της Μάρας Σαμαρτζή
Είμαι η Μάρα. Στον ελεύθερο μου χρόνο σερφάρω στο διαδίκτυο και φτιάχνω λίστες για τα πάντα. Και όταν λέω ΤΑ ΠΑΝΤΑ, το εννοώ!
Υπάρχουν πολλά «λογικά» πράγματα τα οποία φοβόμαστε, και καλά κάνουμε, αλλά υπάρχουν και αδικαιολόγητες φοβίες. Είναι όμως τόσο αδικαιολόγητες όσο νομίζουμε; Σήμερα θα σας μιλήσω για την κουρλοφοβία, τη φοβία δηλαδή για τους κλόουν! Νομίζω πως όλοι μας μπορούμε να παραδεχτούμε πως οι κλόουν είναι λιγάκι -έως πολύ- τρομακτικοί, αλλά έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς γίνεται κάτι τόσο, φαινομενικά, αθώο να προκαλεί τόση ανατριχίλα; Αν το σκεφτούμε λογικά, ο κλόουν είναι ένας άνθρωπος σαν τους υπόλοιπους. Απλά φοράει φανταχτερά ρούχα και μακιγιάζ. Γιατί, όμως, όλοι νιώθουμε άβολα κοντά του;
ΤΟ ΨΕΥΤΙΚΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ
Υπάρχει κάτι αφύσικο στο γεγονός πως οι κλόουν πάντα χαμογελάνε, ένεκα του κόκκινου κραγιόν σε σχήμα χαμόγελου. Όλοι μας γνωρίζουμε πως το ερυθρό αυτό χαμόγελο είναι ψεύτικο και είναι τρομακτικό το ότι δε μπορείς να ξεχωρίσεις αν ο βαμμένος άνθρωπος εκφράζει κάποιο συναίσθημα και κυρίως, ποιό είναι αυτό! Ακόμη και ο Τζόνι Ντεπ είχε δηλώσει κάποτε ότι οι κλόουν τον τρομοκρατούν γιατί δεν μπορεί να καταλάβει αν του χαμογελούν πραγματικά ή αν απλά σκοπεύουν να τον καταβροχθίσουν. Σαν ανθρώπινα όντα έχουμε προγραμματιστεί να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα του ανθρώπου με τον οποίο συνομιλούμε, «διαβάζοντας» το πρόσωπό του. Φανταστείτε να πρέπει να κάνετε συζήτηση με κάποιον που έχει «κολλημένο» στο πρόσωπό του ένα μανιακό χαμόγελο!
ΕΙΝΑΙ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΞΙΟΠΙΣΤΟΙ
Οι κλόουν είναι υπερκινητικοί και μέρος του ρόλου τους είναι πως δεν μπορείς ποτέ να είσαι σίγουρος για την επόμενη κίνησή τους. Ένα βασικό τους χαρακτηριστικό είναι πως κάνουν υπερβολικές κινήσεις για να διασκεδάσουν τον κόσμο, χωρίς αυτές να θεωρούνται και φυσιολογικές. Οι άνθρωποι έχουν συνηθίσει σε συγκεκριμένες ρουτίνες και συχνά αγχώνονται όταν η καθημερινότητά τους γίνεται ασταθής ή μη προβλέψιμη. Ως εκ τούτου, όταν έρχονται σε επαφή με έναν κλόουν, το μόνο που μπορούν να νιώσουν είναι φόβος. Υπάρχουν πολλές έρευνες που αποδεικνύουν τα παραπάνω και κάνουν τη συντάκτρια να φαίνεται λιγότερο τρελή όταν εκφράζει τους φόβους της για τους κλόουν!
