουμε εκπαιδευτικά προγράμματα για να δείξουμε στον κόσμο πώς να λειτουργεί σωστά.

Τι δείγμα θέλετε να συγκεντρώσετε;

Εμείς ιδανικά θα θέλαμε να μιλήσουμε με όλους όσοι βίωσαν την καταστροφή κι αν το καταφέρουμε αυτό θα είναι κάτι το καταπληκτικό. Στην έρευνα συνήθως χρειαζόμαστε ένα δυνατό δείγμα, 10-15%. Ωστόσο επειδή ο πληθυσμός στην περιοχή δεν είναι υψηλός, επιθυμούμε να πάρουμε το 100% ή όσο το δυνατόν περισσότερο.

Πώς μπορεί όποιος επιθυμεί να βοηθήσει, να πάρει μέρος στην έρευνα;

Υπάρχουν τρεις τρόποι. Ο πρώτος είναι να απαντήσει το ερωτηματολόγιο στην ιστοσελίδα goo.gl/edz2yj. Ο δεύτερος είναι στα τηλέφωνα 22510-36234 και 22510-36254 καθημερινά, 17:00 ως 20:00. Ο τρίτος, είναι να συναντηθεί με μέλος της ερευνητικής ομάδας που βρίσκεται καθημερινά στο καφέ «Άρτιον» στο Μάτι και στο «CafeTea» στον Νέο Βουτζά, από τις 12.00 έως τις 15.00.