του Στέλιου Πλακίτση

Ο κ. Στέλιος Πλακίτσης είναι ζωντανή ιστορία για τον Μαραθώνα. Με το πλούσιο φωτογραφικό αρχείο του, οι ιστορίες του μάς ταξιδεύουν στο παρελθόν.


Στο βιολί ο Μανώλης Μαργαρώνης και στο σαντούρι ο Γιάννης Λειβαδίτης. Απάρτιζαν την κομπανία της Ρίτας Αμπατζή που εμφανίστηκα στο Ζυθοπωλείο του Βαμβακά, στο πανηγύρι των Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης, στην πλατεία της Νέας Μάκρης (1951) (να μην φαίνεται η γυναίκα στη φώτο)

Εβδομήντα χρόνια αναμνήσεων

Λόγω πληθώρας ύλης στο προηγούμενο τεύχος της MP, θα συμπληρώσουμε στο  αναμνηστικό και ρομαντικό χρονογράφημά μας για τον Καθεδρικό Ναό της Νέας Μάκρης των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (διαβάστε εδώ) με το λαογραφικό κομμάτι αυτού του λαϊκού πανηγυριού.

Ήταν αρχές του 1950. Ήμουν μαθητής του γυμνασίου και με αναζήτησε ένας συμπολίτης μου να πάμε να δουλέψουμε σερβιτόροι στο πανηγύρι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Νέα Μάκρη.

Ο συμπολίτης μου αυτός ήταν ο Γιάννης Τσάμης, ένας κορυφαίος επαγγελματίας στον χώρο της εστίασης, που είχε δημιουργήσει εδώ στον Μαραθώνα το ιστορικό καφενείο του Τσάμη, το οποίο ακόμα αποτελεί σημείο αναφοράς από εμάς τους παλαιούς Μαραθωνίτες. Μια προσωπική διαφορά με τον αείμνηστο πατέρα του, παλαιό Κοινοτάρχη του χωριού μας, τον έκανε να αποχωρήσει από την επιχείρηση προς αναζήτηση νέας δραστηριότητας με αποτέλεσμα ο επαγγελματικός Μαραθώνας, η «πιάτσα», η «αγορά» να «ορφανέψει».
Ο Γιάννης Τσάμης είχε τη διπλάσια ηλικία από εμένα, γι’ αυτό τον αγαπούσα, τον σεβόμουν και τον θαύμαζα για την επαγγελματική του κατάρτιση και τις δημόσιες και κοινωνικές του σχέσεις.

Ήρθε, λοιπόν, το πολυπόθητο Σαββατοκύριακο και, με την ευκαιρία ότι δεν είχα σχολείο, τον ακολούθησα. Φτάσαμε στην πλατεία του χωριού της Νέας Μάκρης και στο εκεί κατάστημα του αείμνηστου Ευάγγελου Βαμβακά, μια σύγχρονη μπυραρία που βρισκόταν δίπλα στο σημείο που σήμερα στεγάζεται το «Μπλου Σταρ».

Η δεξιά μεριά της Λεωφόρου Μαραθώνος, από Μαραθώνα προς Αθήνα, ήταν φυτεμένη με πλατύφυλλες μουριές και προκειμένου να οδηγηθείς στους αύλειους χώρους των καταστημάτων έπρεπε να περάσεις πάνω από «γεφυρούλες» που είχαν δημιουργήσει οι ιδιοκτήτες, για να αποφύγεις το «χαντάκι» που είχαν κατασκευάσει για την απορροή των όμβριων υδάτων.

Γλέντι στην Μπυραρία Βαμβακά

Εκεί, λοιπόν, στον αύλειο χώρο της Μπυραρίας Βαμβακά θα γινόταν πανηγυρικό γλέντι επ’ ευκαιρίας του εορτασμού των πολιούχων της Νέας Μάκρης. Ο Βαμβακάς, γνήσιος Σμυρνιός από τις χαμένες πατρίδες, «ρέκτης» επαγγελματίας, είχε φροντίσει να εξασφαλίσει κομπανία μουσικών οργάνων με σμυρναίικο «μοτίβο» και τραγούδια. Επικεφαλής της κομπανίας η φημισμένη Ρίτα Αμπατζή, γέννημα θρέμμα της δοξασμένης Σμύρνης, αηδόνι της Ανατολής και ανταγωνίστρια της φημισμένης Ρόζας Εσκενάζυ, ζούσε και δραστηριοποιούνταν στην «μπουζουκομάνα» Κοκκινιά, συνοικία προσφύγων του Πειραιά, από όπου ήταν και τα υπόλοιπα μέλη της κομπανίας. Ο Μανωλάκης ο Μαργαρώνης στο βιολί μαζί με την κόρη του Βαγγελιώ Μαργαρώνη στο ακορντεόν, ο Γιάννης ο Σούλης στο ούτι, ο Γιάννης Λειβαδίτης στο σαντούρι, ο Γιασίμ στο ντέφι (Ελληνότουρκος) και ο Ζαχαρίας Κασιμάτης στο τραγούδι. Ήταν η αφρόκρεμα της σμυρναίικης μουσικής.