Ο ΦΟΒΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ
Μια γιατρός στην Αμερική διεξήγαγε μια έρευνα, στην οποία πήραν μέρος 250 παιδιά ηλικίας 4-16 χρονών, σε μια παιδιατρική πτέρυγα νοσοκομείου. Αυτό που ήθελε να μάθει είναι τί ένιωθαν τα παιδιά όταν έβλεπαν τις εικόνες των κλόουν στους τοίχους του νοσοκομείου και αν τα επηρέαζαν αρνητικά. Τα περισσότερα παιδιά απάντησαν πως τους ανατριχιάζουν οι εικόνες αυτές, ακόμη και τα πιο μικρά που δεν είχαν δει ποτέ τους θρίλερ με πρωταγωνιστές κλόουν. Η εξήγηση ήταν πολύ λογική. Αν δούμε στον τοίχο μια εικόνα με ένα γατάκι δεν πρόκειται να φοβηθούμε γιατί είναι κάτι το οποίο έχουμε συναντήσει στην καθημερινή μας ζωή. Όταν βλέπουμε όμως έναν κλόουν, νιώθουμε άβολα καθώς είναι κάτι το οποίο δεν έχουμε συνηθίσει να υπάρχει γύρω μας.
ΕΙΝΑΙ ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΑΘΗΤΙΚΟΙ
Από τη στιγμή που οι κλόουν θα απλώσουν το μακιγιάζ τους και θα φορέσουν τις ψεύτικες πλαστικές μύτες τους, μπαίνουν στο πετσί του ρόλου. Τώρα θα αναρωτηθείτε, «μα καλά και οι ηθοποιοί κάνουν το ίδιο αλλά καταλαβαίνετε πως πίσω από όλο αυτό βρίσκεται ένα πραγματικό άτομο». Δεν είναι το ίδιο! Ένας άνθρωπος που αποφασίζει να ντυθεί κλόουν δημιουργεί την απορία «γιατί να θες να αναλάβεις αυτό τον ρόλο;» Ένας ερευνητής εξηγεί τον ορισμό της «ανατριχίλας». Ορίζει το ρήμα «ανατρίχιασα» ως ένα συναίσθημα που σε κάνει να νιώθεις πως απειλείσαι ελαφρώς αλλά όχι σε βαθμό που να πρέπει να το βάλεις στα πόδια. Έτσι, λοιπόν, με τους κλόουν, νιώθεις δυσφορία ενώ βρίσκεσαι κοντά τους γιατί αγνοείς το φυσικό ένστικτο του να το βάλεις στα πόδια εξαιτίας της ανάγκης του να είσαι ευγενής και λογικός.
ΜΑΖΙΚΗ ΥΣΤΕΡΙΑ
Το 2016, ξεκίνησε το φαινόμενο «ψυχοπαθής κλόουν δολοφόνος» με ολοένα και περισσότερα βίντεο να δείχνουν τρομακτικούς κλόουν να επιδίδονται σε παράξενες πράξεις, σε πόλεις ανά τον κόσμο. Τι εννοούμε παράξενες; Ενώ η πλειοψηφία των κλόουν αυτών το μόνο που προσπαθούσε να κάνει είναι «μια πλάκα», όλοι τους κατηγορήθηκαν για εγκληματικές προθέσεις. Πολύς κόσμος ετοιμάστηκε να προστατεύσει την οικογένειά του από μια τέτοια επίθεση κλόουν. Στην Αμερική, πολλοί νέοι, συνελήφθησαν με την κατηγορία «τρομοκρατικών απειλών», καθώς έμπαιναν στα σχολεία και τρόμαζαν παιδιά μικρότερων τάξεων, που είχαν φοβία με τους κλόουν. Στην ψυχολογία αυτό είναι ένα παράδειγμα μαζικής υστερίας, ένα φαινόμενο κατά το οποίο μια ψευδαίσθηση απειλής μεταφέρεται από το ένα άτομο στο άλλο. Ακόμη και αν όλοι γνωρίζουμε πως δεν είναι μια λογική απειλή, αυτό δε μας σταματά από το να πανικοβαλλόμαστε! Να μην ξεχνάμε πως τα social media εντείνουν το φαινόμενο αυτό, καθώς η μεταφορά μιας πληροφορίας γίνεται άμεσα και ο τρόπος με τον οποίο τα βίντεο γίνονται viral σε κάνει να πιστεύεις πως είναι κάτι το οποίο γίνεται πιο συχνά από ότι στην πραγματικότητα.
ΠΑΙΔΙΚΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ
Σε ένα ντοκιμαντέρ του National Geographic, μια γυναίκα με παιδικό τραύμα που είχε να κάνει με κλόουν, ουρλιάζει και κλαίει όταν τους βλέπει. Φοβάται ακόμα και τις φιγούρες ή τις εικόνες που της δείχνουν κατά τη διάρκεια της θεραπείας της για να το ξεπεράσει. Τη στιγμή που ο ψυχίατρος φέρνει στο δωμάτιο έναν κλόουν, η γυναίκα αυτή τα χάνει. Πολλοί από εμάς έχουμε βιώσει κάποια τραυματική εμπειρία με κλόουν. Είτε ήταν σε κάποιο πάρτι, είτε στο τσίρκο, ένα είναι σίγουρο, αυτή η εμπειρία θα μας ακολουθεί σε όλη μας τη ζωή!
ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΑΣΤΕΙΟΙ;
Οι εποχές έχουν αλλάξει. Οι άνθρωποι δε γελάνε πλέον με μια σκηνή ενός κλόουν να πατάει μπανανόφλουδες και να πέφτει! Κοινωνιολόγοι πιστεύουν πως ακόμη και όταν οι κλόουν ήταν δημοφιλείς, ο κόσμος ποτέ δεν σταμάτησε να τους φοβάται. Παραδεχτείτε το. Οι κλόουν δεν είναι αστείοι, είναι τρομακτικοί! Ποτέ τους δεν ήταν αστείοι, απλά η τηλεόραση προσπαθούσε να περάσει το πρότυπο του κλόουν ως μια αστεία φιγούρα. Τα παιδιά αλλά και οι ενήλικες μπερδεύονται και νιώθουν άβολα στην παρουσία ενός κλόουν καθώς «πρέπει» να γελάσουν αλλά δε συμβαίνει κάτι αστείο. Το λιγότερο που μπορεί να προκαλέσει ένας γελωτοποιός είναι αμηχανία και καταλαβαίνουμε πως είναι λογικό, ειδικά για τα παιδιά, να νιώθουν φόβο όταν βρίσκονται σε καταστάσεις στις οποίες δεν ξέρουν πώς να αντιδράσουν!
Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΡΟΫΝΤ
Ο Φρόυντ εξηγεί πως μπορεί να μας τρομάζει κάτι που μας είναι γνωστό και άγνωστο την ίδια στιγμή. Χρησιμοποιώντας το υποθετικό παράδειγμα ενός ανθρώπου που του λείπει το κεφάλι ή τα άκρα του, ο Φρόυντ υποστηρίζει πως επικεντρωνόμαστε αμέσως στα σημεία του σώματος που είναι διαφορετικά από τα δικά μας και όχι σε αυτά που έχουν μείνει ανέπαφα. Ένα παράδειγμα είναι πως πολλά παιδιά φοβούνται στη θέα ενός ανθρώπου χωρίς πόδι επειδή δεν καταλαβαίνουν πως γίνεται αυτός ο άνθρωπος να μην έχει πόδι ενώ εκείνα έχουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τους κλόουν! Ενώ μοιάζει με άνθρωπο έχοντας στόμα, μύτη, αυτιά, χέρια, πόδια και μαλλιά, το παιδί δε μπορεί παρά να παρατηρήσει πως κάποια από αυτά είναι σε μεγαλύτερες διαστάσεις απ’ ότι οι κανονικές. Όπως και στην περίπτωση του ανθρώπου χωρίς πόδι, το παιδί προσέχει τις διαφορές που έχει με έναν κλόουν και όχι τις ομοιότητες, και αυτό είναι φυσικό να το τρομάζει.