Βαγγελιώ Μαργαρώνη. Στην τότε ηλικία με το ακορντεόν της βρισκόταν πλάι στον πατέρα της βιολιστή, Μανωλάκη Μαργαρώνη και στη Ρίτα Αμπατζή. Στη συνέχεια, έγινε η πιανίστρια του Βασίλη Τσιτσάνη

Οι δυο παρέες κι ο χορός

Ετοιμάσαμε τα τραπεζοκαθίσματα στον χώρο που αναφέρθηκα, μαζί και ο Νεομακρινός Γιώργος Παναγιώτου. «Σούρπωσε», το Εργοστάσιο Πορσελάνης άναψε τα φώτα σε όλο το χωριό και η κομπανία κάνει το «μαρς». Δυστυχώς, τα τραπεζοκαθίσματα για πολλές ώρες ήταν άδεια.

Δύο παρέες κάθισαν για να συμμετάσχουν στην εορταστική βραδιά. Δύο παρέες Σαρακατσαναίων, η μία από το Γεροτσακούλι, ο Κώστας Στεργίου ο «Τρούμαν», που αργότερα έγινε Πρόεδρος της Κοινότητας με δύο Τσιρκαίους, τον Γιώργο της Ρεγγίνας και τον «Γέρο». Από την άλλη μεριά, μια άλλη παρέα Σαρακατσαναίων από τη Ραπεντώσα (Ανατολή). Ο Τάσος ο Μαγγίνας, ο Κώστας ο Μεγαγιάννης και ο Βαγγέλης ο Σπανός.

Οι δύο παρέες δεν ικανοποιήθηκαν με το δίκιο τους αφού το σμυρναίικο «μοτίβο» δεν τους άγγιξε. Όμως, πριν κατέβουν οι μουσικοί από το «πάλκο», ο «κιμπάρης» και σπουδαίος επαγγελματίας Βαγγέλης Βαμβακάς σήκωσε την ποδιά που φορούσε, την τύλιξε στη μέση του, έριξε τη χαρτούρα του και παρήγγειλε ένα «απτάλικο» ζεϊμπέκικο και τελείωσε με έναν «Αϊβαλιώτικο» σκοπό. Έκανε τέτοιο χορό που ακόμα βλέπω τα «σκέρτσα» στα μάτια μου. Να είναι αείμνηστος… Τα φώτα έσβησαν, οι δρόμοι ερήμωσαν, το ανοιξιάτικο «αγιάζι» ήταν διαπεραστικό και όλοι μας βρεθήκαμε σε μια πλούσια τραπεζαρία, με τα εδέσματα και τις σμυρναίικες λιχουδιές που είχε ετοιμάσει η γυναίκα του κυρ Βαγγέλη.

Ρίτα Αμπατζή. Στου Βαμβακά με τη σμυρναϊκή κομπανία της (20-21 Μαΐου 1951)

Το πρωί ξημέρωσε άλλη ημέρα, ο Γιάννης Τσάμης πήρε επάνω του όλο το εγχείρημα. «Βαγγέλη, εγώ φεύγω, θα γυρίσω στις 11 η ώρα. Αυτή την ώρα να έχουν έρθει από τον ξενώνα του Βουτσινά όπου διανυκτερεύουν άπαντες οι μουσικοί», και απευθυνόμενος σε μένα μου είπε να έχω έτοιμα τα τραπεζοκαθίσματα. Η μέρα ήταν ανοιξιάτικη με καθαρό ουρανό. Ο Γιάννης Τσάμης έφυγε και μας άφησε με μια απορία. Πήγε να ανάψει κερί στον Αγ. Κωνσταντίνο όπου λειτουργούσαν οι μακαριστοί ιερείς της Νέας Μάκρης Παπανικόλας Ζέρβας και Παπαγιώργης Δημητρακόπουλος από τον Μαραθώνα, και όχι μόνο να γνωστοποιήσει στους Μαραθωνίτες ότι έχει δημιουργήσει στην πλατεία της Νέας Μάκρης κατάστημα για τη διασκέδαση λόγω πανηγυριού.

Η πλατεία ήταν… γεμάτη

Έτσι, λοιπόν, την καθορισμένη ώρα γύρισε πίσω και έδωσε εντολή στους μουσικούς να ανέβουν στο πάλκο, ενώ παράλληλα η πλατεία γέμιζε από μαραθωνίτικες οικογένειες που συμμετείχαν στους πανηγυρισμούς της ημέρας. Ο Γιάννης ο Τσάμης δεν προλάβαινε να δίνει σειρά χώρου στις οικογένειες να χορέψουν και όλοι μαζί σερβίραμε μπύρα ποτήρι για το γλέντι που συνεχίστηκε μέχρι τις πρώτες βραδινές ώρες και την επιστροφή των Μαραθωνιτών λόγω σκότους που ακολουθούσε. Εβδομήντα χρόνια και οι αναμνήσεις πάρα πολύ ζωντανές.

Πέτρος Αναγνωστάκης. Εμφανίστηκε επικεφαλής λαϊκού συγκροτήματος στο κέντρο του «Νάιλον», Μίμη Κεπέση

Βέβαια, το τόλμημα του Βαμβακά άργησε να επαναληφθεί, ίσως και για περισσότερο από μια δεκαετία. Πρωταγωνιστής αυτή τη φορά ο Νεομακρινός Δημήτρης (Μίμης) Κεπέσης, ο «Νάιλον». Λαμπρός νέος, όμορφος κοσμοπολίτης, με ωραία πάντα εμφάνιση, το πακέτο με Σαντέ τσιγάρα πάντα στα χέρια του. Με το δίκυκλό του και με συνοδό πάντα τον αχώριστο φίλο του, τον Εμμεή τον «Τζακ», πηγαίνουν τακτικά στην Κοκκινιά στα μπουζουκτσίδικα του «Περιβολά» και του «Κεφάλα» εκεί στην οδό Παναγή Τσαλδάρη, το ένα απέναντι από το άλλο. Στου «Περιβολά» ο Βαγγέλης Περπινιάδης με την Λέλα Παπαδοπούλου, στου «Κεφάλα» ο Τσιτσάνης με τη Σωτηρία Μπέλλου.

Έτσι, ο Μίμης κάνει τόλμημα και στο πανηγύρι του χωριού στήνει το δικό του «πάλκο» εκεί στο «Μπλου Σταρ» και ανεβάζει πάνω τον Πέτρο Αναγνωστάκη, τον Τζανετή, τη Μαίρη Φινέτη, τον κορυφαίο μουσικό Τάκη Σούκα με τη Θεανώ τη γυναίκα του, και γίνεται διήμερο τρικούβερτο γλέντι, όπου συμμετείχαν φίλοι του Μίμη από Ραφήνα, Μαραθώνα και φυσικά συμπολίτες του από τη Νέα Μάκρη, αλλά και φίλοι του από την Αθήνα.

Ο «Βασίλης» κι η βραδιά που φιλοξένησα τον Τσιτσάνη

Την αυλαία των παραδοσιακών πανηγυριών έκλεισε ο Βασίλης ο Ζούρος μαζί με τους αδελφούς Χαρδαλούμπα στο τεράστιο κατάστημα που ήταν στη Λεωφόρο Μαραθώνος. Το πανό που είχε αναρτηθεί έγραφε το όνομα της Ρίτας Σακελλαρίου με τον σολίστα Γιώργο Μαγνήσαλη. Ο Πάνος Βασιλόπουλος και ο Μπάμπης Τσετίνης πλαισίωναν τη Ρίτα που ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους νέους της Νέας Μάκρης. Εκεί πραγματικά έγινε θαυμάσιο παραδοσιακό πανηγύρι, χάρη του «μαέστρου» της ψησταριάς, Βασίλη Ζούρου, που από τότε είχε δείξει τις ικανότητες ενός σπουδαίου και κορυφαίου επαγγελματία. Μυτιληνιός στην καταγωγή και ιδρυτής του Εξοχικού Κέντρο «Βασίλης», που επάξια φέρει το όνομά του και με άξιους συνεχιστές τον Γιώργο και τη Γιώτα. Εκεί έχουν τραπεζωθεί πολιτικοί άρχοντες, κυβερνήτες, στρατιωτικοί, καλλιτέχνες, ηθοποιοί, τραγουδιστές. Ένα βράδυ φιλοξένησα στου «Βασίλη» τον αείμνηστο φίλο μου και κορυφαίο Βασίλη Τσιτσάνη, ο οποίος επισκεπτόταν τακτικά το Εξοχικό Κέντρο, τότε που ο Τσιτσάνης κυριαρχούσε στο «Χάραμα» στην Καισαριανή.

Γιάννης Σούλης. Κορυφαίος σολίστας στο ούτι με βαθιά καταγωγή από τις χαμένες πατρίδες

Όλα όσα ανέφερα είναι χάρη της Ιστορίας και των αναμνήσεών μου. Δυστυχώς, η Νέα Μάκρη με τον καιρό έγινε παραθεριστικός τόπος, όπου τα μεγάφωνα εμπίπτουν στις απαγορεύσεις του Νόμου περί κοινής ησυχίας.